دسته: عمومی

ابزار مناسب برای پیشرفت در اینستاگرام

نحوه نوشتن استراتژی برای شبکه های اجتماعی چگونه است؟

برای نوشتن استراتژی شبکه های اجتماعی می‌توان از مدل SOSTAC استفاده کرد. در این مدل ۶ گام مهم برای تدوین یک استراتژی قوی باید در نظر گرفته شود. در واقع ساستک از حروف اول ۶ مرحله تدوین استراتژی گرفته شده است که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.

بررسی موقعیت کسب و کار (SITUATION)

در این مرحله وظیفه شما این است که ابتدا تحلیل درستی از وضعیت کنونی کسب و کار خود در بازار داشته باشید. باید ببینید دقیقا در چه وضعیتی قرار دارد، مخاطبان و مشتریان شما چه افرادی هستند، چه محصولاتی دارید و چه نیازی از آنها برطرف می‌کنید، مزایای رقابتی شما و محصولات‌تان چیست و رقبا نیز در چه وضعیتی قرار دارند.
در این مرحله موضوع پرسونای مخاطب و مخاطب ‌شناسی اهمیت بسیار ویژه‌ای دارد؛ چراکه باید بتوانید استراتژی درستی تدوین کنید.
سپس با بهره گرفتن از تحلیل‌های SWOT و PESTEL می‌توانید نقاط قوت، نقاظ ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها را مشخص کرده و سپس در مورد عوامل مختلف تاثیرگذار بر کسب و کار خود و حضور در شبکه‌های اجتماعی تحلیل جامعی داشته باشید.

خرید لایک اینستاگرام

اهداف (OBJECTIVES)

مرحله دوم گام هدف‌گذاری است که معمولا براساس مدل استاندارد و جهانی SMART انجام می‌شود. در واقع اهداف اصولی ویژگی‌‌های مهمی دارند که در مدل SMART دیده می‌شود. SMART نیز از حروف اول ۵ کلمه گرفته شده است که ویژگی‌های اصلی اهداف ماست و در ادامه آنها را می‌بینید:

  • خاص (Specific): هدفی که تعریف می‌کنید باید مخصوص کسب و کار شما باشد و خیلی صریح مشخص کند به کجا می‌خواهید برسید.
  • قابل اندازه‌گیری (Measurable): هدف باید قابل اندازه‌گیری باشد و براساس کمیت‌های مختلف بتوانیم آن را بسنجیم.
  • دسترس‌پذیری (Attainable): اهداف ما باید در دسترس باشند و بتوانیم به آنها برسیم. قطعا نمی‌توان اهدافی رویایی تعریف کرد که رسیدن به آنها غیرمنطقی و غیرممکن است.
  • مرتبط بودن (Relevant): اهداف ما باید با چشم‌انداز، بیانیه ماموریت، نیازهای مخاطبان، سیاست‌های کسب و کار و… مرتبط باشد.
  • Time bounded: و در اخر اهداف ما باید بازه زمانی داشته باشند و در زمان مشخص شده محقق شوند، در غیر این‌‌‌صورت هیچ ارزشی نخواهند داشت.

استراتژی‌ها (STRATEGY)

در این قسمت نوبت آن رسیده است که بعد از بررسی موقعیت فعلی کسب و کار و هدف‌گذاری، در بخش‌های مختلف استراتژی‌های خود را تعیین کنیم. باید ببینیم استراتژی تولید محتوای ویدیویی بهتر است، یا اگر از استوری استفاده کنیم بهتر نتیجه بگیریم. باید ببینیم مخاطبان ما بیشتر در کدام شبکه اجتماعی حضور دارند و چه ساعت‌هایی با چه محتوایی قرار است سراغ آنها برویم.

تاکتیک‌ها (TACTICS)

هر چقدر هم در تئوری و چیدن استراتژی‌ها خوب باشید، بدون کار اجرایی خوب به نتیجه دلخواه خود نمی‌رسید. به همین دلیل استراتژی به تنهایی نمی‌تواند پاسخگو باشد و باید تاکتیک‌های اجرایی خوبی نیز در نظر بگیرید. در تاکتیک‌ها تمام اقدامات لازم برای برای اجرایی شدن فازهای مختلف استراتژی و مسئول اجرای هر بخش مشخص می‌شود تا بتوانیم بهترین نتیجه را بگیریم.

عمل (ACTION)

بعد از مشخص شدن دقیق تاکتیک‌ها، حالا زمان اجرای واقعی هر بخش از استراتژی و کارهای تعریف شده می‌رسد که باید به صورت متمرکز و منسجم انجام شود. در این بخش کاملا با کارهای اجرایی و مراحل عملیاتی سر و کار داریم تا بتوانیم متناسب با استراتژی و تاکتیک‌های تعریف شده فاز عملیاتی را جلو ببریم. به عنوان مثال اگر مشخص کرده‌ایم که روزانه در ساعت مشخصی یک پست در لینکدین مشخص شود، مسئول مربوطه باید در زمان مشخص شده این کار را انجام دهد.

کنترل (CONTROL)

آخرین مرحله از تدوین استراتژی شبکه های اجتماعی به مراحل کنترل مربوط می‌شود. باید شاخص‌های کلیدی عملکرد را بررسی کنیم و ببینم تا چه اندازه توانسته‌ایم اهداف موردنظرمان را محقق کنیم یا به آنها نزدیک شویم. بعد از بررسی و کنترل فازهای مختلف می‌توانیم با تست A/B و اصلاحات لازم مراحلی که دچار مشکل هستند و در کار ما خلل ایجاد می‌کنند نیز شناسایی کرده و برطرف کنیم.

 

نحوه پیاده سازی استراتژی شبکه های اجتماعی چگونه باید باشد؟

بعد از تدوین استراتژی شبکه های اجتماعی که در مراحل پیرامون آن صحبت کردیم، زمان پیاده‌سازی آن می‌رسد. شما باید تمام مراحل بالا را گام به گام پیاده‌سازی کرده و بعد از مشخص کردن فازهای مختلف و تحلیل دلیل رقبا یک تقویم محتوایی کامل و جذاب آماده کنید. در این قسمت مشخص می‌شود که فعالیت شما در شبکه های اجتماعی به چه صورتی خواهد بود و چه محتوایی در چه زمانی منتشر شود.
از طرف دیگر اگر در استراتژی خود کمپین‌های بازاریابی شبکه های اجتماعی نیز داشته باشید، باید برنامه دقیق آنها همراه با زمان اجرا و بودجه‌بندی دقیق داشته باشید تا در نهایت بتوانید با توجه به KPIهای تعریف شده، عملکرد خود را بسنجید.

تبلیغات اینستاگرام

عناصر موفقیت در استراتژی شبکه های اجتماعی

برای به دنبال موفقیت در استراتژی شبکه های اجتماعی خود هستید، باید موارد مختلفی را رعایت کنید. در ادامه به عناصر موفقیت در استراتژی شبکه های اجتماعی اشاره می‌کنیم:

اهداف مشخص: همان‌طور که پیشتر اعلام کردیم داشتن اهداف صریح و خاص در استراتژی شبکه های اجتماعی بسیار زیادی دارد. بنابراین تلاش کنید براساس مدل SMART هدف‌گذاری خود را انجام دهید و برای تحقق آنها تلاش کنید.

مخاطب‌شناسی دقیق: شناخت دقیق مخاطبان هدف و تعیین پرسونای مخاطب یکی از مهمترین عناصر موفقیت شما در استراتژی شبکه های اجتماعی است.

بررسی شبکه های اجتماعی: همیشه باید پروفایل خود، هم‌صنفی‌ها و رقبا را در شبکه‌های اجتماعی بررسی کنید تا بتوانید با هر فضا بیشتر آشنا شوید و هدف‌گذاری درستی داشته باشید.

انتخاب بستر مناسب: یکی از گام‌های اساسی استراتژی شبکه های اجتماعی که باید به درستی تعیین شود، چراکه مخاطبان هدف شما در آنجا حضور دارند.

ابزارهای کمکی: یکی از عناصری که می‌تواند در موفقیت استراتژی بازاریابی شما نقش به‌سزایی داشته باشد استفاده درست از ابزارهای شبکه های اجتماعی است. این ابزارها می‌تواند شامل موارد تحلیلی، خودکارسازی فرایندها و… باشد.

ارتباط مستمر: هیچ چیز به اندازه ارتباط مستمر و تعامل با مخاطبان نمی‌تواند ارزشمند باشد. پس تلاش کنید همیشه ارتباط موثری با مخاطبان داشته باشید.

شاخصه‌های قابل اندازه گیری در استراتژی شبکه های اجتماعی

تدوین استراتژی بدون در نظر گرفتن شاخصه‌های اندازه‌گیری معنا ندارد. در استراتژی بازاریابی شبکه های اجتماعی تعدادی KPI وجود دارد که مهم هستند و باید حتما آنها را در نظر بگیریم. اما مشکل بزرگی که وجود دارد این است که تعیین شاخصه‌های قابل اندازه‌گیری به سادگی امکان‌پذیر نیست و نیاز به تجربه و تخصص زیای دارد.

اما مهمترین شاخص‌های کلیدی عملکرد در استراتژی بازاریابی شبکه های اجتماعی شامل موارد زیر می‌شود که به معرفی آنها می‌پردازیم:

  • بازدید یکتا (Reach): بازدیدهای یکتایی که از پست شما اتفاق می‌افتد یک Reach محسوب می‌شود. به معنای ساده این معیار نشان می‌دهد که چند نفر به صورت منحصربه‌فرد پست شما را دیده‌اند.
  • تعداد کلیک: اگر دنبال این هستید که ببینید کاربران چه میزان روی لینک‌های شما یا اسم شرکت‌تان کلیک کرده‌اند، این شاخصه به خوبی به شما کمک می‌کند. با تعداد کلیک‌ها متوجه می‌شوید کجا بهتر عمل می‌کند و کدام CTA موفق بوده است.
  • نرخ مشارکت: تعامل یا مشارکت کاربران که با Engagement Rate یکی از مهمترین شاخصه‌هایی است که باید به آن توجه ویژه‌ای داشته باشید. برای تمامی شبکه‌های اجتماعی نرخ مشارکت اهمیت بسیار زیادی دارد و می‌خواهند چقدر توانسته‌اید با محتوای خود مخاطبان را درگیر کنید. این نرخ شامل تقسیم مجموع لایک، کامنت و دیگر تعاملات مخاطب بر تعداد کل ایمپرشن‌ها می‌شود.
  • هشتگ‌ها: بررسی وضعیت هشتگ‌هایی که استفاده می‌کنید یا در مورد شما استفاده می‌شود نیز اهمیت زیادی دارد.

۱ – تجارت خود را خوب بشناسید :

مهم ترین قسمت کسب و کار چه در اینستاگرام چه در هر جایه دیگر این است که شما اول از هر چیزی از تجارت خود اطلاعات خوبی کسب کنید و آن را به خوبی بشناسید ، شما میخواهید محصولات خود یا خدمات خود را به فروش برسانید حال چه در اینستاگرام چه در هر جای دیگر ، اگر آن را به خوبی نشناسید چگونه میخواهید مشتریان را مجاب به خرید آن کنید ، چگونه میخواهید آن ها را راهنمایی کنید ؟ پس اول از هر چیزی تجارت خود را به خوبی بشناسید .

۲ – پست های پر محتوا و جذاب درست کنید :

از آنجا که کار اصلی اینستاگرام انتشار عکس و فیلم می باشد ، اصلی ترین راز موفقیت در اینستاگرام تولید محتوای مناسب و جذاب با بار علمی متناسب با کاربران می باشد ، تلاش کنید تا عکس هایی را که می خواهید منتشر کنید از کیفیت بالایی برخوردار باشد و از لحاظ طراحی نظر کار بران را به خود جلب کند ، طبق تحقیقات انجام شده عکس هایی که ویرایش شده و از طراحی جذابی برخوردار هستند ۲۱% بیشتر از عکس های معمولی مشاهده شده ، و ۴۵% بیشتر نظر کاربران را به خود جلب کرده است .

انتشار محتوای ویدیویی از انتشار محتوای عکس بهتر و جذاب تر است تلاش کنید ویدیو های جذاب و پر محتوایی را درست کنید که مطمئن باشید فیدبک بسیار خوبی از آن میگیرید .

 ۳ – پست های مناسب و مرتبطه کاربران خود را به اشتراک بگذارید :

یکی از قابلیت های اینستاگرام به اشتراک گذاشتن پست های دیگران است ، مشا می توانید پست های که کاربرانتان مرتبط با کار شما گذاشته اند به اشتراک بگذارید ، برای مثال : شما یک مقازه پوشاک دارید ، به مشتریانی که از شما خرید می کنند بگویید که آن لباس رو بپوشد و از خود عکس بگیرد و برای شما بفرستد ، شما با انتشار آن عکس هم تبلیغاتی برای خود کرده اید هم باعث شده اید که مشتریان و کاربران به شما اعتماد بیشتری بکنند .

۴ – به طور مداوم پست بگذارید :

یکی از قانون های اینستاگرام برای موفق شدن این است که به صورت مداوم محتوا های زیبا و جذاب را انتشار دهید ، این مداومت باعث می شود که کاربران متوجه آن شوند که این پیج که نظرشان را جلب کرده فعال است و روزانه مطالبی را پست می کند که آن ها خوششان می آید یا به کارشان می اید ، در این مرحله باید صبور و شکیبا باشید هر روز حتی شده روزی یک پست بگذارید این مداومت ها خودش را در طی زمان نشان خواهند داد فقط نباید برای رسیدن به نتیجه عالی عجله داشته باشید یک سال ، دو سال بر روی پیج خود کار کنید و مطمئن باشید به نتیجه دلخواه خود می رسید .

۵ – از هشتگ های مناسب استفاده کنید :

با استفاده از هشتگ ها می توانید کاربران زیاد تری را به سمت پیج خود سوق دهید ، کارایی هشتگ مثل سرچ کردن در گوگل می ماند و با استفاده از هشتگ های مرتبط با پست کار بران می توانند با سرچ عناوین مختلف و کلمه های کلیدی مختلف به پیج شما برسند ، در هر پست میتوان ۳۰ تا هشتگ قرار داد که پیشنهاد می شود برای هر پست خود حداکثر ۸ تا هشتگ استفاده کنید .

۶ – کاربران خود را تشویق به معرفی شما در پیج خود کنید :

یکی از بهترین راه جذب کردن فالوور این است که شما کاربران خود را تشویق به معرفی پیج کنید ، برای آن که بتوانید کاربران خود را به این کار تشویق کنید راه های زیادی است به عنوان مثال : مسابقاتی ترتیب دهید و به کاربرانی که در آن شرکت می کنند جوایز دهید که همین کار باعث می شود که کاربران شما را دنبال کنند ، یا از روش های بی هزینه استفاده کنید مثل : در کپشن پست های خود سوالاتی بپرسید و از کاربران خود درخواست کنید که دوستان خود را به این سوال دعوت کنند ، همین کار ها باعث افزایش فالوور های شما خواهد شد .

۷ – در صحبت ها شرکت کنید :

کاربران خود را دنبال کنید و با آن ها وارد گفت و گو شوید ببنید که کار براین شما بیشتر از چه چیز های شما خوششان می آید ، پست های کاربران خود را دنبال کنید و در زیر پست های آن ها کامنت بگذارید و وارد بحث ها شوید ، این کار باعث می شود که کاربران احساس نزدیکی بیشتری به شما داشته باشند .

۸ – از شبکه های اجتماعی مختلف استفاده کنید :

استفاده از شبکه های اجتماعی مختلف به صورت یک پارچه اعتبار شما را افزایش می دهد ، اینستا گرام این قابلیت را دارد که پست ها را در فیسبوک و توییتر و وبلاگ انتشر دهد .

۹ – از آنالیز گر های اینستاگرام استفاده کنید :

ابزار های آنالیز گر اینستاگرام زیادی وجود دارد که یک آنالیز کامل از پیج شما در اختیارتان میگذارد شما با استفاده از این آنالیز ها میتوانید ببینید که در چه قسمتی ضعیف عمل کرده اید و در چه قسمتی عالی ، و با بررسی آن ها میتوانید به روند پیشرفت خود کمک کنید .

خرید فالوور اینستاگرام

آموزش طراحی سایت فروشگاهی با جنگو و پایتون

توضیحات و معرفی دوره آموزشی ساخت وب سایت با جنگو  Django

آنچه که در گذشته برای انجام آن نیاز به تیم بزرگی از متخصصان بود ، اکنون توسط شما به تنهایی قابل انجام است. این مورد به لطف پیشرفت های گسترده در کارهایی که زبان های برنامه نویسی می توانند انجام دهند صورت گرفته است. پایتون نقطه شروع کاملی برای مبتدیان به نظر می رسد چرا که درک این زبان برنامه نویسی برای متخصصان به منظور ساخت اتومبیل های خودران و سیستم های هوش مصنوعی نیز بسیار ساده است.

در این دوره به کمک پایتون می توانید تا با استفاده از چارچوب Django ، یک وب سایت و برنامه تجارت الکترونیکی کاملاً کارآمد ایجاد کند.

 

چرا Django ؟

  • Django برای سرعت و زمان توسعه کمتر ساخته شده است.
  • برخی از شرکت های برتر فناوری مانند اینستاگرام و پینترست از Django استفاده می کنند.
  • Django با استفاده از پایتون نوشته شده است ، بنابراین به شما در تسلط بیشتر به پایتون کمک می کند.
  • پشتیبانی گسترده از توسعه دهندگان در سراسر جهان از دیگر نکات مهم بشمار می آید. اگر با مشکلی در پایتون و یا Django روبرو شدید یک جستجوی گوگل پاسخ شما را خواهد داد.

پایتون ساده ترین زبان برنامه نویسی برای شروع است و برای زمینه های مختلف ساخته شده است (مانند هوش مصنوعی)

انجام هر پروژه ارزش تلاش شما را دارد و زمان می تواند بسیار چالش برانگیز باشد. اثبات اینکه یک شبکه اجتماعی قابل دوام است نیز بسیار چالش برانگیز است. اما در تجارت الکترونیک ، کاملاً مشخص است که شما در پروژه ایی که انجام دادید موفق بوده اید و یا خیر.

ما می خواهیم که شما یک پروژه فوق العاده موفق بسازید و نتیجه زندگی خود را تغییر دهید.تنها راهی که می توانید به موفقیت برسید این است که از ابتدا تا انتها خود را متعهد به کار در پروژه ها کنید. در این دوره خواهید آموخت که به چه صورت می توان پروژه های ساخت وب سایت و یا حتی پروژه های هوش مصنوعی را به راحتی با پایتون و البته Django انجام داد.

این دوره آموزشی مناسب چه افرادی است ؟

  • هرکسی که آماده ساخت وب سایت شخصی خود باشد
  • هرکسی که می خواهد چگونگی ساخت یک پروژه واقعی و جامع را بداند.
  • کارآفرینانی که به دنبال یادگیری مهارت های مورد نیاز برای ایجاد یک تجارت آنلاین هستند
  • هرکسی که قصد یادگیری Django و یا دانش پایتون را دارد
  • هر کسی که می خواهد مهارت های Django خود را حرفه ای کند

 

جنگو Django چیست؟

Django یک فریم ورک  open sourceمیباشد که با زبان پایتون نوشته شده است. فریم ورک چیزی جز مجموعه ایی از ماژول ها و کتابخانه ها نیست که توسعه را آسان تر می کند. فریم ورک ها از قبل توابع و کلاس هایی را دارند تا شما با تنها استفاده از آن ها بتوانید هم در وقت خود صرفه جویی کنید و هم نتیجه ایی با کیفیت داشته باشید.

وب سایت های ساده ای که توسط یک فرد طراحی شده اند می توانند از قابلیت های پیشرفته تری مانند اعتبارسنجی اطلاعات ، پنل های مدیریت ، فرم های تماس ، جعبه نظرات ، پشتیبانی از دانلود فایل و موارد دیگر استفاده کنند. به عبارت دیگر ، اگر وب سایت را از ابتدا ایجاد می کنید ، باید خود این اجزا را توسعه دهید. در عوض با استفاده از یک فریم ورک ، این قطعات از قبل ساخته شده اند ، فقط باید آنها را به در جای مورد نظر قرار دهید.

Django یک فریم ورک سطح بالا است که توسعه سریع و طراحی را اسان می کند. این فریم ورک توسط برنامه نویسان باتجربه نوشته شده است که دردسرهای توسعه وب را برای شما تا حدود زیادی کاهش می دهد.

آموزش جنگو

فرایند تهیه معماری سیستم های اطلاعاتی

۲-۴-  فرایند تهیه معماری سیستم های اطلاعاتی

برای اینکه بتوانیم اجزاء، ارتباط بین اجزاء و رویه های حاکم بر توسعه وتکامل اجزاء یک سیستم اطلاعات استراتژیک را در گذر زمان بدست آوریم، می توان فرایندی را پیشنهاد کرد که ورودی های آن برنامه ریزی استراتژیک فنآوری اطلاعات ، برنامه ریزی سیستم های اطلاعات استراتژیک و نوع پشتیبانی مورد نیاز از سیستم های اطلاعات استراتژیک می باشد. بنابراین به طور کلی برای تهیه معماری سیستم اطلاعات استراتژیک بایستی گام های زیر را اجرا نمود:

  • تهیه برنامه استراتژیک فنآوری اطلاعات
  • تهیه برنامه سیستم های اطلاعات استراتژیک
  • تعیین نوع پشتیبانی سیستم های اطلاعات استراتژیک

۲-۴-۱- تهیه برنامه استراتژیک فناوری اطلاعات

سازمان ها برای استفاده از مزیت های فنآوری اطلاعات نیازمند یک برنامه استراتژیک برای آن هستند که معمولا خروجی این برنامه استراتژیک تعریف یکسری پروژه جهت برطرف کردن شکاف بین وضعیت موجود و وضعیت مطلوب استفاده از فنآوری اطلاعات و در نهایت معماری فنآوری اطلاعات مورد استفاده برای سازمان می باشد.

معماری فناوری اطلاعات یا زیرساختها (سطوح بنیادین) کلیه اجزاء شامل نرم افزارهای کاربردی رده‌های مختلف مدیریتی (مدیریت عملیاتی و کنترل، مدیریت میانی و کنترل و مدیریت استراتژیک) و نرم افزارهای کاربردی عملیاتها و کارکردهای مختلف نظیر بازاریابی، تحقیق و توسعه، تولید وتوزیع می باشد. بعلاوه معماری اطلاعات مقوله های زیرساختی (اعم از پایگاه های داده ها، نرم افزارهای پشتیبانی، شبکه لازم برای اتصال نرم افزارهای کاربردی و…) را در خود جای می دهد. در واقع با داشتن برنامه استراتژیک فنآوری اطلاعات، آن بخش از فنآوری اطلاعات که برای سازمان مورد نیاز است ، مشخص می شود.

بنابراین با داشتن خروجی های این برنامه می توان یکسری از اجزای سیستم های اطلاعات استراتژیک جهت پشتیبانی از موقعیت رقابتی وایجاد مزیت رقابتی برای سازمان را مشخص نمود .این اجزاء همان اجزای معماری فنآوری اطلاعات است، با این تفاوت که اجزای معماری سیستم های اطلاعات استراتژیک تنها بخشی از اجزای معماری فنآوری اطلاعات را در بر می گیرد که جنبه استراتژیک دارند و در راستای پشتیبانی از استراتژیهای رقابتی سازمان وایجاد مزیت رقابتی با هدف رسیدن به رقبای تجاری ویا کسب برتری در مقابل آنها است(شکل شماره ۲). به عبارت دیگر معماری فنآوری اطلاعات که از نتیجه برنامه ریزی استراتژیک فنآوری اطلاعات بدست می آید هم دربرگیرنده اجزاء استراتژیک وهم در برگیرنده اجزایی برای انجام فعالیت های غیر استراتژیک و عملیات روزمره سازمان است.

 

۲-۴-۲- تهیه برنامه سیستم های اطلاعات استراتژیک

برنامه ریزی سیستم های اطلاعات استراتژیک فرایندی است که از طریق آن سازمان چارچوبی از برنامه های کاربردی مبتنی بر کامپیوتر را تعیین می کند تا این مجموعه از سیستم ها بتواند برای دستیابی به اهداف استراتژیک سازمانی کمک نماید.فرایند برنامه ریزی سیستم های اطلاعات استراتژیک مشتمل برتعدادی فعالیت بهم پیوسته است. خروجی اصلی فرایند برنامه ریزی سیستم های اطلاعات استراتژیک مجموعه ای مشخص از سیستم های اطلاعاتی است که می تواند به سازمان در انجام فعالیتهای تجاری ودستیابی به به اهداف استراتژیک کمک نماید .بنابراین سازمانها این برنامه را با هدف تشخیص با ارزش ترین سیستم های اطلاعاتی انجام داده وبه دنبال برنامه های کاربردی وسیستم هایی هستند که نتیجه ای در پشتیبانی از موقعیت رقابتی وایجاد مزیت رقابتی آنها داشته باشد.

خروجی برنامه ریزی سیستم های اطلاعات استراتژیک تعریف یکسری برنامه ها جهت استفاده از سیستم های اطلاعاتی وهمچنین کنترل مستمر و برنامه ریزی شده برای توسه وبهبود این سیستم ها در جهت پشتیبانی از موقعیت رقابتی وایجاد مزیت رقابتی برای سازمان می باشد .برنامه ریزان بایستی تغییرات روش های مدیریتی وموقعیت رقابتی را درون فرایند برنامه ریزی قرار دهند تا از این طریق رویه های حاکم بر توسعه وبهبود این سیستم ها معین شود . این کار باعث می شود تا مجموعه سیستم های اطلاعات استراتژیک در برابر تغییرات منعطف باشند و از پیچیدگی های ناشی از توسعه های نا منظم جلوگیری شود.

قسمتی از گام سوم فرایند برنامه ریزی سیستم های اطلاعات استراتژیک، شناسایی سطح بالایی از فناوری اطلاعات برای پشتیبانی از موقعیت استراتژیک سازمان می باشد. با بهره گرفتن از اجزاء استراتژیک معماری فنآوری اطلاعات می توان به اجزاء معماری سیستم های اطلاعات استراتژیک دست یافت و از برنامه استراتژیک فنآوری اطلاعات می توان استراتژیهای توسعه سیستم های سیستم های اطلاعاتی مبتی بر آن قسم از فنآوری اطلاعات که جنبه استراتژیک دارند در جهت تهیه رویه های حاکم بر توسعه انعطاف پذیر اجزاء معماری سیستم های اطلاعات استراتژیک مشخص نمود.

 

۲-۴-۳- پشتیبانی از موقعیت رقابتی سازمان

اهداف ابتدایی و اولیه مدیران استراتژیک حداکثر کردن ارزش قابل تحویل به تمامی ذیعنفعان سازمان می باشد.این اهداف بوسیله برقراری و نگهداری یک چشم انداز واحد واستراتژی جهت دار تکمیل می شوند. مزیت های رقابتی بایستی شناسایی و از آنها در جهت رشد و ارتقاء سازمان استفاده شود. برای حمایت از موقعیت رقابتی سازمان بایستی فعالیت های استراتژیکی انجام شود مانند: ۱- شناسایی نقاط قوت و ضعف داخلی وفرصت وتهدیدات بیرونی ۲- توسعه و بهبود برنامه ها در سطح استراتژیک و عملیاتی ۳- مدیریت عملکرد سازمان.   سیستم های اطلاعات استراتژیک برای حمایت از موقعیت رقابتی بایستی این عملیات و فرایند را پشتیبانی کند تا بتواند ارزش مناسب را برای ذینفعان مهیا نماید.یک سیستم اطلاعات استراتژیک بایستی درقالب یک شکل قابل استفاده بوسیله متصدی این فرایند قرار گیرد (اطلاعات بایستی کامل، درست و به موقع باشند) و همچنین اطلاعات بایستی سریع و آسان مکان یابی شوند. هدف از اجرای یک پروژه سیستم های اطلاعات استراتژیک دریک سازمان چابک می تواند توسعه و کاربرد فرایندها واطلاعات زیربنایی برای هوشیاری موقعیتی،تصمیم گیری،برنامه ریزی ومدیریت عملکرد (با تاکید بر ارتباطات) باشد.

 

۲-۴-۴- تهیه معماری وضع موجود

پس از تهیه برنامه استراتژیک فنآوری اطلاعات، برنامه ریزی سیستم های اطلاعات استراتژیک و نوع پشتبانی لازم توسط سیستم های اطلاعات استراتژیک بایستی معماری وضع موجود سیستم های اطلاعات استراتژیک مشخص شود. بعبارت دیگر بایستی ساختار اجزاء سیستم های اطلاعات استراتژیک موجود و همچنین ارتباط بین این اجزاء نیز مشخص شود و برای اینکه معماری ، یک معماری منعطف وفابل استفاده در شرایط وبرنامه های گوناگون باشد بایستی قوائد واصول حاکم بر طراحی و تکامل اجزاء را داشته باشد.

 

۲-۴-۵- تهیه معماری وضع مطلوب

اگر معماری وضع موجود (اجزاء ، ارتباط بین اجزاء ورویه های حاکم بر توسعه اجزاء) مناسب برای برنامه ها واهداف تعیین شده در مراحل قبلی نباشد بایستی ساختار(اجزاء کمیت و کیفیت) و ارتباط بین آنها و رویه های لازم برای طراحی و توسعه اجزاء اصلاح شود.(الهی و همکاران،۲۰۰۴)(۲۳)

 

۲-۵- متدولوژی های طراحی توسعه سیستم های اطلاعاتی

۲-۵-۱- تعریف متدولوژی توسعه سیستم های اطلاعاتی

در ارتباط با تعریف متدولوژی دیدگاه ها و نظرات متفاوتی موجود است. همین طور از نگاه ها ومنظرهای متنوعی به متدولوژی نگریسته شده است. اولراپ[۱] در سال ۱۹۹۱ متدولوژی را اینگونه تعریف می کند: یک استراتژی که دلالت بر زیربخش های فرایند توسعه دارد. اصل تقسیم و تسخیر ، یک رویکرد مهندسی و ریاضی برای حل مسائل پیچیده می باشد. متدولوژی های اولیه خیلی تحت تاثیر رشته های فنی و مهندسی بودند. شخصی به نام لانگفورس[۲] در سال ۱۹۷۳ توسعه سیستم ها را به عنوان یک فرایند علمی و عقلایی در نظر گرفت. متدولوژی در دو موضوع زیر تصمیم گیری می کند یک سیستم اطلاعاتی چه کاری را باید انجام دهد و یک سیستم اطلاعاتی بهتر است چگونه آن کار را انجام دهد.

اولراپ در ۱۹۹۱ با پذیرفتن این نگرش علمی عقلایی ، فرایند پیچیده توسعه را به مراحل زیر تقسیم کرد: تجزیه و تحلیل نیازمندی ها ، طراحی راه حل ، و اجرای راه حل. افراد دیگری مثل  دونز[۳] در ۱۹۹۲  فازهای دیگری را به این مراحل افزودند. مثل تحقیق و بررسی مقدماتی و نگهداری.(فیتزگرالد[۴]،۱۹۹۶)(۳۲)

یک تعریف قدیمی تر از متدولوژی توسعه سیستم های اطلاعاتی توسط چکلند[۵] (۱۹۸۷)، ۱۹۹۵ ،  هیرچیم[۶](۱۹۹۵) ، بولند[۷](۱۹۹۰) وجود دارد و عبارت است از: یک مجموعه ای از مفاهیم ، عقاید ، ارزش ها و اصول هنجاری که توسط منابع مورد حمایت قرار می گیرند.(آیدین و همکاران،۲۰۰۴)(۳۳)

در زمینه متدولوژی ، دو نقطه نظر وجود دارد: ۱ – تعریف خاصی از متدولوژی وجود ندارد و این تعاریف موجود ممکن است با هم سازگاری نداشته باشند. ۲ – ویژگی های متدولوژی که تقریبا در همه یا بخش کثیری از تعاریف مشترک است. بعضی از اندیشمندان مثل ، چکلند(۱۹۸۱) ، هیرچیم(۱۹۹۵) و ونک[۸](۱۹۹۰ ) بین متد و متدولوژی تفاوت قائل شدند. متدولوژی جامع تر از متد است. متدولوژی برای ارزیابی میزان منطقی و سیستماتیک بودن یک متد معین بکار می رود. در حالی که متد ، روشی برای اجرای فعالیت در حالت ساخت یافته می باشد.(پاپاسوتسوس[۹]،۲۰۰۵)(۳۴)

 

 

۲-۵-۲- ویژگی های متدولوژی ها و اجزاء آن ها

متدولوژی های توسعه سیستم های اطلاعاتی دارای ویژگی هایی می باشند که توسط این خصوصیات می توان آن ها را طبقه بندی کرده و مطالعه نمود و در موقعیت های متفاوت از آن ها استفاده کرد.

متدولوژی از سه بخش اصلی تشکیل شده است: ۱ – ساختار شکست کار : توسط این بخش می‌توان فهمید که چه کاری باید انجام داد و همچنین زمان انجام این کار مشخص می شود. ۲ – تکنیک های چگونگی انجام کارها و ابزار مورد نیاز ۳ – چگونگی مدیریت کیفیت نتایج.

هدف یک متدولوژی این است که در تغییر و توسعه سیستم های هدف به گروه کمک کرده تا این گروه به درک ، ایجاد ، ارزیابی ، کنترل و اجرای تغییرات در سیستم پیشنهادی بپردازد. متدولوژی ها باعث ایجاد نظم و سازماندهی یک سری از قوانین رفتاری و فنی مبتنی بر یک رویکرد منطقی می شوند و مشکلات بنیادی توسعه را بررسی می کنند. آن ها مجموعه ای از قوانین تصادفی نیستند و به ایجاد یکپارچگی و ارتباط منطقی بین اجزای خود می پردازند. متدولوژی ها شامل یک سری از مفاهیم و عقاید هستند که به تعریف محتوا و رفتار سیستم هدف و همچنین تغییرات در آن می پردازند. آن ها ارزش یک سیستم را تعریف می کنند ، یعنی چه ویژگی هایی از سیستم ، خوب و مورد تمایل است. روش های انجام کار و رویه هایی برای اجرای فعالیت ها لازم است ، و اصول هنجاری که انتظارات رفتاری را مشخص می کنند ، در حیطه وظایف یک متدولوژی است.

برای نائل شدن به اهداف و وظایف ، متدولوژی ها باید مکتوب بوده ، مورد تفکر قرار گیرند و یادگیری و انتقال آن ها با مشکل مواجه نشود ، مورد پذیرش اعضای سازمان بوده ، اجرای آن ها همراه با پاداش و ضمانت اجرایی باشد. متدولوژی ها باید قانونی بوده و منابع مورد استفاده در آن ها مورد تایید و پذیرش تصمیم گیرندگان و مسئولان پروژه ها قرار گیرد و باید به این نکته توجه کرد که آن ها نیاز به سرمایه گذاری در نیروی انسانی و مواد دارند.

متدولوژی های توسعه یک فونداسیون و چارچوب ساختاری را برای فرایندهای توسعه ایجاد می کنند که این کار توسط طبقه بندی فعالیت های جزئی و ضروری توسعه ، صورت می گیرد. فعالیت های غیر منطقی و غیر بهره ور در اینجا ، حذف ، و اجرای کارهای مهم ، ضمانت می شود.

در سال ۱۹۸۴ ، شخصی به نام اهیتو[۱۰] ، ابعاد توسعه را شامل بعد فعالیت ، بعد کنترل و بعد نیروی انسانی ، تعریف کرد و این در حالی است که متدولوژی توسعه می تواند با ایجاد یک چارچوب ، ابعاد ذکر شده را بهینه کند. نکته آخر در این بخش این است ، فرایند توسعه از یک سری فازها تشکیل شده که حاکی از اصل تقسیم نیروی کار است. هر فاز تعدادی فعالیت را شامل می شود و افراد متنوعی روی آن ها کار می کنند. ۳۲)

 

۲-۵-۳- مزایا متدولوژی ها

متدولوژی ها در ابتدا توسط تجربه و تمرین روی پروژه های موفق ایجاد شده اند و سپس به صورت رویه‌ها و فرمول هایی مکتوب شده و به عنوان اصول راهنما در فرایند توسعه مورد استفاده قرار گرفته اند. وارد[۱۱](۱۹۹۲) گفت : قبل از اینکه یک متدولوژی در توسعه سیستم مورد استفاده قرار گیرد ، بهتر است از لحاظ اصول مفهومی ، اجتماعی ، فیزیکی و تئوریکی ، درجه قابلیت استفاده از آن ، مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد. اما نکته مهم اینجاست که اصولا متدولوژی ها چه مزیت هایی دارند. باید به این موضوع اشاره کرد که متدولوژی ها باعث سهولت کنترل در پروژه ها شده و این کار مهم را توسط ایجاد ساختاری منطقی از استراتژی ها ، تکنیک ها ، رویه های ممیزی ، فعالیت های بازرسی و کنترل کیفیت ، انجام می دهند. مدیریت پروژه فرایندهای توسعه با بهره گرفتن از متدولوژی ها راحت تر است. زیرا در متدولوژی ها ، چیزهایی قابل مشاهده وجود دارد که توسط آن ها می توان به بررسی پیشرفت پروژه و پایش هزینه و سود و مقایسه اینها با برنامه مورد انتظار ، و در نهایت ارزیابی ریسک پرداخت. ضمنا تهیه مستندات که یکی از الزامات مهم در مدیریت و کنترل پروژه است ، آسان تر می شود.

استیج[۱۲](۱۹۹۱) اذعان کرد که متدولوژی ها باعث ذخیره دانش به طور سیستماتیک می شوند و انتشار و مبادله آنرا تسهیل می کنند. این موضوع باعث می شود دانش و مهارت از افراد ماهر به افراد نیمه ماهر ،  انتقال یابد. یکی از نتایج ذخیره دانش ، استانداردسازی فرایند توسعه است. اویژن[۱۳]  وفینزگرالد(۱۹۸۸)عقیده داشتند استاندارد توسعه باعث بوجود آمدن زبان مشترک برای برقراری یک ارتباط آسان در میان افراد مشارکت کننده در فرایند توسعه می شود و در نتیجه ، همکاری و مشارکت بیشتر و وفاداری آن ها به حرفه و شغل خود افزایش و نهایتا حفظ و نگهداری فرایند توسعه میسر می گردد.

با استفاه از متدولوژی ها ، وظایف و فعالیت های فرایند توسعه دارای ساختاری مشخص می شوند ، کنترل هزینه و کنترل پروژه راحت تر صورت می گیرد ، و در نتیجه عدم اطمینان کاهش می یابد ، توسط استانداردها و کنترل می توان به هدایت نیروی انسانی پرداخت ، امنیت افزایش یافته و یادگیری فردی و گروهی تسهیل می گردد. (فینزگرالد،۱۹۹۶) (۳۲)

 

۲-۵-۴- مشکلات متدولوژی ها

علی رغم مزایای فراوان و توصیه های اکید در اجرای متدولوژی ها ، تجربیات توسعه دهندگان و مطالعات و تحقیقات دانشمندان نشان داده است که اجرای متدولوژی ها با چالش هایی روبرو می شود. به طور مثال پاول[۱۴](۱۹۹۳) ابراز کرد که مشکلات اجرای متدولوژی ها مربوط به ماهیت و ساختار بنیادی خود آن ها است. و فیتزگرالد(۱۹۹۹) گفت ، تغییرات سریع در محیط تجارت و کسب و کار عامل اصلی در عدم اجرای موفق پروژه های توسعه سیستم های اطلاعاتی با بهره گرفتن از متدولوژی ها است.

به نظر می رسد برای سازمان هایی که در محیط پویا و پر از آشوب همراه با تغییرات سریع ، زندگی می کنند ، اجرای متدولوژی که رویکردی زمانبر است ، چندان مناسب نباشد. از لحاظ هزینه نیز می توان آن ها را به چالش افکند. سازمان هایی که دارای بودجه کافی برای فعالیت های خود نیستند ،  نمی توانند به راحتی متدولوژی های توسعه سیستم های اطلاعاتی را اجرا کنند. یکی دیگر از مسائل پیش روی سازمان ها ،  انطباق و یکپارچگی متدولوژی ها با ساختارهای موجود در محیط داخلی شرکت ها است. بنابراین توسعه دهندگان باید فرایندهای توسعه را مطابق با فرایندهای درون سازمان خود انجام دهند یا فعالیت های سازمانی خود را به تبعیت از متدولوژی ها ، اجرا کنند. همچنین قابلیت استفاده مجدد از متدولوژی ها در محیط پر از تغییر و همراه با محدودیت منابع سازمان های امروزی ،  مطالعه و بررسی بیشتری را می طلبد و این موضوع به عنوان یک چالش جدی ، فرا روی سازمان ها قرار گرفته است.

 

۲-۵-۵- طبقه بندی متدولوژی ها

متدولوژی ها را می توان به روش های مختلفی همان طور که در قبل ذکر شد ، طبقه بندی کرد. یکی از طبقه بندی های جامع را در این بخش می خواهیم بررسی کنیم. این طبقه بندی بر اساس وضعیت های مختلفی صورت می گیرد که سازمان ها با آن مواجه می شوند. ۵ کلاس برای طبقه بندی متدولوژی ها وجود دارد که در زیر به آن ها اشاره شده است:

وضعیت ها و مسائل ساخت یافته همراه با الزامات و نیازمندی های تعریف شده به صورت واضح مسائل ساخت یافته با اهداف واضح و الزامات و نیازمندی های نامعین کاربران مسائل غیرساخت یافته همراه با اهداف نامشخص مسائل و وضعیت هایی که در آن ها نیاز به تعامل زیادی بین کاربر و سیستم است.

مسائل و وضعیت های پیچیده ، یعنی ترکیب چهار کلاس بالا که احتیاج به یک رویکرد اقتضایی در توسعه است.

اینک به توضیح مختصری از هر یک و متدولوژی های آن ها می پردازیم.

۱ – مسائل ساخت یافته همراه با نیازمندی های تعریف شده به صورت واضح

در اینجا از متدولوژی های توسعه سیستم های اطلاعاتی سنتی مبتنی بر رویکردهای سخت استفاده می شود. متدولوژی های توسعه سیستم های کامپیوتری اولیه ، در این طبقه یا کلاس هستند. رویکرد SDLC سنتی را که مرکز محاسبات ملی UK ارائه داده است ، می توان در اینجا قرار داد که دارای فازها و مراحل زیر است : مطالعه امکان سنجی ، بررسی و تحقیق سیستم ، تحلیل سیستم ، طراحی سیستم ، اجرا ، بازنگری و نگهداری. این متدولوژی در جایی کاربرد دارد که افراد در آن سازمان خواستار تغییرات بنیادی نیستند. این متدولوژی در سازمان هایی با عملیات روتین ، فرایندهای ایستا ، قابل اجرا بوده و اصولا در سازمان های کوچک یا دپارتمان های سازمان های بزرگ می توان از آن استفاده کرد. کاربران در این متدولوژی به صورت خیلی محدود دخالت داده می شوند و این متدولوژی از تصمیمات مدیریتی کمتر حمایت می کند.

 

۲ – مسائل ساخت یافته با اهداف واضح و نیازمندی های نا معین کاربران

این طبقه از متدولوژی ها بعضی از مشکلات کلاس قبل را حل کرده اند و برای سازمان های امروزی مناسب تر هستند. در اینجا فرض بر این است که الزامات کاربران نامعین هستند. این طبقه دارای متدولوژی های ساخت یافته ، تحلیل داده مثل مهندسی اطلاعات ، و نمونه سازی ، است.

رویکردهای ساخت یافته متمرکز بر اجرای فعالیت ها در کسب اهداف معین هستند. آن ها از تکنیک هایی مثل DFD ، درخت و جدول تصمیم استفاده می کنند. این تکنیک ها به تحلیل گر در فهم بهتر الزامات کاربران کمک می کند. این رویکرد به مستندسازی تفکرات هر فرد در مورد یک مشکل یا وضعیت می پردازد و این کار باعث تسهیل انتقال تفکرات افراد به یکدیگر می شود. مشارکت و درگیری کارکنان در فرایند توسعه بیشتر شده و تجزیه و تحلیل برای ارائه نتایج رسمی و واضح ، راحت تر صورت می گیرد.

در جایی که فرایندها کمتر ایستا هستند ، رویکرد تحلیل داده ها مناسب تر است. در این رویکرد تاکید بر مدلسازی داده است تا مدلسازی فرایند. طرفداران این روش می گویند ، حتی اگر فرایندهای توسعه در یک سازمان تغییر کند ، باز هم می توان از بلوک های داده که از قبل ساخته شده است ، استفاده کرد. یکی از تکنیک های اصلی این رویکرد ، مدل رابطه – موجودیت می باشد که توسط چن[۱۵](۱۹۷۶) ابداع گردید. مدلسازی داده ها به ساخت یک مدل مفهومی داده برای تعیین الزامات سیستم اطلاعاتی بکار می رود.

اگر چه طرفداران زیادی برای متدولوژی مبتنی بر داده وجود دارند ، اما اشخاصی مثل بنیون[۱۶] و اسکیدمور[۱۷](۱۹۸۷) ابراز کردند که تاکید بر داده ها و تکنیک های مرتبط با آن ، ممکن است منجر به نادیده گرفتن واقعیات شود.این متدولوژی ها در جایی که درجه تعارض بالا است کاربرد آنچنانی ندارد. به همین دلیل دو متدولوژی ساخت یافته و تحلیل داده با هم ترکیب شدند و از تکنیک هایی مثل DFD و ERD استفاده گردید. SSADM  بر طبق این منطق توسعه داده شد. با اینکه ترکیب دو متدولوژی قبل باعث پوشش بعضی نقاط ضعف آن ها گردید ، ولی باز هم نمی شد از آن ها در محیط های با تعارض بالا استفاده کرد. به همین دلیل متدولوژی نمونه سازی بوجود آمد.

این متدولوژی برای وضعیت هایی مفید است که نیازمندی های کاربران غیر واضح است. در چنین رویکردی ابتدا نیازمندی ها و الزامات استخراج شده ، سپس آن ها ارائه می شوند و در پایان توسعه می یابند و این کار به همین ترتیب ادامه دارد تا کاربران سیستم رضایت کامل را کسب کنند. بنابراین ابتدا توسط یک مدل کاری ، سیستم نهایی ساخته می شود و این کار باید سریعا صورت گیرد و از بیان جزئیات خودداری شود. در ادامه مسائل بالقوه در طراحی مشخص می گردد و مرتبا تحلیل گر می تواند متوجه شود که نیازهای کاربران و مدیریت چیست. کاربران و مدیریت همراه با دیگر اعضای فرایند توسعه به طور مکرر با هم بحث و مذاکره می کنند و متدولوژی نمونه سازی به تناوب اجرا می شود. این رویکرد به تسهیل برقراری رابطه با کاربر تاکید دارد.

۳ – مسائل غیرساخت یافته همراه با اهداف نا مشخص

متدولوژی هایی که در دو کلاس قبلی به آن ها اشاره شد ، دارای رویکرد سخت بودند. در بسیاری از مواقع اهداف اجرای توسعه سیستم نامشخص بوده و یا اصولا خود سازمان یا ارگان دارای اهداف غیرواضح است ، و همچنین ممکن است بعضی از گروه ها یا افراد در آن سازمان دارای اهداف واضح باشند ، ولی تعارضات بالایی بین آن ها برقرار است. در چنین مواقعی از رویکردهای نرم استفاده می کنیم. یعنی جایی که می خواهیم به اهداف بهینه و توافق شده دست یابیم. یکی از معروف ترین متدولوژی هایی که در این دسته قرار می گیرد ، متدولوژی سیستم های نرم است که توسط چکلند ارائه شد. او معتقد بود که سیستم های فعالیت های انسانی تنها در ذهن افراد وجود دارند و بنابراین چشم انداز افراد است که بر روی نگرش آن ها از وضعیت مساله و اهداف سیستم ، اثر می گذارد. تکنیک دیاگرام تصویر غنی ، با مدلسازی تمام ابعاد وضعیت مساله باعث ایجاد یک تصویر غنی می شود که توسط آن مباحث ، مشکلات و تعارضات را می توان تشخیص داد.

۴ – مسائل و وضعیت هایی که در آن ها نیاز به تعامل زیادی بین کاربر و سیستم است.

در بسیاری از سیستم های اطلاعاتی ، مشارکت کارکنان و کاربران تاثیر زیادی روی اجرای آن ها می گذارد. در چنین پروژه هایی باید از متدولوژی استفاده کرد که علاوه بر توجه به مسائل ایستایی فنی ، مشارکت و درگیری کاربران را نیز در نظر بگیرد. یکی از متدولوژی های مهم در این طبقه ، متدولوژی ETHICS است که توسط مامفورد[۱۸](۱۹۹۵) پایه گذاری گردید. این متدولوژی به معنی سیستم های اجرایی انسانی و فنی و کامپیوتر محور است که به تشویق مشارکت کاربران می پردازد و باعث تعهد بیشتر آن ها به پروژه می شود. ETHICS  مبتنی بر رویکرد فنی و اجتماعی است. به تامین ابزارها برای تحلیل و هدفگذاری با مشارکت کاربران ، متمرکز است. نکته مهم اینجاست که رویکرد مشارکتی در مسائلی که کاربران و افراد تمایل به درگیری در پروژه ندارند و یا مجبور باشند با بهره گرفتن از زور در پروژه دخیل شوند ، کارساز نخواهد بود ، بلکه سازمان باید در این زمینه فرهنگ سازی کرده و سیاست ها و نگرش های خود و افراد سازمان را تغییر دهد. سازمان باید سطوح سلسله مراتبی بوروکراتیک خود را تغییر دهد و درجه انعطاف پذیری را بالا برد.

۵ – مسائل و وضعیت های پیچیده

بسیاری از محققین اذعان کرده اند که یک نوع از بهترین متدولوژی برای همه وضعیت ها و مسائل وجود ندارد. انتخاب متدولوژی بستگی به ویژگی و ماهیت پروژه دارد. و برای اجرای یک پروژه سیستم اطلاعاتی بهتر است به بررسی متغیرهای درونی و بیرونی آن پروژه پرداخت. طبقه بندی متدولوژی ها ، صرفا برای این است که ما با ویژگی های هر یک به طور جداگانه آشنا شویم و با این کار نمی خواهیم بگوییم که یکی بر دیگری برتری دارد. بلکه باید به بررسی وضعیت کل پروژه و حتی بخش های یک پروژه پرداخت و سپس متدولوژی مورد نظر را انتخاب کرد. در این حالت ، متدولوژی مقتضیانه بهترین تصمیم است.

در این کلاس ، نگرش چندگانه[۱۹] مورد بررسی قرار می گیرد. به جای انتخاب هر یک از متدولوژی ها ، در هنگام مواجه شدن با مسائل بهتر است از رویکرد مقتضیانه در فرایند توسعه استفاده نمود. رویکرد چند نگرشی دارای یک ساختار منعطف است و با توجه به وضعیت های خاص یک مساله ، تکنیک ها و ابزارهای مرتبط را پیشنهاد می دهد. این متدولوژی دارای ۵ فاز می باشد که عبارتند از : تحلیل سیستم های فعالیت انسانی ، تحلیل اطلاعات ، تحلیل و طراحی سیستم های اجتماعی – فنی ، طراحی روابط متعامل انسان با کامپیوتر و طراحی جنبه های فنی. در ارتباط با این رویکرد باید به سوالات زیر پاسخ داد تا بعد از تحلیل پاسخ ها ، اقدامات مناسب را به عمل آورد.

از سیستم های اطلاعاتی که برای اجرای فعالیت های سازمانی توسعه می یابند ، چگونه حمایت می شود؟

سیستم های اطلاعاتی در سازمان ، چگونه با زندگی کاری افراد تناسب پیدا می کنند؟

افراد چگونه می توانند به بهترین وجه با کامپیوتر در تعامل باشند؟

برای پردازش اطلاعات در اجرای سیستم از چه فرمول ها و توابعی استفاده می شود؟

چه مشخصات فنی از سیستم با تجهیزات شناسایی شده ، در ارتباط هستند؟

در متدولوژی چندگانه می توان از رویکرد ترکیب در استفاده از متدولوژی های توسعه سیستم های اطلاعاتی استفاده کرد. در این روش ، سازمان ها با بهره گرفتن از برون سپاری بعضی فرایندها و اجرای توسعه روی فرایندهای کلیدی خود ،  هزینه های خود را کاهش می دهند. آن ها بر اساس موقعیت های مختلف یک پروژه ، از متدولوژی خاص آن وضعیت استفاده کرده و در انتها برای بستن پروژه ، متدولوژی های برون سپاری شده و درونی را با هم ترکیب می کنند. این کار باعث افزایش کیفیت و تخصصی شدن بخش های پروژه شده ، قابلیت نگهداری افزایش می یابد و بهره وری رشد می کند. از این استراتژی ، جدیدا در فرایند توسعه نرم افزار در محیط های شی گرایی و ایجاد کلاس ها و شناسایی اجزا ، استفاده می کنند. نتیجاتا اینکه بهره گیری از این فلسفه در محیط های پویا و همراه با تغییرات زیاد ، بسیار مفید است. زیرا علی رغم تغییرات در فرایندها ، اشیا و اجزای یک سیستم را می توان جداگانه با متدولوژی های مختلف و با بهره گرفتن از برون سپاری ، توسعه داد.

 

[۱] Olerup

[۲] Langefors

[۳]Downs

[۴] Fitzgerald

[۵] Checkland

[۶] Hirschheim

[۷] Boland

[۸] Vonk

[۹] Papatsoutsos

[۱۰] Ahituv

[۱۱] Ward

[۱۲] Stage

[۱۳] Avison

[۱۴] Paul

[۱۵] Chen

[۱۶] Benyon

[۱۷] Skidmore

[۱۸] Mumford

[۱۹] Multiview

مفهوم فضای شهری امن

 

مفهوم فضای شهری امن در مقابل مفهوم فضای شهری ناامن قرار دارد. پدیده ناامنی دارای دو جنبه عینی و ذهنی است و کلیه عرصه های زندگی را در بر می گیرد. مقوله ناامنی از جنبه عینی، کلیه مظاهر ناامنی از جمله سرقت، قتل، خشونت و … را شامل می شود و مقوله ناامنی از جنبه ذهنی، شامل داوری در خصوص امنیت منطقه و فضا است. ناامنی پدیده ای همانند فقر است و می توان گفت که فقر مقدمه دیگر پدیده های آسیب شناختی از جمله ناامنی، خشونت شهری و غیره است.

از لحاظ کمی و آماری ناامنی را می توان با تعداد پرخاشگری ها، تعداد مکان های وقوع جرم، ماهیت، جنسیت و سن افراد قربانی محاسبه نمود. این جنبه ها، از لحاظ تعریفی و طبقه بندی نیازمند مطالعات خاص آماری هستند. بخش دیگر ناامنی شهری، رهیافت ذهنی پدیده ها به معنای احساس ناامنی است. اهمیت ناامنی در بعد نمادی و فرهنگی، معمولا در دوران بحران، خصوصا در عصر فراصنعتی بیشتر محسوس است؛ در این شرایط بعضی مکان ها توسعه یافته تر از دیگر جاها می باشند و تقریبا سمبول های ناامنی را در متروها، پارک های شهری، مجتمع های بزرگ، محله ها و … به وجود می آورند. مفهوم ناامنی، علی رغم کنترل های بیش از حد پلیس، هنوز یکی از ویژگی های اجتماعی خطرناک به شمار می رود(ربانی، ۱۱:۱۳۸۱). حال آنکه « بنابر گفته دیموند: شهرها کامل ترین اشکال ممکن آبادی انسانی اند. آنها همچون مشعلی فروزان نور خود را فرا راه انسانیت و تمدن پاشیده اند. آنها همچون موج شکن بر پهنه گیتی ایستاده، امواج تعدی را در هم شکسته و لذا می بایست به محیط امن بدل شوند، چرا که شهرها آدمی را در وصول به نقطه اعلای فرهنگ یاری می رسانند تا در پناه دیوارهای امن خود، محیطی مناسب برای پرورش اصیل ترین دستاوردهای علمی و هنری فراهم آید. فضاهای شهری میدان آوردی هستند که به پیروزی آزادی می انجامند»(یاراحمدی، ۱۴:۱۳۷۸).

از این رو، «فضاهای شهری، فضاهایی برای زندگی نیکو هستند و زندگی نیکو زمانی رخ می دهد که با نیازهای انسان مطابقت داشته و مملو از کنش ها و واکنش های اجتماعی فضایی باشد، کنش و واکنشی که به هر چیزی در حیطه خود مفهومی خاص می بخشد و خلق محیطی راحت و روان و ایمن را سبب می شود. این محیط در پیوند با استخوان بندی شهر به ایفای نقش پرداخته و ویژگی های شهر را شکل می دهد و فضای شهری جزئی جدایی ناپذیر از ساختار فضایی شهر می شود که بنا به شرایط زمانی – مکانی متفاوت رنگ و رخساری گوناگون می یابد. این محیط در تطور تاریخی خود و در هر مقطعی، عناصر ساختنی جدید را پذیرا شده، به خود نظم بخشیده و از به هم ریختگی شکلی و فضایی حذر کرد است. بنابراین در هر مقطع از تاریخ، شهر با کلیتی واحد روبرو بوده و هماهنگی و همگونی و همنوایی داخلی و خارجی برای فعالیت های انسانی را شکل بخشیده است. از سوی دیگر فضای شهری عرصه عمومی تظاهرات اجتماعی- فرهنگی است؛ در فضای شهری است  که فعالیت های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جریان می یابد، ترکیب کالبدی فضای شهری نیز تبلور انواع فعالیت هایی است که در آن جریان دارد. به دیگر سخن فضای شهری صورتی است از محتوایی که حیات شهری نام دارد و در رابطه معنا دار بین محتوا و شکل است که جریان یافتن فعالیت ها در فضای شهری با ارزش های شکلی فضاها و بناها آمیخته می شود و فضای شهری گویش و لهجه خاص خود را دارا می شود(حبیبی، ۱۰:۱۳۷۹).

فضای شهری به عنوان یک مکان، و مسئله ناامنی در آن، و احساس ترسی که پدیده مجرمانه در آن ایجاد می کند، از موضوعات شناخته شده در علم جرم شناسی است. امروزه دست یازیدن به اعمال مجرمانه موجبات بروز احساس ناامنی را در جامعه فراهم می آورد. احساس ناامنی موجب پدید آمدن گروه های کوچکی می شود که باید نقش پلیس خصوصی را ایفا کنند و اتخاذ تدابیری را به دنبال دارد که بیشتر جنبه پیشگیرانه دارند.

رشد بزهکاری بی تردید به یک مسئله و معضل اجتماعی تبدیل شده است که نظام های مختلف سیاسی، صرف نظر از ایدئولوژی حاکم بر آنها،  در مهار رشد و تبعات آن، از جمله احساس ناامنی و ترس از سوی مردم، غالبا ناتوانند (نجفی ابرندآبادای، ۱۹۱:۱۳۷۷).

 

نمودار۲-۱۲:  مفهوم فضای شهری امن و نقش عوامل موثر در سطوح کلان، میانه و خرد

 
Macro

Level

Meso

Level

 

Micro

Level

 

فضای

شهری امن

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منبع:صالحی، مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری (۱۳۸۷ : ۱۱۰)

بنابراین برای هر یک از افراد و دسته ها، امنیت فضا از بعدی غالب واجد اهمیت می شود.

برای افراد دسته اول ( حاضرین )، امنیت دائمی فضا یک امر حیاتی تلقی می شود، تا بدین ترتیب سکونت و اشتغال آنها را دستخوش خطر نسازد.

برای افراد دسته دوم (عابرین)، امنیت آنها در هنگام عبور از فضا بسیار ضرروی تلقی می شود، تا بدین ترتیب امکان حرکت سالم از مبدا به مقصد فراهم شده باشد.

برای افراد دسته سوم ( ناظرین)، امنیت آنها در زمان حضورشان در فضا بسیار با اهمیت است، زیرا در صورت ناامن بودن فضا، اساساً شرایط برای امکان درک بصری محیط، استراحت، برقراری روابط اجتماعی و … میسر نخواهد بود.

به این ترتیب، « در صورت وقوع حقیقی جرایم و خشونت در هر فضا و منطقه ای، اگر مردم احساس ناامنی کنند و توانایی داشته باشند، آن فضا و منطقه را ترک خواهند نمود.

اگر خیابانی در شهر فضای ناامنی دبه وجود آورد و مردم در آن احساس ناامنی کنند، کمتر از آن استفاده خواهند کرد، حتی در این صورت خیابان مذکور ناامن تر خواهد شد»(شرمن، ۱۶۰:۱۹۸۸).

 

اما ویژگی امن بودن فضا، خود نیز واجد دو مولفه می شود:

الف- ایمنی

ب- امنیت

در مولفه ایمنی، اشاره به موارد و عوامل محیطی است که در صورت عدم تامین شرایط مطلوب، وقوع حوادث اجتناب ناپذیر است و خطرات به صورت بالقوه و بالفعل جان و مال حاضران و عابران و ناظران را تهدید خواهد نمود. مصادیق این مولفه شامل:

– ایمنی در برابر آتش سوزی

– ایمنی در برابر آلودگی های زیست محیطی ( هوا، صدا و …)

– ایمنی در برابر حوادث رانندگی

– ایمنی در برابر حوادث غیرمترقبه طبیعی ( سیل، زلزله و …)

مولفه امنیت نیز اشاره به جرایم و رفتارهای آنومیک علیه اشخاص و اموال آنها دارد که در صورت عدم تامین شرایط پیشگیری کننده، اموال و جان حاضران، عابران و ناظران را به صورت بالقوه و بالفعل تهدید خواهد نمود. مصادیق این مولفه نیز شامل:  ۱- جرایم علیه اشخاص ( شامل ایراد ضر و جرح عمدی و غیر عمدی، قتبل، تجاوز جنسی و …) ۲- جرایم علیه اموال ( شامل سرقت از مغازه، اتومبیل، دستبرد و دزدی اموال خانه ها، جیب بری و کیف قاپی و …)

یک فضای شهری امن در معنای کامل آن، شامل هر دو مولفه فوق الذکر می شود و شرایطی که از فصل مشترک این دو به وجود آید را می توانیم به عنوان فضای شهری امن توصیف کنیم.

 

نمودار۲-۱۲:  فضای شهری امن (فصل مشترک مولفه های ایمنی و امنیت)

 
امنیت
ایمنی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منبع:صالحی، مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری (۱۳۸۷)

 

بنابراین فضای شهری امن از ویژگی ها و مولفه های عینی و کالبدی متعدد و گسترده برخوردار است که بعضاً دارای تاثیرات متقابل نیز هستند. اما علاوه بر اینها یک فضای شهری امن مستلزم تعاملات اجتماعی نیز هست. « چنانکه جین جاکویز در سال ۱۹۶۱ گفت، آرامش و امنیت شهرها صرفاً به وسیله پلیس تامین نمی شود، بلکه آرامش و امنیت عمدتا به وسیله ایجاد شبکه ای پیچیده و تقریبا ناخودآگاه از نظارت ها و رعایت داوطلبانه هنجارها در میان خود مردم حفظ می شود و به وسیله خود مردم اجرا می گردد».

 

 

 

جدول۲-۳: جایگاه نیاز به امنیت در گونه شناسی نیازهای شهری و نقش شهرسازی در تامین آنها

 

نیاز توضیح نمونه هایی از محیط شهری مرتبط با تامین نیازها [ با توجه به نقش شهرسازی ]
۱- فیزیولوژیکی تهیه غذا، پناهگاه و مراقبت بهداشت (سلامت) – نظام های عمده فروشی/ خرده فروشی توزیع غذا، لباس  و ملزومات بهداشتی
۲- ایمنی، امنیت – محافظت از آسیب فیزیکی و مزاحمت ها

– خلوت و عدم ازدحام

– محافظت از اموال

– خدمات حمایتی/ حفاظتی، پلیس و آتش نشانی

– ایمنی جاده

– عدم وجود عناصر محیطی زیان آور

– نواحی مسکونی و خلوت را به خوبی تامین کند، عدم اشراف- محرومیت و …

۳- دلبستگی، تعلق – ارتباطات سازگار با دیگر اعضای جامعه

– شناسایی، گروه ها و پذیرش آنها در درون جامعه

– امکان عضویت در سازمان ها و تشکیلات اجتماعی ( مکان های اجتماع)

– جانمایی فیزیکی محلات به طوری که همکاری و ارتباطات درون فامیلی سازگار را پرورش دهد.

– هویت فیزیکی محلات

۴- احترام – شناسایی قدر و منزلت به وسیله دیگران در جامعه – فرصت های مالکیت خانه

– پرستیژ محلات ( اعتبار محلات)

۵- خودشناسی

( اعتماد به نفس)

– ایفای نقش در ارتباط با دیگران

– درک توانایی فردی

– خلاقیت / بیان شخصی

– شرایط مساعد (امکانات) خلاقیت و بیان شخصی در محیط ممنوع

– فرصت های شغلی و اجتماعی

– سازمان هایی که توسعه مهارت ها را مقدور می سازند.

۶- شناختی (آموزشی)، زیبایی شناسی – تهیه (پیش بینی)  تجربه آموزشی، انگیزش معنوی و تجربیات

– جلب احساسات

زیبایی شناسی رویدادها و پدیده ها

– امکانات آموزش و فرهنگی

– امکانات تفریحی

– کاربرد زیبا شناسی مصنوع و محیط طبیعی

منبع: Ref: Walmsly,:Urban Living the Individual In The City, 1990, PP.60,61.

۲-۴-۱.  زمینه های نظری کاهش شرایط جرم خیزی فضاهای شهری و مکان ها

۲-۴-۱-۱- پیشینه نظری

پیشینه و زمینه نظری مباحث جرم شناسی شهری را باید حداقل از مکتب جامعه شناسی شیکاگو و مطالعات اولیه اکولوژی شهری مورد بررسی قرار داد.

اکولوزی شهری برای اولین بار در سال ۱۹۱۶ در زمینه بررسی های شهری به وجود آمد و طی دهه ۱۹۲۰ مطالعات اکولوژی شهری را رابرت پارک بنیان نهاد. وی کوشید تا مفاهیم زیست شناختی علم اکولوزی را در مطالعات شهری مورد استفاده قرار دهد. در تعریف اکولوژی شهری (انسانی)، آن را علم شناسایی روابط متقابل میان انسان و محیط ذکر کرده اند. پارک در اثر معروف خود؛” توصیه هایی برای تحقیق در مورد رفتار انسانی در محیط شهر”، شهر را به مثابه آزمایشگاهی جهت بررسی رفتارهای انسانی مطرح  کرد. بعدها در چارچوب این موضوع، در جامعه شناسی شهری و سپس در جرم شناسی از مکتبی به نام مکتب اکولوژی شهری نام برده شد. این مکتب روی رفتار انسان در محیط های شهری تمرکز می یابد. مفاهیم زیست شناختی همچون عامل رقابت، تسلط، انطباق، توالی و تسلسل و اصلاح بقای اصلی در بررسی نابرابری های اجتماعی شهر برای درک انطباق جمعی و ناآگاهانه جمعیت های انسانی در محیط شهر اقتباسی از این مکتب است.

به نظر پارک، جامعه انسانی از یک طرف دارای مظهر ماهیت انسانی مبتنی بر اصالت فایده و سود شخصی با آزادی در انتخاب (رقابت برای بقا) است و از طرف دیگر تجلی گاه اهداف مشترک جمعی است.

به عبارت دیگر اگر چه شهر خود معلول و ساخته و پرداخت اراده انسانی است، لیکن به عنوان یک عامل مهم می تواند قوانین مسلط خود را بر ساکنینش تحمیل نموده و برخی رفتارهای انسانی را تحت تاثیر خود قرار دهد.

از دیگر مفاهیم مورد توجه در رویکرد اکولوژی انسانی، مفهوم حوزه اجتماعی (ناحیه طبیعی) در شهرهاست. حوزه اجتماعی به  محدوده جغرافیایی درون شهر اطلاق می شود که به وسیله مشخصات کالبدی و جمعیتی و فرهنگ مشترک از دیگر بخش های شهر متمایز می گردد.

در واقع حوزه های اجتماعی، در نتیجه افزایش جمعیت و توسعه حمل و نقل در بخش هایی از شهر، تخصصی شدن کارکردی، پیوندهای اجتماعی مستحکم تر، وابستگی متقابل همراه با عامل رقابت و در نهایت تقسیم فضاهای شهری و تغییر الگوهای کاربری شکل می گیرد.

از نقاط قوت دیدگاه اکولوژیک، توجه به مشخصات کالبدی برخی مناطق شهر در بروز کجروی ها ی اجتماعی است. لذا خصوصیات کالبدی، ا جتماعی- اقتصادی حاکم بر نواحی خاص شهر در بروز کجروی های اجتماعی مورد بررسی قرار می گیرد». دیدگاه اکولوژی شهری در سیر تکوینی خود مشخصا به پدیده های اجتماعی نظیر جرم و جنایت و امراض روانی در شهرها و در ارتباط با بخش های مختلف شهر و ترسیم نقشه های مربوط به آن اختصاص یافت که طی آن در پاره ای  مناطق داخلی شهرها و یا محلات شهری به عنوان حوزه های جرم و جنایت و حوزه امراض روانی معرفی گردیدند.

نظریه سلامت روان تقریبا نظریات گوناگونی ارائه داد، « این گرایش مجموعه های شهری را از دیدگاه پژواک های آن بر رفتار انسانی مورد بررسی قرار می دهد. مفهوم مرکزی در اینجا عبارت است از مفهوم « سلامت روان ». با توجه به بعضی از تحقیقات اجتماعی و به خصوص با آثاری در مورد روان شناختی نوجوانان که در فردای جنگ ۱۹۴۰ انتشار یافت، سمت و سوی این جنبش درک شد. مولفینی چون ج. بولبی و آنافروید نشان داده اند که سلامت روانی، در رابطه کامل با سلامت جسمی- که در اغلب خود عامل آن است – نمی باشد؛ حال آنکه عکس این مسئله مصداق ندارد. برای رشد موزون شخصیت و جامعه پذیری، هیچ چیز جای بعضی از محیط های عاطفی را نمی گیرد. برخلاف عرف، یک کانون بینوا، نامتحد و الکلیک یا بزهکار، می تواند برای آینده یک طفل محیطی مساعدتر از محیطی باشد که منطقا و به گونه ای نظریه ای قانع کننده، برای تعیین و تربیت خاص او فراهم آمده باشد.

از طریق مشابه، به نظر می رسد که ادغام رفتار انسانی در محیط شهری، شخصاً به نوعی محیط وجودی وابسته است… یک آمایش سالم و یک قطعه بندی منطقی فضای شهری در نفس خود نمی تواند برای ساکنین احساس امنیت یا آزادی فراوانی انتخاب در فعالیت ها، تاثیر زندگی و عامل تفریح را تامین کنند. عواملی که برای سلامت جسمی ضروری هستند.»

در سال ۱۹۶۵ مکتب اکولوژی تطبیقی و آسیب شناسی شهری را « اف، ال، سوتیزر » برای آگاهی از ساخت اکولوژیکی شهرها مطرح کرد و مراد از آن، به کارگیری مفاهیمی است که به شناخت زندگی مردم در محلات مختلف شهری کمک می نماید. براین اساس آسیب شناسی شهری پیدایش، کیفیت، پراندگی جرایم، امراض، ناآرامی های شهری را در شهرهای مختلف جهان مورد بررسی قرار داد.

« تقریبا هم زمان با این بررسی ها و شاید کمی مقدم بر آن « جین جیکوب» با زیرکی موضوع وحشی گری خیابانی را مورد بررسی قرار داد. ترس  از تعدی و آزار از نظر ویدر محیط های شهری وجود داشت.اگر مردم به علت مساعد بودن یا ترس، از یک مکان استفاده ننمایند، محیط های عمومی از انتفاع خارج می گردند. جیکوب در سال ۱۹۶۱ روی عملی جهت تامین نظارت و نیز تعریفی منطقه ای که منجر به تمایز بین فضاهای خصوصی و عمومی شود، برای پیشگیری از جرم تاکید کرد. در نظریه جیکوب شرط یک همسایگی موفق آن بود که یک شخص باید در خیابان  و در بین غریبه ها، احساس ایمنی و امنیت شخصی کند. وی این طور عنوان می کرد که علاوه بر تلاش پلیس، امنیت عمومی در شهر حاصل یک شبکه پیچیده از معیارها و کنترل های اختیاری درباره پیاده روها و کاربری های مجاور می باشد. در این نظریه عنوان شد که خیابان های یک شهر باید قسمت اعظم نظارت و کنترل بر غریبه ها را انجام دهد. چرا که خیابان محلی است که غریبه ها در آن آمد و شد می کنند. وظیفه خیابان ها صرفاً دفاع از شهر در برابر غریبه های یغماگر نمی باشد، بلکه باید از غریبه های محترم و طرفدار آرامشی که آن خیابان ها را جهت تضمین امنیت خود انتخاب می کنند نیز، حمایت کند.»

در واقع جین جیکوب با طرح نظریاتش در کتاب خود تحت عنوان “مرگ و زندگی شهرهای بزرگ آمریکا”، تاثیری بسیار چشمگیر در نظریات جرم شناسی شهری ایفا کرد.

چشمان کسانی که می توان آنها را مالکین خیابان نامید باید ناظر و مراقب خیابان باشد. بناهایی که در مجاورت خیابان قرار دارند نیز باید به سوی آن جهت گیری کنند. این بناها نباید به خیابان پشت کنند و نباید نماهای کورشان را بدان عرضه کنند. همچنین لازم است که خیابان ها تمایزی صریح بین فضاهای عمومی و فضاهای خصوصی ایجاد کند و پیاده روها می بایست به نحو مطلوبی برای استفاده بیشتر و بهتر مردم آماده شوند. بنابراین لازم است خیابان ها در طول پیاده روهایشان جذابیت داشته و برخی از مکان های عمومی در آن در شامگاهان و شبانگاهان نیز باز شد. از این رو فروشگاه ها، نوشابه فروشی ها، غذاخوری ها در تامین امنیت پیاده رو سهمی واقعی خواهند داشت.

جیکوب در نظریه خود در نقد معماری و شهرسازی مدرن اذعان می دارد که، جذابیتی که از نگاه انسان ها بر دیگر انسان ها ایجاد شده، به گونه ای غریب از سوی شهرسازان و معماران ناشناخته مانده است. برعکس این امر، معماران و شهرسازان از انگاره ای حرکت می کنند که ساکنین شهرها در جستجوی دیدی نامتناهی، نظم و سکوت هستند. امری که به هیچ وجه حقیقت ندارد. یک خیابان زنده، همیشه و به گونه ای همزمان، استفاده کنندگان و تماشاچیان را داراست و به تعبیر دیگر انسان برای احساس امنیت خود، انسان را می جوید.

جیکوب در نظریه خود، پارک های شهری را محیطی مساعد برای بزهکاری نوجوانان بر می شمارد و منطقه بندی شهر را از نظر گاه امنیتی و انسانی برای شهرها فاجعه بار می خواند.»

در سال ۱۹۷۱، هنگامی که ری جفری[۱] برای اولین بار مقاله” پیشگیری از جرم توسط طراحی محیطی[۲]” را منتشر کرد، نقطه عطف مهمی در ارتباط با بررسی ناهنجاری های اجتماعی، اعمال غیرقانونی و رفتارهای آنومیک پدید آمد. در حالی که تا قبل از آن، دیدگاه غالب در مطالعه مباحث جرم شناسی، مطالعه خود جرم بود، این مقاله سبب  توسعه تئوری جرم شناسی شد. ولی علی رغم تلاش ها و پیگیری های او و همچنین با توجه به سیر تکاملی نظریه، بسیاری از جرم شناسان ابتکار و تلاش های او را نادیده گرفتند.

بعضی از آنها حتی حاضر به آگاهی یافتن از این نظریه نشدند، بعضی دیگر از آنها آشکارا این نظریه را نپذیرفتند و بسیاری از آنان به این نظریه کم توجهی کردند. اگر چه نظریه بدیع جفری به تدریج در زمینه جرم شناسی در بین دانشگاهیان بسیار معروف شد و در میان نمایندگان دولتی، طراحان معماری، شخصیت های حقوقی و مسئولان پیشگیری از وقوع جرم نفوذ بسیار کرد، اما  تلاش وی در تکامل و عملی کردن آن طی بیست و پنج سال در حوزه جرم شناسی کماکان از سوی جرم شناسان با حداقل توجه معطوف گردید.(رابینسون، ۱۹۹۶:۱)

براین اساس بود که متیو اورابینسون[۳] در سال ۱۹۹۶ ، مقاله ای در خصوص بررسی علل عدم نفوذ نظریه جفری در بین نظریه های جرم شناسانه ارائه داد. وی  در این مقاله ضمن بررسی ریشه های نظریه جفری، عکس العمل های متفاوتی را که دولت مردان، معماران، اشخاص حقوقی و دانشگاهی و مسئولان مربوطه نشان دادند را مورد بررسی قرار داد. این عکس العمل ها، طی مدت بیست و پنج سال به مفهوم کلی نظریه ای تحت عنوان (CPTED) تبدیل شده و سیر تکاملی داشته است.

 

۲-۴-۱-۲- CPTED چیست؟

در چارچوب مجموعه  نظریه های CPTED ، تلاش زیادی برای فهم رابطه مکان و جرم بعمل آمده است. اندیشه های جفری و جیکوب در شکل گیری و توسعه آن  نقش بنیادی داشته است. CPTED یک پیشنهاد روش شناسی طراحی است که بر اساس آن با به کارگیری طراحی مناسب و هدفمند محیط انسان ساخت، معماران و شهرسازان می توانند مجال ترس از جرم و تبهکاری را کاهش داده و کیفیت زندگی را بهبود بخشند( اطلس[۴]، ۱۱:۱۹۹۹).

در واقع هدف نظریه پیشگیری از جرم از طریق طراحی محیطی، مشخص کردن شرایط کالبدی و محیط اجتماعی است که امکان و یا تسریع در ارتکاب جرم را فراهم می کند. همچنین هدف آن تغییر شرایط برای جلوگیری از اتفاق جرم است. از این جهت که هدف آن پیشگیری از ارتکاب عمل مجرمانه است. CPTED به طور معنی داری از استراتژی هایی که توسط پلیس، دادگاه و نظام تربیتی دستگاه های قضایی به کار گرفته می شود متفاوت است.

عموما CPTED بر روی زمینه هایی که در آن جرم اتفاق می افتد و تکنیک هایی که آسیب پذیری محیط را کاهش می دهند، تاکید می کند. زیرا بر اساس این نظریه ترکیب محیط کالبدی هم می تواند به ارتکاب جرم کمک کند و هم می تواند مانع از وقوع آن شود.

بر طبق نظر هاگ[۵]، CPTED نظریه ای است برای طراحی یا مدیریت و یا دستکاری سریع محیطی که درآن جرم ها به طریقی سیستمی و به روش ثابت رخ می دهند. در حالی که CPTED عموما درگیر تغییر محیط به گونه ای که امکان عمل مجرمانه را کاهش یابد است، هدف آن پیامدهایی چون کاهش ترس از جرم ( افزایش احساس امنیت )، افزایش کیفیت زیبایی میحط، افزایش حس وفاداری به قانون در بین شهروندان، به ویژه کاهش رغبت محیط برای حمایت از اعمال مجرمانه است(رابینسون[۶]، ۱۲:۱۹۹۶).

«بر اساس این دیدگاه این سوالات مطرح است که هدف یا مفهوم فضای شهری چیست؟ آیا این فضاها هر یک به منظور حمایت از رفتارهای تعیین شده ، مقصود نظر می با شند؟ راه های اجتماعی، فرهنگی، قانونی و روان شناسی که فضا را تعریف می کند چه چیزهایی هستند؟

در این چارچوب، طرح های تخصصی CPTED از سه استراتژی استفاده می کنند، کنترل دستی طبیعی، نظارت طبیعی و تقویت منطقه ای»(اطلس، ۱۱:۱۹۹۹).

« منطق طراحی محیط خارجی ویژه، جهت جلوگیری از ارتکاب جرم، به دلایل متعدد عقلانی پذیرفتنی است. برای مثال تلاش با هدف جلوگیری از ارتکاب جرم با بهره گرفتن از روش هایی نظیر ایجاد ارعاب، چه به صورت کلی و چه به صورت خاص به نظر می آید که کمتر کارآمد است… در نتیجه CPTED می تواند بر روی خطر ناشی از جرم و حس فردی آن تاثیر گذارد. ولی هنوز این نظریه در مورد محیط خارجی به کار می رود و محدود شده است، اما برای تاثیرگذاری بیشتر، CPTED باید در هر دو زمینه محیط خارجی و داخلی اعمال شود و یا اینکه به ترتیب روی هر دو محیط مکان و متخلف اعمال شود» (رابینسون، ۱۳:۱۹۹۶).

مطابق نظر موسسه مبارزه با جرم، نظریه CPTED جفری موجب تغییر محیط کالبدی با هدف مبارزه با جرم شد و ارتباط شهروندان با این مسئله را افزایش داد و از پلیس محوری کاست.

تقریبا همزمان با شکل گیری نظریه پیشگیری از جرم از طریق طراحی محیط،  در جامعه علمی بریتانیا، نظریه های مشابهی مطرح گردید. به طوری که در همان سال ها، پونیز در کتاب خود، با عنوان” طراحی علیه جرم اظهار داشت؛ برای جلوگیری از وقوع جرایم شهری باید به مکان های با امکان دسترسی سریع مجرمین ( و هم چنین امکان خروج سریع) توجه کافی شود؛ چرا که این مکان ها، عامل مهمی در وقوع جرایم هستند. این دیدگاه برخی مشخصات کالبدی شهر را موثر در وقوع جرم دانسته و به طراحان شهر برای ساخت فضاهای مقاوم تر در برابر جرم توصیه هایی دارد (کلانتری[۸]، ۸۸:۱۳۸۲).

 

۲-۴-۱-۳- مقایسه رویکردها

 

جدول۲-۴:  مقایسه رویکردها

  جین جیکوب  ← اسکار نیومن CPTED بیل هیلیر←
کنترل فضا/ قلمروگرایی سرحد بین فضای عمومی و خصوصی را مشخص نماید. قلمروگرایی- ظرفیت محیط کالبدی برای ایجاد محل های درک شده مناطق از اثر قلمرو ( شامل مکانیزم علامت گذاری مرزها و تعریف یک سلسله مراتب که به سمت مناطق خصوصی شدت می یابد) کنترل دسترسی طبیعی که با دوری جستن از دسترسی به اهداف اعمال محرمانه، این فرصت ها را کاهش می دهد.

تقویت قلمرو- استراتژی های طراحی کالبدی در ایجاد و توسعه مرزهای نمادین تا حس تعلق کاربران افزایش یابد.

فضاهی مجتمع با دیگر فضاها، به طوری که، افراد پیاده نسبت به مشاهده این فضاها و حرکت ها در آنها ترغیب می شوند.
نظارت نیازمند به «چشمانی بر فراز خیابان» می باشد، وابسته است به « خصوصیات طبیعی خیابان (شامل هم ساکنین و هم کاربران) است. این امر با تنوعی از فعالیت ها و عملکردهایی که به طور طبیعی مکان ها را پرجمعیت می کند، افزایش می یابد. نظارت- ظرفیت طراحی کالبدی برای ایجاد فرصت های نظارتی بر روی ساکنین و عوامل آنها. نظارت طبیعی به عنوان نتیجه ای در استفاده روزمره از ملک نظارت ایجاد شده توسط افرادی که در فضاها حرکت می کند.
فعالیت نیاز به پیاده رو، کاربرانی که به طور کاملاً پیوسته در آن قرار دارند. این امر برای افزودن پایش های موثر بر روی خیابان و نیز برای القای افراد ساختمان های مجاور خیابان در مراقبت از پیاده روها به دفعات مکرر، می باشد. نپذیرفتن استدلال هایی که اکثر فعالیت ها را در خیابان داشته و وجود استفاده تجاری که ضرورتاً بزهکاری خیابانی را کاهش می دهد. توزیع فعالیت ها، کاهش جابه جایی ها احساس ایمنی وابسته به مناطقی است که به طور پیوسته در حال کار و استفاده می باشند. این مناطق باید جهت قادر ساختن این موضوع طراحی گردند( به عنوان مثال، علامت گذاری بهتر و یکپارچه تر آنها در خصوص سیستم جابجایی).

 

 

منبع:Carmona and others (2003) “ Public places- Urban spaces”, Architectural press(p.121).

 

 

 

 

۲-۵.  اوقات فراغت

امروزه در بسیاری از جوامع، اوقات فراغت بخش مهمی از زندگی افراد را تشکیل می دهد. اوقات   فراغت زمانی بیهوده و بدون حس مسئولیت در زندگی افراد و به معنای بیکاری نیست. در اوقات فراغت، فرد کارهای متعددی می‌تواند داشته باشد که تفاوت آن با اوقات دیگر که در آنها نیز به انجام کار و فعالیت مشغول است، در هدف این کارها و فعالیتهاست. هدف از فعالیتهای اوقات فراغت کسب آرامش و لذت است. فرد کاری را نه از روی اجبار و نه بخاطر منافع مادی انجام می‌دهد. این لحظات به او  اختصاص دارد و تنها با هدف مرتبط با شخص وی و آرزوها و خواستهایش  انجام می‌شود.

اوقات فراغت و نحوه گذران آن از جمله مفاهیم اخیر و نوینی است که معنای واقعی خود را پس از دوران صنعتی شدن جوامع و رشد سرمایه داری و نیز گسترش شهرها پیدا نمود. در واقع با توسعه انواع تکنولوژی در زندگی مردم و جای گزینی آن به جای نیروی انسانی، عملاً فرصتی برای انسانها ایجاد شد که بتوانند از اوقات خود به آن صورتی که مورد دلخواهشان می باشد استفاده نمایند.

پیدایش چنین پنداره ای، دانشمندان و عالمان اجتماعی را نیز به سمت مطالعه این رخداد هدایت نمود. به این ترتیب، شاخه های علمی جدیدی چون جامعه شناسی فراغت[۹] و انسان شناسی فراغت[۱۰] به منظور بررسی و مطالعه جایگاه و اشکال متنوع فراغت در زندگی مردم ایجاد شد.” انسان شناسی فراغت” که زیر شاخه “انسان شناسی فرهنگی“ قلمداد می شود، فراغت را به مثابه بخشی از سبک زندگی انسان ها مطالعه نموده و تمامی عواملی را که با این مفهوم در ارتباطند، چون فضاها و اماکن فراغتی، مصرف کنندگان فراغت و نیز شرایط و زمینه های فرهنگی و اجتماعی حاکم بر آن چون سن، جنس، طبقه اجتماعی،درآمد، خانواده، قومیت، جغرافیا و …، همچنین اشکال متعدد گذران فراغت مورد بررسی قرار می دهد.  فعالیت هایی که در اوقات فراغت انجام می شوند باید کاملا حساب شده و برای شخص وجامعه مفید باشد .

 

۲-۵-۱. تعریف اوقات فراغت

افراد از اوقات فراغت تحت تاثیر عوامل مختلف، برداشت های مختلفی دارند که در ذیل به بعضی تعاریف اشاره می شود. اگر لغت اوقات فراغت را ریشه شناسی[۱۱]  کنیم، از ریشه لاتین licere، به معنی “اجازه دادن” می آید؛ لذا فراغت، معنی رخصت دادن می دهد. حتی در اندیشه یونانی نیز لغت leisure نیروی کارگر بوده است.

  • در فرهنگ جامع انگلیسی – فارسی حییم، اوقات فراغت به معنای وقت آزاد از کار یا وظایف دیگر وقت اضافی ویک رشته فعالیت های اضافی اورده شده است .
  • در فرهنگ دهخدا به معنای آسایش واستراحت ،ضد گرفتاری از کار ومشغله، فراغت داشتن وفراموش کردن آمده است .
  • دکتر معین نیز در بیان فراغت چنین گفته است : پرداختن از فراغ ،آسایش واستراحت ،آسوده بودن وآرامش داشتن است .
  • در فرهنگ لاروس، اوقات فراغت چنین تعریف شده است: سرگرمی ها، تفریحات و فعالیت هایی که افراد به هنگام آسودگی از کار عادی با شوق و رغبت به آن ها می پردازند.
  • در فرهنگ عمید نیز درباره تعریف اوقات فراغت چنین آمده است: فراغت در فارسی به معنی آسودگی و آسایش و آسودگی از کار و شغل است. فرد در این اوقات می‌خواهد که به اشتغالی بپردازد که با کمال میل به آنها علاقه نشان می‌دهد؛ خواه به منظور استراحت، خواه برای ایجاد تنوع.

اسلاوسن معتقد است که انسان در اوقات فراغت خود به فعالیت هایی می پردازد که به طور معمول اختیاری و داوطلبانه هستند و به دلیل خشنودی و لذتی که به دنبال دارند یا به منظور برخی از ارزش های شخصیتی واجتماعی که از آنها استنباط می شود انتخاب می گردند . این فعالیت ویژه اوقات بیکاری است وهیچ ارتباطی با کار اصلی شخص ندارد و به طور معمول لذت بخش است و به عنوان قسمتی از خدمات اجتماعی، دارای هدف مثبت وثمر بخش است.

 

 

۲-۵-۲. مفهوم جامعه شناسی اوقات فراغت

۱-هانیس گونتروستر معتقد است اوقات فراغت، موضوعی چند بعدی است که عوامل مختلفی در آن نقش دارد . او این عوامل را این گونه بر شمرد: در ابتدا رابطه بین کار واوقات فراغت، و بعد از آن تقسیم بندی اوقات فراغت با توجه به موقعیت اجتماعی و سن و نحوه استفاده از اوقات فراغت و در نهایت جنبه مکانی، اقتصادی و اجتماعی اوقات فراغت در زمینه سیاستگذاری ها .

۲- فاطمه کباری، جامعه‌شناس و پژوهشگر مسائل اجتماعی اوقات فراغت را لحظه‌هایی می‌داند که فرد، فارغ از کار و مسئولیت، آن را بر اساس تمایل شخصی خود تنظیم می‌کند و برنامه آن در مورد هرکس متفاوت است و به سلیقه، نیازهای روحی، سن و توان مالی فرد بستگی دارد.

لحظه لحظه اوقات فراغت، امروزه از چنان اهمیتی برخوردار است که حتی از آن به مثابه آینه فرهنگ جامعه یاد می‌کنند. به این معنی که چگونگی گذراندن اوقات فراغت افراد یک جامعه، تا حد بسیاری معرف ویژگی‌های فرهنگی و میزان توسعه‌یافتگی آن جامعه است. بنابراین اگر طرح و نقشه زندگی و کار جوانان با برنامه‌هایی که برای اوقات فراغت خود تنظیم می‌کنند، مغایرت داشته باشد و یا تفریحات و فعالیت‌های فراغتی آنها با هنجارهای فرهنگی در تضاد ‌باشد، اوقات فراغت به یک مشکل اجتماعی مبدل خواهد شد.

۳- امان‌الله قرایی‌مقدم، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه نیز در این زمینه معتقد است، هر کاری که غیر از کار و حرفه روزانه فرد، به اختیار فرد، در هر ساعتی از فراغت که مایل است انجام شود، اعم از تفریح یا انجام کاری سخت و عقب افتاده، بازهم جزئی از گذراندن اوقات فراغت محسوب می‌شود. زیرا بر خلاف کار روزانه هیچ اجباری برای انجام آن ندارد و می‌تواند زمان آن را تغییر دهد. در مجموع هر کاری، حتی سخت و خسته‌کننده که فرد خارج از زمان کار اصلی روزانه‌اش انجام دهد و موجب احساس رضایت و شادی در فرد شود و برای زمان از دست رفته، احساس غبن و ضرر نکند، جزء اوقات فراغت مطلوب فرد محسوب می‌شود. این استاد دانشگاه، وجود نداشتن امکانات و عدم مدیریت منسجم در اوقات فراغت متناسب با نیاز جوانان را، یکی از دلایل عمده‌ای می‌داند که متأسفانه موجب می‌شود اکثر جوانان ما در این فرصت‌ها که می‌تواند نقش بسیار مهمی در شناسایی و شکوفایی استعدادهای آنها داشته باشد، بیش‌تر فرصت‌ها را از دست بدهند و وقت تلف کنند تا اینکه اوقات فراغتشان را سپری کنند.

۴- ماکس کاپلان جامعه شناس امریکایی، فراغت را در مقابل کار در نظر گرفته است و به نظر او فراغت خاطره ای دل پذیر است، نوعی رهایی از وظایف اجتماعی، نوعی اداراک روانی آزادی و نوعی فعالیت فرهنگی وسرشتی از نوع بازی .

۵-اگوست کنت معتقد است، لحظات اوقات فراغت امکان توسعه وپیشرفت را برای انسان فراهم می کند .

۶-بوچر فعالیت های اوقات فراغت را اینگونه شرح می دهد :

آ) فعالیتی که به طور خصوصی با میل شخصی انجام می شود

ب) روابط انسانی درآن آزاد است.

پ)  علاقه فرد در آن مطرح است ومهارت او را افزایش می دهد .

ت)  بهداشت و آمادگی بدنی به همراه دارد

ث)  موجب خلاقیت و اظهار وجود می شود .

ج) شرایط مناسب محیطی را برای گذراندن اوقات فراغت فراهم می سازد .

د) به نظر دکتر سعیدی‌ اوقات فراغت  مفهومی وابسته به‌ عصر است‌. یعنی‌ در دوران‌های‌ مختلف‌ مفهوم‌ خاصی‌ برای‌ اوقات‌ فراغت‌ وجود دارد. بایستی‌ مفهوم‌ اوقات‌ فراغت‌ را در سه‌ دوره‌ اساسی‌ تعریف‌ کرد.

۱-دوره‌ تاریخی‌: که‌ به‌ نظر من‌ می‌توان‌ آن‌ را دوران‌ باستانی‌ یا دوران‌ کهن‌ نامید.

۲- دوره‌ صنعتی‌ شدن‌: که‌ به‌ بعد از انقلاب‌ صنعتی‌ باز می‌گردد تا دهه‌های‌ اخیر.

۳- حال‌ حاضر جامعه‌:‌ که‌ تحولی‌ در مفهوم‌ اوقات‌ فراغت‌ ایجاد شده‌ که‌ ناشی‌ از شکل‌ جدید زندگی‌ است.                                                                                                              اوقات‌ فراغت‌ در هریک‌ از این‌ سه‌ دوره‌ تعریف‌ خاص‌ خود را دارد. در اینجا دیگر نمی‌توان‌ تعریف‌ خاصی‌ برای‌ اوقات‌ فراغت‌ قایل‌ شد. اوقات‌ فراغت‌ در کنار کار قرار دارد و حتی‌ می‌تواند هم‌ مفهوم‌ آن‌ تلقی‌ شود. مثلا تاریخ‌ نگارها می‌گویند، در دوره‌ باستانی‌، رومی‌ها بیش‌ از ۱۷۵ روز در سال‌ را تعطیل‌ بوده‌اند. آیا این‌ به‌ این‌ معنی‌ است‌ که‌ جامعه‌ آنها مولد نبوده‌ است‌؟ ولی‌ نه،‌ اتفاقا در تعطیلات‌ خود مولد بوده‌اند. از همین‌ قضیه‌ ما می‌توانیم‌ در حال‌ حاضر استفاده‌ کنیم‌ و در اوقات‌ فراغت‌ هم‌ کار مولد انجام‌ دهیم.

در دوره‌ صنعتی،‌ اوقات‌ فراغت‌ درست‌ در مقابل‌ کار قرار دارد. یعنی‌ افراد یا در حال‌ انجام‌ کار هستند یا در حال‌ انجام‌ اوقات‌ فراغتند. در دوره‌ جدید این‌ مفاهیم‌ بهم‌ خورده‌ است‌. افراد اگر در اوقات‌ فراغت‌ خود هستند، در حال‌ و هوای‌ کار خود نیز هستند، یا اگر در حال‌ انجام‌ کار خود هستند، آن‌ حالتهای‌ فراغتی‌ خود را نیز دارند. در حقیقت‌ تداخل‌ در کار و فراغت‌ ایجاد شده‌ است‌. به‌ نحوی‌ می‌توان‌ گفت‌ نوعی‌ دستکاری‌ انجام‌ شده‌ است‌. مثلا حرفه‌ای‌ها دوران‌ فراغتی‌ ندارند، چون‌ بین‌ کار و اوقات‌ فراغت‌ به نوعی همپوشانی ایجاد شده‌ است‌. در حقیقت‌ در دوره‌ سوم‌ افراد نگرانی‌هایی‌ دارند که‌ در این‌ دوره‌ با فراغ‌ بال‌ اوقات‌ فراغتشان‌ را طی‌ نمی‌کنند. اگرچه‌ ما جامعه‌ فراغتی‌ تری‌ داریم‌ (امکانات‌، وسایل‌، پول‌، وقت‌ بیشتر)، اما نسبت‌ به‌ گذشتگان‌ با دل‌ خوش‌ اوقات‌ فراغت‌ خود را طی‌ نمی‌کنیم‌، (با اینکه‌ آنها امکانات‌ کمتری‌ داشتند)؛ این‌ بخاطر همان‌ نگرانی‌های‌ دوره‌ جدید است‌. افراد در هر زمانی‌ که‌ در حال‌ فراغت‌ هستند، نگران‌ هستند. مثلا نگرانند که‌ این‌ نوشیدنی‌ که‌ در اوقات‌ فراغت‌ مصرف‌ می‌کنند، برای‌ بدنشان‌ ضرر دارد یا نه‌! در حقیقت‌ به‌ واسطه‌ اطلاعاتی‌ که‌ همراه‌ با امکانات‌ به‌ افراد منتقل‌ می‌شود، نگرانی‌هایی‌ نیز برای‌ آنها ایجاد می‌شود، که‌ در دوره‌ قبل‌ وجود نداشته‌ است‌.

 

[۱] C.Ray Jeffery

[۳] Mattew B: Robinson

[۴] Atlass

[۵] Hough

[۶] Robinson

[۷] Design Against Crime

[۸] به نقل از :  Loukaitiou –Sideris Anastasia (1998), “Hotspost of Bus Stop Crime”, Department of urban planning, UCLA, Los Angeles

[۹] Sociology of Leisure

[۱۰] Anthropology of Leisure

[۱۱] Etymologically

۲- تاثیر علم قاضی در رأی صادره

 

همانطور که در بحث علم قاضی عنوان کردیم ، علم قاضی ویژگی های خاص خود را داشته و به هیچ وجه همچون ادله سنتی و آثار آن ، دارای محدودیت نمی باشد . البته مستندات علم قاضی می بایست متعارف و معقول باشند . نکته قابل توجه این که با استناد به علم قاضی ، شهادت شهود حتی با عدم حصول نصاب شرعی می تواند از ادله اثبات این جرم محسوب شود . لازم به ذکر است که عده ای علم قاضی را به عنوان اماره تلقی می کنند ؛ بنابراین لازم است به شرح این مطلب بپردازیم .

اماره از دلایل اثبات دعوی است . در یک تعریف می توان گفت اماره « دستور شارع برای کشف واقع است» (علامه حائری ، ۱۳۷۹ ، ۶۷) . اماره در قانون ما بر دو قسم می باشد ؛ اماره قضایی و اماره قانونی . اعتبار اماره قضایی مبتنی بر قطع و یقین است که از اوضاع و احوال خارج از پرونده برای قاضی در رسیدگی به موضوع دعوی حاصل می شود که این همان «علم قاضی» است که کاشف از حقیقت و واقع بوده و صرفاً اساس حکم قرار داده می شود . اگر دلیلی خلاف اماره قضایی علم قاضی ، ارائه شود ، مثل کارشناس فنی که خلاف علم حاصله برای قاضی را گواهی کند یا اینکه امارات معارض باشند (یکی قضایی و یکی قانونی) ؛ اگر از اماره قضایی قطع و یقین حاصل شود ، حکم به استناد علم قاضی مقدم خواهد بود . در ماده ۱۰۵ ق.م.ا آمده که قاضی باید مستند علم خود را ذکر کند و این یعنی اینکه ، علم قاضی قطع و یقین خارج از پرونده معتبر نخواهد بود و حتی در ماده ۱۳۳۵ ق.م آمده که توسل به قسم وقتی ممکن است که دعوای مدنی نزد حاکم به موجب اقرار یا شهادت یا علم قاضی بر مبنای اسناد و یا امارات ثابت نشده باشد . این ماده ، علم قاضی را با استناد به امارات معتبر دانسته است که این همان قطع و یقین بر اساس ادله اثبات دعوی می باشد نه علم خارج از دلایل اثبات دعوی .

گفتار چهارم : وجود دلایل بین و انتفاء ادعای اکراه

به نظر می رسد شعب و هیئت عمومی دیوانعالی کشور در تأیید آرای زنای مستوجب رجم و قتل(اعدام) با سختگیری و دقت بیشتری اقدام می نمایند.

۱- شرح پرونده

بانو منصوره از همسرش سید جواد (۴۵ ساله) به اتهام ایراد ضرب و ترک انفاق و بردن شناسنامه و کوپن ، طلا و پول شکایت نموده و اضافه نموده که شوهرش با خانم ناهید (۲۵ ساله) رابطه نامشروع داشته است . پدرِ خانم ناهید نیز با اعلام شکایت از آقای سید جواد اظهار داشته :«دخترم را اغفال نموده و به مقصد نامعلومی برده و قبلاً هم سابقه محکومیت به هفتاد ضربه شلاق به خاطر همین موضوع] رابطه نامشروع[ داشته است » . آقای سید جواد در برگ بازجویی مورخ ۷۹/۱۲/۱۰ مرجع انتظامی ، اظهار داشته :« خانم ناهید را با رضایت برده ام و او را عقد شرعی نموده و نزدیکی کرده ام …» . خانم ناهید ضمن اظهارات ضد و نقیض در مجموع اظهار داشته است که :« قصد ازدواج داشتیم و صیغه نامه ساختگی است و قبل از وقوع عقد ]عقد صوری[ از من ازاله بکارت نموده است و در چندین مرحله نزدیکی نموده ایم . آقای سید جواد در مرجع انتظامی منکر عمل غیر شرعی شده و اظهار داشته با وجود صیغه نامه ای که توسط روحانی تنظیم گردیده ، مرتکب نزدیکی شده و در مورد همسرش (بانو منصوره) اظهار داشته که باکره نبوده و در تمکین هم نبوده است و حالت روانی داشته و چون خواهر شهید بوده و به خاطر ثواب با او ازدواج کردم و نفقه او را هم داده ام » .( اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۸۵ ، جلد ۹ ، ۱۸) اما در مرحله بعدی تحقیق ، در مرجع قضایی اظهار داشته که :« چون پدر ناهید راضی نبوده با هم زنا کردیم و صیغه نامه را هم خودمان ساختیم و خانم ناهید … توسط من ازاله بکارت شده است ». در جلسه رسیدگی خانم ناهید اظهار داشته که :« آقای سید جواد مرا با تهدید به انجام عمل مجبور نموده است و قبل از اقامه صیغه عقد با من نزدیکی کرده است » . ( عنوان اجبار به این شکل بوده که زانیه مدعی شده که :« سید جواد او را تهدید کرده به اینکه از رأی صادره علیه پدرت رونوشت گرفته و منتشر می کنم و آبروریزی می کنم»). ( اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۸۵ ، جلد ۹ ،۲۰)

شعبه ۴۳ دادگاه عمومی مشهد طی رأی شماره ۱۲۳/۵/۷ – مورخ ۲۸/۳/۷۹ که به طور مشروح نیز صادر شده است ، آقای سید جواد و خانم ناهید را به اتهام ارتکاب زنا به حد جلد محکوم نموده و با تجدید نظر خواهی وکیل متهم و همچنین متهمه و پدرش ، ضمن اینکه متهمه اظهار داشته « آقای سید جواد به زور و عنف با وی زنا کرده است » ، پرونده به شعبه ۲۸ دیوان ارجاع شده که طی دادنامه شماره ۲۸/۳۹۴ مورخه ۷۹/۸/۷ به شرح ذیل رأی صادر نموده است :

« …. در مورد تجدید نظر خواهی وکیل متهم سید جواد … به لحاظ اینکه شخص متهم لایحه تجدید نظر خواهی خود را مسترد نموده ، قرار رد تجدید نظر خواهی صادر می گردد … و در مورد تجدید تظر خواهی خانم ناهید … در مورد محکومیتش به حد جلد نظر به اینکه نامبرده مدعی عنف و اکراه شده است و دلیل قطعی برخلاف آن نیست ، مستنداً به ماده ۶۷ ق.م.ا رأی در این مورد نقض و رسیدگی به یکی دیگر از شعبه های هم عرض … محول می گردد … و در مورد اینکه مدعی شده که اتهام سید جواد زنای مع الاحصان بوده است ، با توجه مواد ۳ و ۴ و ۹ ق.اد.ک بانوی مذکور ، در این قسمت نمی تواند عنوان شاکی خصوصی داشته باشد و تقاضای وی مردود اعلام می شود ….» .

پرونده به شعبه ۳۶ دادگاه عمومی مشهد ارسال شده و حکم در حق سید جواد اجرا شده است . در جلسه رسیدگی شعبه مذکور ، متهمه مدعی شده که :« سید جواد مرا به خانه خود برد و اظهار داشت که همسرش در خانه است ولی وقتی فهمیدم او در خانه نیست جیغ کشیدم و سید جواد مرا با چاقو تهدید کرد و با من عمل جنسی انجام داد و بعد مرا نزدِ یک روحانی صیغه نمود. » . شعبه ۳۶ نیز طی دادنامه شماره ۳۶/۳۶۵۲ مورخ ۷۹/۱۰/۱ ضمن رد دفاعیات متهمه او را به یکصد ضربه شلاق به عنوان حد زنا ، محکوم نموده است .

شعبه ۲۸ دیوانعالی کشور با تجدیدنظر خواهی متهمه به موضوع رسیدگی نموده و طی دادنامه شماره ۲۸/۷۴۹ مورخ ۸۰/۱۲/۲۶ ضمن اصراری تشخیص دادن موضوع ، چنین رأی صادر نموده است :

« نظر به اینکه حسب صفحات … بعد از رسیدگی اولیه ، قبلاً ناهید به اتهام ارتباط نامشروع با سید جواد محکومیت یافته و سپس سید جواد نامبرده را تهدید می کرده که اگر تسلیم خواسته او نشود فتوکپی ] رونوشت[ از حکم محکومیت پدر او تهیه کرده و به اشخاص نشان خواهد داد که باعث آبروریزی او شود و از محل کارش اخراج گردد و نمی توان گفت با رضایت قبلی تمکین نموده است ، به ویژه اینکه می گفته است « از پدرت هم به عنوان کلاشی شکایت می کنم» و در لایحه تجدیدنظرخواهی از رأی اول هم همین مراتب را اعلام و ادعای عنف نموده و در مرحله رسیدگی ثانوی هم مدعی گردیده که سید جواد به زور و تهدید با وی زنا کرده است و بعد از آن می خواسته خودکشی کند که به او وعده ازدواج داده است ] سید جواد [ و در هنگام زنا در خانه اش هم او را با کارد تهدید به قتل کرده است … دلیل قطعی برخلاف این موارد وجود ندارد و موجبی برای محکومیت او به حد جلد نمی باشد … لذا رأی شعبه ۳۶ دادگاه عمومی مشهد صحیح به نظر نمی رسد ….» . (اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۸۵ ، جلد ۹ ،۲۲)

پرونده در هیئت عمومی اصراری (اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۸۵ ، جلد ۹، ۲۹) طرح می گردد که منتهی به رأی اصراری شماره ۱ مورخ ۸۲/۲/۹ می شود ( پرونده شماره ۱۱/۸۱ ) :« نظر به اینکه جرم انتسابی زنای غیر محصنه بوده و زانیه ضمن نفی عنف و اکراه ، به استناد علم قاضی (که حصول آن نیز با توجه به مفاد رأی صادره متعارف است ) به تجویز مواد ۶۳ ، ۶۴ ، ۸۸ و ۱۰۵ ق.م.ا به یکصد تازیانه به عنوان حد جرم … صحیح است ….» .( اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۸۵ ، جلد ۹ ،۳۰ )

۲- تاثیر علم قاضی در رأی صادره

باید توجه داشت که خانم منصوره در اظهارات خود می گوید :« حدود شش ماه قبل متوجه شدم که جواد با دختری به نام ناهید دوست شده و قصد ازداج دارد و می خواهد او را عقد کند و خود ناهید را در منزلمان دیدم ، به طوری که یک روز من رفتم منزل مادرم ، زود برگشتم دیدم شوهرم لخت است و دختر هم ] ناهید[ با لباس زیر است … » از طرف دیگر خانم ناهید به وسیله یکی از کارکنان مهد کودک به متهم پیغام داده است که بیاید و او را ببرد که اگر نیاید ، او فرار خواهد کرد .

آنچه بیشتر مدنظر بوده است که آیا عمل زنا به عنف بوده یا با طیب خاطر بانو ناهید انجام شده است ؟حصول علم به اینکه عمل به عنف انجام شده است با قرینه خاصی همراه نیست اما قرائن موجود در پرونده از جمله سن و سال متهمه ( محکوم علیها) که ۲۳ ساله بوده ] در زمان وقوع جرم[ و کارمند و شهر نشین بودن ایشان ، در سفر بودن طرفین به مدت بیش از یک هفته در شهرهای لاهیجان و تبریز ، اظهارات اولیه متهمه در اولین تحقیقات مبنی براینکه قصد ازداج داشته ام و همچنین اقامه صیغه عقد متعاقب آن ، همگی مبانی متعارف و مستندات قابل توجهی هستند که با لحاظ اقاریر چنیدن و چند باره متهمه ، موجب حصول علم به ارتکاب زنا شده اند .

گفتار پنجم : حصول علم بر امکان استمتاع جنسی .

وفاداری به نظام ادله سنتی (اقرار و شهادت) در بحث زنا ، به خوبی از آرای صادره از شعب دیوانعالی کشور استنباط می گردد ؛ احراز ویژگی های اخلاقی متهم نیز نتوانسته تعهد دیوانعالی کشور به ادله سنتی را نقض کند .

 

۱- شرح پرونده

آقای علیرضا متولد ۱۳۴۰ متهم است به قتل عمدی مرحومه میترا و سرقت طلاجات وی و زنای محصنه با مرحومه . در مورخه ۲۸/۱۱/۸۲ همسر مرحومه اعلام می دارد:«کسی با من تماس گرفت و از من خواست به آدرس خاصی بروم به همراه دخترم و اظهار داشته که همسر شما به خانه خواهر من آمده و در اینجا مسموم شده و او را به بیمارستان برده ایم و در حال حاضر هم صرفاً قصد دیدن دخترش را دارد» . با تحقیقات بعدی در مورخ ۲۸/۱۱/۸۲ ساعت ۲۲:۳۰ جنازه خانمی را در میدان حر … کشف می کنند . جسد کاملاً برهنه بوده و صرفاً لباس زیر همراه داشته است . پارچه ارسالی از لباس زیر مقتوله ، آغشته به منی بوده ولی آزمایش نوع گروه خونی مقدور نبوده و واژن و مقعد او هم حاوی منی بوده است . با بررسی پرینت تلفن مقتوله ، شماره شخصی به نام شهرزاد کشف و ایشان مورد بازجویی قرار می گیرند . ایشان اظهار می دارد :«با شخصی به نام رضا صیغه لفظی خوانده و خانم میترا (مقتوله) هم با رضا ارتباط جنسی داشته و شوهرش هم می دانست» . در نهایت با همکاری خانم شهرزاد ، متهم دستگیر می شود و ضمن انکار قتل ، وجود رابطه در حد تلفنی را میان خود و مقتوله قبول می نماید . اما در حلسه بازپرسی مورخ ۸/۵/۸۳ اظهار می دارد :«یک بار از جلو رابطه جنسی داشته ام » در جلسه دیگر بازپرسی مورخ ۳/۸/۸۳ ، متهم قتل مرحومه را همراه با داشتن رابطه نامشروع با ایشان قبول می کند (عزیزمحمدی وهمکاران، ۱۳۹۰ ، ۷۷) .

در جلسه غیر علنی به اتهام متهم مبنی بر زنای محصن رسیدگی شده و اتهام را قبول نموده است و اظهار داشته که :«در سه یا چهار جلسه آخر با هم زنا کردیم و … علاقه زیاد باعث شد که با هم زنا کنیم و مقتوله در مسئله شهوت بسیار وحشی بود ». در مورد شرایط احصان از متهم سوال شده و اظهار نموده :«با زنم هیچ اختلافی نداشتیم و از نظر زناشویی هم مشکلی نداشتیم و رابطه با همسرم هم داشته ام و زمانی که همسرم می رفت و نبود با مقتوله قرار می گذاشتم » متهم در جلسات بعدی به کرات به عمل زنا اعتراف نموده است (عزیزمحمدی وهمکاران، ۱۳۹۰ ، ۸۴).

در نهایت شعبه ۷۱ دادگاه کیفری استان با توجه به اقاریر و اعترافات متهم در مورد زنای محصن چنین اصدار رأی نموده است :

« …. ادعای متهم به اینکه مرحومه را صیغه لفظی کرده ام پذیرفته نیست ، با لحاظ اینکه اطلاع داشته مرحومه شوهر دار بوده و در طول تحقیقات نیز ، این مسئله را مطرح نکرده است و از طرف دیگر با توجه به معاینه معقد مرحومه و وجود اسید فسفاتاز در آن و با توجه به اظهارات خانم شهرزاد مبنی بر اینکه « متهم علاقه وافری به انجام عمل از قبل داشته » … در نهایت با اعتراف صریح متهم در ارتکاب زنا با مقتوله … برای دادگاه علم حاصل است که متهم در همه مراحل که با مقتوله بوده و با هم به شمال نیز سفر کرده اند ، مرتکب عمل زنای محصن گردیده و با توجه به علاقه و اشتیاق وی ، عمل جنسی منحصر در دو مورد نبوده است . در نتیجه زنای محصن در حق او ثابت است »(عزیزمحمدی وهمکاران، ۱۳۹۰ ، ۸۷ و ۸۸).

متهم ،از رأی صادره تجدیدنظر خواهی نموده و پرونده به شعبه ۳۳ دیوانعالی کشور ارجاع می گردد . شعبه مذکور طی دادنامه شماره ۵۹۵/۳۳ مورخ ۲۸/۴/۸۴ این چنین رأی صادر نموده است:

«….رای صادره در مورد قصاص نفس ابرام می گردد و لکن در مورد حایز شرایط احصان بودن نامبرده و ارتکاب زنا با مرحومه بویژه در مرحله آخر که منجر به قتل خانم شده ؛ از جمله از جهت دسترسی و بلامانع بودن در عمل زناشویی با همسرش ،ناقص است و ایجاب می کرده دقیقا بررسی شود ، نتیجتا اعتراض در این مورد وارد است … رأی دادگاه در محکومیت متهم به رجم نقض و رسیدگی مجدد به شعبه ارجاع می گردد » (عزیزمحمدی وهمکاران، ۱۳۹۰ ، ۸۹ – ۹۰).

پرونده به شعبه ۷۱ دادگاه کیفری استان ارسال و این شعبه به لحاظ دستور شعبه ۳۳ دیوانعالی کشور، از همسر متهم استعلام نموده و ایشان در جلسه دادرسی و برای اولین بار اظهار داشته :«از ۵ ماهگی حاملگی نمی توانستم وظایف زناشویی را انجام دهم » ؛ و به نظر می رسد این ادعا موجه نباشد و با توجه به تولد فرزند آنها در مورخ ۱۷/۱۲/۸۲ ، مشارالیها تا اخر آبان سال ۸۲ در اختیار شوهرش قرار داشته ؛ لذا با توجه با اقاریر متهم در مورد امکان استمتاع جنسی در همه حال از همسرش و با توجه به حصول علم برای این شعبه ، حکم به رجم متهم صادر گردیده است (عزیزمحمدی وهمکاران، ۱۳۹۰ ، ۹۲ – ۹۳) .

 

۲- تاثیر علم قاضی در رأی صادره

در این پرونده ، علیرغم اینکه متهم در اظهاراتش اعلام داشته است که :« زمانی که همسرم می رفت و نبود با ایشان قرار می گذاشتم» ، و از طرف دیگر همسر متهم مقر به عدم امکان تمکین از همسرش بوده است ، مشخص نیست که چرا شعبه ۷۱ دادگاه کیفری استان تهران اصرار می دارد ، در حالیکه با توجه به مواردی که ذکر شد ، بعید است که از طریق علم بتوان شرایط احصان را تمام و کمال در حق متهم ثابت نمود . لازم به ذکر است که شعبه ۳۳ دبوانعالی کشور ، علیرغم اقرار متهم به اینکه «همسرش در اختیار او بوده و …» موجبی را برای حصول به احراز شرایط احصان محرز ندانسته است .

 

گفتار ششم :اقرار در مرحله تحقیقات و حصول علم

آرای بسیاری از سوی شعب دیوانعالی کشور صادر شده است که در آنها به لحاظ عدم حصول کلیه شرایط اقرار (مثلاً ، اقرار عندالحاکم ) حکم صادره مورد ایراد و نقض قرار گرفته است.

۱- شرح پرونده

در مورخ ۲۴/۷/۱۳۸۲ آقای منوچهر به نیروی انتظامی اعلام می دارد :« مادرم ۷۵ ساله فوت نموده و یک عدد کیسه برزنتی سبز رنگ بر سر او کشیده شده است …» (عزیزمحمدی وهمکاران، ۱۳۹۰ ، ۱۶۴) بنابراین احتمال قتل وجود داشته و تحقیقات معموله آغاز می شود . یکی از دختران مرحومه اظهار داشته :«مادرم دائماً می گفت ؛ که من سیر نمی شوم ، مرتب دعا می کرد که پدرم فوت کند تا با یک پسر چهارده ساله ازدواج کند» ؛ همسایه ها نیز از سوء اخلاق مقتوله و داشتن رابطه نامشروع با افراد غریبه ، از او یاد می کنند » و در مجموع اظهار می دارند که :« منزل او محل انجام اعمال منافی عفت است » . موضوع قتل در روزنامه منتشر می شود شخصی به مامورین اطلاع می دهد که قتل توسط آقای حمیدرضا ، ساکن کرج ، صورت گرفته است . مامورین به محل زندگی او رفته و او را دستگیر می کنند .اظهارات متهم به این شکل است که :«حدود هفت ماه پیش با خانمی که خود را ستاره معرفی کرده ، آشنا شدم و چون من راننده هستم … در میان راه ، او یک دختر و پسر دانشجو را هم سوار کرد و به منزل او رفتیم و دختر و پسر به داخل اتاق رفتند و او از من خواست که من با او عمل نامشروع انجام دهم ؛ من هم این کار را کردم و دو سه بار این مسئله تکرار شد ؛ تا این که دیگر خسته شده بودم و تمایلی به همکاری با ایشان نداشتم …» در نهایت نیز گویا با انگیزه سرقت طلا و پولهای مقتوله با او درگیر شده و او را به قتل می رساند .

شعبه ۷۱ دادگاه کیفری استان تهران طی دادنامه شماره ۱۲۷ مورخ ۲۷/۹/۸۴ در مورد زنای محصن متهم (حمیدرضا) ، چنین مقرر می دارد که :

« …. در رابطه با اتهام دیگر متهم مبنی بر زنای محصن ، صرفنظر از اینکه در تحقیقات مقدماتی زنای محصن به کرات را اقرار و اعتراف نموده ولی از آنجا که اقرار در دادگاه صورت نگرفته و در جلسه دادرسی نیز منکر بزه زنای محصن شده است و دلایلی شرعی و قانونی نیز در پرنده وجود ندارد و اصولاً اقراری معتبر است که در جلسه دادگاه در نزد قضات دادگاه و با شرایط قانونی مطرح شده باشد ، بنابراین دادگاه اقاریر قبلی او را منطبق با تبصره ماده ۵۹ ق.ا.د.ک ندانسته و … حکم به برائت وی صادر می نماید» (عزیزمحمدی وهمکاران، ۱۳۹۰ ، ۱۷۲).

با اعتراض متهم ، پرونده به شعبه ۲۷ دیوانعالی کشور ارجاع می می گردد و شعبه مذکور در مورخ ۱۹/۱/۸۵ تشکیل جلسه داده ؛ و در مورد قتل عمد ، رأی صادره را ابرام نموده ولی در مورد زنای ولو غیر محصن و یا رابطه نامشروع ، به لحاظ اینکه اتخاذ تصمیم در دادگاه کیفری استان صورت نگرفته ، پرونده را اعاده می نماید .(عزیزمحمدی و همکاران، ۱۳۹۰ ، ۱۷۴)

۲- تاثیر علم قاضی در رأی صادره

هر چند که قانون مجازات اسلامی در ماده ۱۰۵ ، بحثی از مستندات علم نکرده است ، اما بهتر بود که قرائن یا شواهد و اطلاعاتی را در جهت حصول علم به صراحت در ماده قانونی ذکر می کرد ؛ کما اینکه در ق.م.ا مصوب ۱۳۹۲ این اقدام را در تبصره ماده ۲۱۰ انجام داده است .

موضوع قابل توجهی که در این پرونده ذکر شده اینکه ، متهم در مراحل تحقیق به کرات به ارتکاب زنای محصنه با مرحومه اقرار نموده است و در صورتی که دادگاه کیفری استان به علم قضات خود استناد می‌جست ، احتمال محکومیت متهم وجود داشت البته مسئله تعجب آور اینکه ، حتی موضوع را در حد رابطه نامشروع نیز تشخیص نداده است . اقاریر متعدد متهم در مراحل تحقیق، می تواند مستند قابل توجهی ( به قولی مستند «بین» ) برای حصول علم به ارتکاب زنا باشد .[۱]

 

گفتار هفتم : استفاده از اقاریر متعدد در جهت حصول علم متعارف به ارتکاب جرم

در مواردی اقاریر متعدد متهمین مبنای حصول علم قرار می گیرد. در قانون برای احراز شرایط احصان مقررات خاصی عنوان نشده است و در رویه قضایی نیز حسب اظهارات متهمین و یا همسران آنها و با لحاظ امکان استمتاع جنسی ، و البته در مواردی هم با لحاظ امکان استمتاع به همراه وقوع نزدیکی میان زن و شوهر ، شرایط احصان ثابت شده است .

۱- شرح پرونده

بانو معصومه اهل افغانستان از دامادش شکایت کرده که :«قربانعلی (۲۳ ساله) به دخترم صغری (۱۶ساله) تجاوز جنسی نموده و از او ازاله بکارت کرده که هم اکنون حامله است» . خانم صغری اظهار داشته :«در خانه آشپزی می کردم که قربانعلی آمد و … دست او را گاز گرفتم ولی رهایم نکرد و به من تجاوز کرد و یک بار هم این کار را انجام داد» ؛ در گواهی پزشکی قانونی قید شده است که ، شاکیه ، مدخوله و غیر باکره بوده و ۵ ماه است که حامله می باشد . ( اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۸۶ ، جلد ۱۲، ۸۸۲)  آقای قربانعلی در سه نوبت اتهام زنای محصن با خانم صغری را پذیرفته و در مرتبه چهارم منکر آن شده است و اظهار نموده :«من قبول ندارم ، زیرا زنا به معنای خاص انجام نداده ام » . شعبه ۶۴ دادگاه عمومی مشهد طی دادنامه شماره ۴۳۳/۲۲۷۷ مورخه ۲۳/۴/۸۲ ، مستنداً به بند الف ماده ۸۳ و ماده ۱۰۵ ق.م.ا وی را به حد رجم محکوم نموده لیکن در مورد صغری بنا به این که اظهار داشته با اجبار و اکراه به وی تجاوز شده است ، زنای غیر محصنه را ثابت ندانسته است . پرونده با اعتراض وکیل تسخیری متهم (آقای قربانعلی) به دیوانعالی کشور ارسال و به شعبه ۴۱ ارجاع گردیده است و این شعبه با توجه به دفاع وکیل متهم مبنی براینکه از متهم ۳ بار اقرار اخذ شده و در مرتبه چهارم منکر شده است و به استناد ماده ۱۰۵ ق.م.ا با وجود صراحت ماده ۷۱ و ۶۸ همان قانون مواد اخیرالذکر ملغی الاثر می گردد ، لذا در مورد رجم متهم قربانعلی رأی صادره نقض می شود و به شعبه هم عرض ارسال می گردد . پرونده به شعبه ۶۴ دادگاه عمومی مشهد ارسال و متهم در جلسات دادگاه یک بار گفته است :«خودش راضی بود که من این کار را بکنم» ، یک بار هم اظهار نموده است که :«فقط یک بار با او به زور زنا کردم » و در مرحله سوم اظهار داشته :« کار بدی کردم و یک بار با او زنا کردم ، دخول کردم ولی بیرون انزال شدم» و در جلسه سوم اظهار داشته :«فقط یک بار با ایشان خوابیدم، قبول دارم اشتباه کردم » . شعبه ۶۳ دادگاه عمومی مشهد طی دادنامه شماره ۲۸۳۶-۳۰۴ مورخ ۳۰/۱۱/۸۲ همانند شعبه ۶۴ دادگاه عمومی مشهد حکم به محکومیت متهم مبنی بر رجم صادر نموده است .( اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۸۵ ،جلد ۱۰ ، ۱۴۳)

متهم از رأی صادره تجدیدنظرخواهی می کند و به انضمام یک نامه از طرف همسرش ]همسر متهم قربانعلی – خواهر خانم صغری است[ به این شرح که :«به خاطر بیماری ناشی از زایمان ، از بهمن ماه سال ۱۳۸۱ قادر به نزدیک با شوهرم ] آقای قربانعلی[ نبوده ام و دادگاه هم هیچگاه از من دعوت به عمل نیاورده است »به شعبه ۴۱ دیوان ارسال می دارد .( ذیل نامه اثر انگشت همسر متهم وجود دارد .)

شعبه ۴۱ دیوان در این پرونده ، به شماره ۸۳/۳۵۴ – ۴۱ چنین رأی صادر می نماید :« …. با عنایت به مرقومه خانم کبری (همسر متهم ) به اینکه با وجود وضع حمل همسرش تا بهمن ماه سال ۱۳۸۱ امکان نزدیکی با وی نداشته … و با توجه به عدم حضور وکیل تسخیری متهم … با توجه به قاعده درأ ، خود به خود شبهه به وجود آمده و حد رجم ساقط می گردد …. » (اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۸۵ ، جلد ۱۰ ، ۱۴۴)

در اینجا لازم به ذکر است که متهم در تحقیقات معموله در مرجع انتظامی ، یک مرتبه اظهار داشته است که :«می توانستم از همسرم استمتاع کنم» و این موضوع باعث شده است که دادگاه به مسئله رجم و احراز شرایط آن نپردازد. (اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۸۵ ، جلد ۱۰ ،۱۴۷)

با ارجاع پرونده به شعبه دیگر دادگاه عمومی مشهد این بار نوبت به شعبه ۱۱۲ می رسد که نظر خود را اعلام کند . در این شعبه همسر متهم اعلام می دارد :« در طول کل دوران نه ماهه حاملگی ، هیچ مانعی برای استمتاع ایشان (متهم قربانعلی) وجود نداشته و نامه ارسالی را هم تکذیب می نماید » . در نهایت شعبه ۱۱۲ طی دادنامه شماره ۱۹۷/۱۹۷ مورخ ۲۹/۱/۸۵ متهم قربانعلی را به استناد اقاریر وی در جلسات رسیدگی شعب ۶۳ و ۶۴ دادگاه های عمومی مشهد و اینکه نوع اقاریر و اظهارات و سوال و جوابهای طرفین ، موجب حصول علم مکفیه ] کافی [ است ، اتهام نامبرده به ارتکاب مستوجب رجم را ثبات دانسته است .( اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۸۶ ، جلد ۱۲ ، ۸۸۵)

با تجدید نظر خواهی متهم ، پورنده به لحاظ سوابق ارجاع به شعبه ۴۱ دیوانعالی کشور ارسال می گردد و این شعبه ضمن اصراری تشخیص دادن رأی صادره ، طی دادنامه شماره ۲۴۶ مورخ۱۱/۱۰/۸۵ به شرح ذیل صدور رأی می نماید :

« …. نظر به اینکه متهم در چندین مرحله به ارتکاب زنا اقرار نموده است ، اقاریر هم مکرر بوده ، به لحاظ اینکه مستند علم دادگاه چیزی جز اقاریر قبلی متهم نبوده است و همچنین با عنایت به اینکه اقرار ، یکی از طرق اثبات زنا است که ماهیتاً مغایر با طریق علم است و هر یک از اقرار و علم آثار و تبعات خاص خود را دارد ، همانطور که علم را نمی توان به جای اقرار گذاشت ، اقرار هم ولو محصل علم باشد ، نمی تواند به جای اقرار قرار گیرد … زیرا مقنن برای اقرار ، انکار پس از اقرار ماده ۷۱ ق.م.ا را قرار داده و با این وضع … مواد ۶۸ و ۷۱ ق.م.ا ملغی الاثر می گردد . لذا دادنامه از لحاظ محکومیت قربانعلی به زنای مستوجب رجم مخدوش است» .

پرونده در هیئت عمومی اصراری[۲] دیوان مطرح و طی دادنامه شماره ۲۲ مورخ ۸۵۱۲/۸ چنین رأی صادر می گردد :

« … با توجه به شکایت شاکیه ، گواهی پزشکی قانونی مبنی بر حاملگی شاکیه و اظهارات یکنواخت وی و رسیدگی یه کیفیت وقوع جرم ، اقاریر صریح متهم به ارتکاب بزه انتسابی در جریان تقریر و تحقیق ، آگاهی وی به حرمت زنا و در نهایت امکان استمتاع از همسرش و تکذیب نامه ارائه شده از سوی متهم توسط همسرش ] خانم کبری[ … موجبات حصول علم از طرق متعارف برای زنای محصن محرز است …. » . ( اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور ، ۱۳۸۶ ، جلد ۱۲ ،۹۱۰ )

۲- تاثیر علم قاضی در رأی صادره

مسئله قابل بحث این که شعب و هیئت عمومی دیوان در پرونده مشابه با اوضاع و احوال همین پرونده ، زنای مستوجب رجم را ثابت ندانسته است . لازم به ذکر است که راه های ثبوت شرایط احصان در قانون ذکر نشده است و هیئت عمومی دیوان با توجه به اظهارات متهم و همسرش کلیه شرایط احصان را ثابت دانسته . موضوع دیگر ادعای اجبار و اکراهی است که توسط خانم صغری ( مجنی علیها) صورت گرفته است . دادگاه های عمومی و شعبه دیوان و در نهایت هیئت عمومی به مسئله عنف بودن توجهی ننموده است و از بدو مذاکرات و رسیدگی های مکرر پرونده در پی اثبات شرایط احصان بوده اند . به نظر می رسد با توجه به صراحت ماده ۸۲ ق.م.ا که در بند د ، زنای به عنف و اکراه را موجب حد قتل می داند و در صدر ماده ۸۲ ق.م.ا حد زنا در موارد چهارگانه را ، صرفنظر از … محصن یا غیر محصن بودن متهمین آن خوانده است ، زنای مستوجب قتل نسبت به زنای مستوجب رجم رجحان داشته و می بایست ابتدا به زنای به عنف و شرایط آن رسیدگی می شده و در صورت عدم ثبوت به عنف و اکراه بودن بزه ، مسئله رجم و شرایط احصان مورد بررسی واقع شود مگر اینکه قائل شویم در رسیدگی به این پرونده ادعای اکراه از طرف خانم صغری (۱۶ ساله) مستند به ماده ۶۸ ق.م.ا بوده و از این بابت برائت حاصل شده و بحثی از عنف واکراه در نفس امر ، وجود نداشته است هر چند که این فرض بعید به نظر می رسد .

به هر حال همانطور که هیئت عمومی استدلال نموده است ، علم قاضی موجب تغییر فلسفه وجودی مواد ۶۸ و ۷۱ ق.م.ا شده و آنها را بی اثر می نماید و یا به قولی آنها را محصور در صدور رأی به استناد اقرار می نماید.

 

گفتار هشتم : کراهت از نزدیکی با همسر و عدم انتفاء شرایط احصان

در این پرونده شرایط احصان محرزبوده و ادعای متهم مبنی بر اینکه از انجام عمل زناشویی با همسرش اکراه داشته است ، موجب سقوط حد نشده است.

۱- شرح پرونده

آقای جابر (۴۳ ساله) اهل عراق معروف به جبار ، متهم است به زنای به عنف با دختر همسرش ، زینب (۱۶ساله) ؛ با توجه به شکایت بی بی رقیه به اینکه «مدت ۹ سال است با آقای جبار ازدواج نموده و حاصل آن دختر ۹ ساله به اسم رویا بوده و زمانیکه منزل را ترک می کرده جبار با دخترش ، زینب ] که متعلق به شوهر قبلی بی بی رقیه بوده است[ مرتکب زنا شده و نوزادی از وی متولد شده است » . خانم زینب نیز اظهار داشته « در غیاب مادرم ، ناپدری ام چندین بار با من مرتکب زنا شده و من را ضی به این کار نبوده ام و مرا تهدید می کرد … و بچه متولد شده متعلق به ناپدری ام می باشد ….» .آزمایشات ژنتیکی DNA مثبت ابوت است . متهم نیز اقرار صریح مبنی بر ارتکاب عمل منافی عفت زنا با خانم زینب داشته است .

در نهایت شعبه ۱۳۳ دادگاه عمومی مشهد طی دادنامه شماره ۸۴/۴۶۸ مورخ ۸۴/۳/۳۰ با توجه به جمیع موارد سابق ، اقدام به صدور رأی به این شرح نموده است :« …. متهم دلیل متقنی بر رضایت شاکیه ارائه نکرده ، هرچند زنای محصن نیز صدق می نماید ، بزهکاری آقای جبار را محرز دانسته و مستنداً به مواد ۶۷ و ۸۲ و ۱۰۵ ق.م.ا حکم به اعدام نامبرده از بابت حد زنای به عنف و اکراه صادر می نماید » . (اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۹۰ ، جلد ۱۴ ، ۱۲۰)

با تجدید نظر خواهی وکیل تسخیری متهم ، پرونده به شعبه ۴۱ دیوانعالی کشور ارجاع می گردد و شعبه مذکور طی دادنامه شماره ۴۱/۱۹۸ مورخ ۸۴/۶/۲۲ اصدار رأی می نماید :

« با توجه به اینکه محکوم علیه مدتها با مجنی علیها ارتباط نامشروع داشته و به مادر و بستگان خود چیزی نگفته و همچنین با توجه به پاسخ بی بی رقیه ] مادر زینب [ که گفته :«وقتی دخترم حالش به هم خورد او را بردم دکتر ، آزمایش کرد ، گفتند حامله است که دو دستی تو سرم زدم و یک بار دیدم سر دخترم رو پای شوهرم است و در خفا به دخترم گفتم درست نیست تو سرت را روی پای متهم بگذاری ، گفت پدرم است و مشکلی ندارد » که مطاوی پرونده دلالت بر رضایت مجنی علیها به داشتن رابطه نامشروع و زنا دارد و از طرفی دلیل مبنی بر به عنف بودن وجود ندارد … دادنامه نقض می گردد» .( اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۹۰ ، جلد ۱۴ ، ۱۲۲)

پرونده به شعبه ۱۳۶ دادگاه عمومی مشهد ارسال گردیده و شعبه مذکور نیز در دادنامه شماره ۱۹۹/۱۱۴۱ مورخ ۸۴/۸/۲۴ به شکل مشروح و مستند ، رأی صادر نموده است که به لحاظ اهمیت دلایل ذکر شده در آن ، عیناً آن را مرقوم می داریم :

« …. با توجه به شکایت مادر زینب و نتیجه آزمایش که مثبت ابوت است و اقرار متهم جبار در جلسه دادرسی به عمل زنا با خانم زینب و پذیرفتن ابوت فرزند و اینکه در زمان ازدواج بی بی رقیه با متهم ، مجنی علیها ۶ سال داشته و حتی گفته است که « از بچگی پدرم با من بازی می کرد و مرا بغل می کرد و بدن مرا دستکاری می نمود و وقتی بزرگ شدم و فهمیدم ، به او گفتم نباید این کارها را بکنی » ولی متهم به او گفته ، اگر به مادرت چیزی بگویی سرت را می برم ، در جلسه دادگاه هم متهم زنا را کاملاً تشریح نموده و ادعای عدم فهم معنی زنا ساقط است . متهم گفته از نظر معاشرت جنسی با همسرم مشکل و مانعی نداشته … لذا اصل ارتکاب عمل زنا را با علم متعارف ثابت دانسته و همچنین مجنی علیها را از بچگی در اختیار داشته که حتی نمی داند مرتکب دخول شده است یا خیر و موضوع برای مجنی علیها طوری تداعی شده که فکر می کرده ، این کار جزء وظایف وی می باشد … به لحاظ فقدان اراده در خانم زینب ، زنای به عنف و حداقل ، اکراه را نسبت به وی محقق دانسته و حتی … زنا را محصن نیز تشخیص داده و چون زنای به عنف اعم از زنای محصن است ، دادگاه به استناد مواد ۶۳ ، ۶۴ ، ۶۵ ، ۸۲ ، ۸۳ و ۱۰۵ ق.م.ا بزه انتسابی را مبنی بر زنای به عنف و زنای محصن به دلایل دیگری غیر از اقرار (حصول علم) ثابت دانسته ، متهم را محکوم به اعدام می نماید ». (اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۹۰ ، جلد ۱۴ ، ۱۲۳)

پرونده با تجدید نظر خواهی مجدد به شعبه ۴۱ دیوان ارسال می گردد و این شعبه طی دادنامه شماره ۴۱/۴۵ مورخ ۸۵/۲/۳۱ به شرح ذیل عنوان می دارد که :

« …. صرفنظر از شناعت عمل ، اولاً متهم مدعی رضایت مجنی علیها شده و مجنی علیها مدعی اجبار و اکراه و لذا مشار الیها می بایست ادعای خود را ثابت کند و حتی علیرغم اینکه دلیلی بر اکراه ارائه نکرده ، قرائن زیادی به رضایت او دلالت دارند ، مثل اینکه ؛ در غیبت های طولانی متهم به عراق و کرمانشاه مسئله را در طول ۶ یا ۷ ماه به مادر یا کس دیگری ابراز نکرده و اینکه حضور متهم در خانه او را تحت فشار و اکراه قرار می داده مسلماً در غیاب وی ] متهم جابر [استیلایی بر مجنی علیها نبوده است و عدم اطلاع به دیگران با این مضمون که «خجالت کشیدم ، نگفتم» مسموع نمی باشد و حتی اینکه برای زینب تداعی شده این یکی از وظایف وی می باشد ، مبین رضایت اوست چون این عبارت به معنی این است که فشار از بیرون نبوده بلکه از درون بوده است و ثانیاً در مورد اینکه بزه معنونه مصداق زنای به عنف و زنای محصن ، هر دو می باشد ، نظر به اینکه عنصر اساسی در زنای به عنف منحصراً همان استیلای با قهر و غلبه که اثر کراهت باطنی را زایل می کند و در چنین موقعیتی محصن و غیر محصن بودن اساساً مطرح نمی شود تا فعل واحد دارای دو عنوان متعدده مجرمانه باشد و با فرض ثبوت عدم اکراه و خروج عنوان زنای به عنف نوبت به بررسی شرایط احصان فرا می رسد … لذا رأی دادگاه که با هر دوعنوان ذکر شده صحیح نیست … بزه زنای به عنف را در حق متهم محرز ندانسته و دادنامه را نقض و برای رسیدگی به شعبه هم عرض ارسال می دارد » .( اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۹۰ ، جلد ۱۴ ، ۱۲۴)

بعد از این استدلال و متعاقب ارجاع پرونده به شعبه هم عرض ، دادگاه مرجوع الیه رسیدگی به شرایط احصان را آغاز نموده است . خانم بی بی رقیه اظهار داشته :« هر وقت می خواست من آماده بودم ولی کم نشان می داد ، باید مرد بخواهد تا زن هم بخواهد » . از متهم تحقیق به عمل آمده که اعلام داشته :«اظهارات بانو زینب را قبول ندارم ، به شوخی می آمد بغل من و من او را بوس می کردم » ، و در پاسخ به اینکه در مورد اقرار به دخول چه می گویی، ایراد داشته است که :« دخولی نبوده … دو بار منی خارج شد و داخل شلوارم ریخت …» و در مورد اینکه پارگی بکارت از چیست ، اظهار داشته که :«نمی دانم». در مورد ارتباط با همسرش اظهار داشته :« از زمانیکه که بچه نه ساله ام به دنیا آمده با همسرم خیلی کم نزدیکی می کنم ، متوجه شدم سرش مو ندارد ، فرج او بو می دهد ، این دختر هم بارها دنبالم می کرد ، میامد حتی توی حمام نگاه می کرد و می خندید ؛ دو بار داخل شلوارم از من منی خارج شد» . (اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۹۰ ، جلد ۱۴ ، ۱۲۵)

سرانجام شعبه ۱۳۴ دادگاه عمومی مشهد در دادنامه شماره ۳۷/۳۲۱ مورخ ۸۵/۵/۱۶ ، ضمن صدور حکم به برائت متهم از زنای به عنف ، با توجه به اظهارات شاکیه و اقاریر متهم در جلسه دادگاه مبنی بر اینکه « یک ذره داخل کردم» و خانم زینب و شاکیه هر دو ، زمان دخول را آخرین تماس ] جنسی [ عنوان کرده اند که طبق تحقیقات ، مصادف می شود با شهریور سال ۱۳۸۲ … نظر به اینکه نتیجه معاینه پزشکی بر پارگی بکارت و مدخوله بودن شاکیه و تولد طفل در ۲۷/۳/۱۳۸۳ و احتساب دوران حاملگی ، نتیجه معاینات DNA در اثبات رابطه ابوت که دلالت بر وقوع زنا در آخرین تماس با شاکیه را داشته … اصل زنا با حصول علم و قطع و یقین محرز است … لیکن با توجه به ادعای متهم مبنی بر کراهت از همسر دائمی و عدم تمایل به مقاربت با همسرش که مورد تأیید مشارالیها قرار گرفته و اینکه تعیین زمان دقیق وقوع زنا وجود ندارد ؛ با وجود شبهه زنای محصن را ثابت ندانسته … لذا متهم جابر را به تحمل صد ضربه تازیانه محکوم می نماید و در مورد اتهام زینب به زنای غیر محصنه ، چون در زمان ارتکاب جرم زیر پانزده سال سن داشته ، قرار عدم صلاحیت به شایستگی دادگاه اطفال صادر می گردد ».

با تجدید نظرخواهی خانم زینب و بی بی رقیه به اینکه ؛ متهم جابر از اتهام زنای به عنف برائت جسته و متهم مدعی کراهت از همسر دائمی خود شده و این ادعا مورد تأیید همسرش بوده که با این وصف بزهکاری وی را در حد زنای فاقد شرایط احصان محرز تشخیص داده و به حد زنای غیر محصن محکوم کرده ، پرونده به شعبه ۴۱ دیوان ارسال می گردد و این شعبه طی دادنامه شماره ۲۴۶ مورخ ۸۵/۱۰/۱۱ به شرح ذیل رأی صادر نموده :

«با توجه به محتویات پرونده به اینکه متهم حسب اقرار خودش گفته همسر دائمی در اختیارش بوده و از ایشان فرزند ۹ ساله داشته که همسرش این موضوع را تأیید کرده و ادعای کراهت از همسرش ، وی را از شرایط احصان خارج نمی کند چون شرایط احصان ؛ داشتن همسر دائمی و جماع با او در حالیکه عاقل بوده است ، و اینکه هر وقت بخواهد بتواند با او جماع کند ، می باشد و شرایط مذکور برای متهم محقق بوده … و کسی که با دختر بچه ۱۳ ساله خود را ارضا می نموده میلی به مقاربت با زن ۴۵ ساله نداشته … دادنامه نقض می گردد …». (اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۹۰ ، جلد ۱۴ ، ۱۲۷)

پرونده به شعبه ۱۴۳ دادگاه عمومی مشهد ارسال و این شعبه با تأیید کلیه مواردی که در رأی شعبه ۱۳۴ دادگاه عمومی مشهد بوده و مضاف بر این استدلال که … عدم قدرت تعیین زمان زنا موجب عدم تعیین این شده که آیا در آن زمان امکان تمتع جنسی بوده است یا خیر … شرایط احصان را در هنگام وقوع زنا محرز ندانسته و متهم را به صد ضربه شلاق از باب زنای غیر محصن محکوم نموده است.

بالاخره با تغییراتی که در ساختار و تشکیلات دادگاه ها ( با اصلاح قانون تشکیل دادگاه های عمومی انقلاب) ایجاد شد ، پرونده به شعبه ۱۰۳ دادگاه عمومی جزایی مشهد ارسال گردیده که متهم در این جلسه اظهار داشته :«قبول دارم ، با وی زنا کردم ، چهار یا پنج بار با او زنا کردم ، حرفی ندارم ، داخل کردم و این سری آخر نفهمیدم که چه شد …» خانم زینب نیز با حالت گریه اظهار داشته است که : «من راضی به این کار نبوده ام و با زور و تهدید به من تجاوز کرد » و شعبه مذکور در نهایت متهم را به صد ضربه شلاق بابت زنای غیر محصن محکوم نموده است. (اداره وحدت رویه دیوانعالی کشور، ۱۳۹۰ ، جلد ۱۴ ، ۱۴۳)

با اعتراض مجدد بی بی رقیه و خانم زینب پرونده به شعبه ۴۱ ارسال می گردد و این شعبه معتقد به نقض رأی شعبه ۱۰۳ بوده و موضوع را اصراری[۳] تشخیص می دهد که منتهی به صدور رأی اصراری شماره ۵ مورخ ۸۷/۲/۲۴ ( پرونده شماره ۳۵ – ۱۳۸۶) به این شرح می شود :

«…. با توجه به اقرار متهم به ارتکاب زنا با دختر همسرش در جلسات مکرر شعبه ۱۳۳، نتیجه آزمایش مورخ ۸۴/۳/۱ اداره کل پزشک قانونی … که با برررسی ۹ منطقه از مولکول DNA آقای جبار و خانم زینب و فرزند آنان ، عدم تجانس بین جبار و فرزند حاصله پیدا نشده است … متهم از ۶ سالگی با دختر همسر خود بازی می کرده …زانی به حرمت عمل خویش آگاه بوده … و هیچ مانعی از بابت ملاقات جنسی با همسرش نداشته و بی بی رقیه هر گونه مانع برای مقاربت جنسی را منتفی دانسته ، لذا شرایط احصان محقق بوده و اکراه ادعای متهم از مقاربت با همسرش نیز ، نامبرده را از شرایط احصان خارج نمی کند و اصل ارتکاب زنا نیز از طریق حصول علم متعارف برای دادگاه ثابت است ….» .

۲- تاثیر علم قاضی در رأی صادره

با توجه به اختلافی که بین شعبه ۱۳۶ دادگاه عمومی مشهد و شعبه ۴۱ دیوانعالی کشور به وجود آمده لازم به توضیح است که ریشه اختلاف اصلی ، احراز علم است . شعبه ۴۱ دیوان با توجه به قسمتهای خاصی از پرونده ، حصول علم متعارف مبنی بر زنای به عنف را منتفی دانسته و از طرفی شعبه ۱۳۶ دادگاه عمومی مشهد به محتویاتی از پرونده استناد نموده که متعارف بودن علم حاصله برای قاضی را توجیه می نماید . لذا یکی از مواردی که باعث اختلاف نظر در صدور آراء می گردد دیدگاه قضات به محتویات پرونده است و این مسئله باعث می شود که در اکثر موارد تمیز این که کدام رأی صحیح تر صادر گردیده است با مشکل روبرو شود . در نتیجه زمانی که در ۲ پرونده مشابه مشاهده می شود که شعب دیوانعالی کشور با وجود دلایلی تقریباً مشابه ، اقدام به صدور آرء مختلف می کنند ، ناشی از اختلاف در مستنداتی است که حسب محتویات پرونده ، موجب حصول علم برای آنها می شود .

نکته قابل توجه در این پرونده به نظر می رسد ، حصول شرایط احصان باشد . باید پذیرفت ، هیئت عمومی با توجه به اظهارات همسر متهم به اینکه همیشه در تمکین وی بوده است و همچنین اقرار متهم به اینکه امکان استمتاع جنسی از همسرش را داشته است و وقتی کسی با دختر ۱۳ ساله ارضا می شده نیازی به همسر ۴۵ ساله خود نداشته است ، شرایط احصان را ثابت دانسته است. در این قسمت هیئت عمومی دیوانعالی کشور مستند به علم خود ، حصول شرایط احصان را محرز دانسته و از طرف دیگر شرط نزدیکی ملاک حصول شرایط احصان قرار نگرفته بلکه صرف امکان استمتاع جنسی مورد توجه بوده است .

[۱]- لازم به ذکراست که شعبه ۲۷ دیوانعالی کشور در ارتباط با اتهام زنای محصنه متهم ، اظهار نظر قضایی ننموده است .

[۲]- از اعضای حاضر در جلسه ، تعداد ۳ نفر رأی شعبه ۴۱ دیوان و ۳۶ نفر رأی محاکم عمومی مشهد ] شعبه ۱۱۲ [ را تایید نموده اند . دادستان کل کشور نیز نظر به تایید رأی محاکم عمومی مشهد دارد .

[۳]- از تعداد اعضای حاضر در جلسه تعداد ۱۳ نفر رأی شعبه ۴۱ دیوانعالی کشور را تایید نموده و اکثریت به تعداد ۳۲ نفر رأی شعبه ۱۴۳ دادگاه عمومی مشهد را تایید نموده اند . دادستان کل کشور نیز قائل به تایید رأی اکثریت می باشد .

۲-۱-۴-۳- قاعده ی کلی در اجرای اصل صحت

 

به طور کلی، در تمام دعاوی فرعی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم به تردید درباره‌ی تراضی می‌انجامد از قلمرو اصل صحت بیرون است. مانند شک در ماهیت پیشنهاد، که ایجاب است یا دعوت به مذاکره، تردید در این که پاسخ به ایجاب، قبول است یا پیشنهاد جدید، تردید در این‌که ‌آیا قبول پیش از پایان مدت اعتبارِ ایجاب، اعلان شده است یا بعد از آن، شک در زنده بودن گوینده­ی ایجاب به هنگام قبول، سوء تفاهم درباره­ی نوع عقد مانند این‌که مالک ادعا کند که مال را اجاره داده­ام و طرف قرارداد بگوید برای حفظ مال اجیر شده‌ام، مطابق نبودن و قبول درباره‌ی موضوع معین، مثلاً اجیر ادعا کند برای دوختن پیراهن اجیر شده و مستأجر بگوید برای دوختن شلوار اجیر کرده‌است. همچنیـن در مورد عـارض شدن حادثه‌ای که به بطلان عقدی می­انجامد (مانند تلف کردن مورد اجاره پیش از پایان مدت) اصل صحت جاری نمی‌شود. زیرا اصل صحت ناظر به درستی شرایط و ارکان عقد در هنگام انعقاد است و به حوادث آینده نظر ندارد. چرا که وقوع چنین رویدادی با صحت عقد در آغاز انعقاد منافات ندارد.

برعکس، در مواردی که ادعا می‌شود بیان اراده با قصد باطنی یکسان نیست یا اشتباه در شخصیت طـرف معاملـه یا وصف ذاتـی مـورد معاملـه رخ داده‌است یا طرف قرارداد به دلیل فشارهای خارجی (اکراه) مختار نبوده است یا دو طرف یا یکی از آن‌ها اهلیت عهد بستن را نداشته‌است یا موضوع انتقال به هنگام انعقاد پیمان، مالیت یا قابلیت انتقال را دارا نبوده است یا در مشروع بودن جهت عقد تردید شود؛ اصل، صحت عقد است و طرفی که می‌خواهد فساد عقد به ظاهر واقع شده را اثبات کند باید دلیل بیاورد. همچنین در مورد وجود هر شرط فاسد در عقد و تردید در سرایت آن به ارکان معامله، اصل صحت جاری شود.[۱]

لازم به ذکر است در صورتی که اصل صحت در اختلافات اجیر و مستأجر جاری شود، هـرگاه مدعـی فسـاد اجاره، اجیـر باشد و اجرت‌المسمی نیز بیش‌تر از اجرت‌المثل باشد اجیـر نمی‌تواند مابه­التفـاوت اجـرت­المثل و اجـرت‌المسمی را مطالبه نماید هر چند که بر مستـأجر واجب است که اجرت‌المسمی را بپردازد. برعکس، اگر مدعی، مستـأجـر باشد و اجـرت‌المسمی کم‌تر از اجـرت‌المثل باشد نمی‌تواند مازاد بر اجـرت‌المثـل را از اجیـر مطالبـه نماید؛ همچنان که اجیـر نمی‌تـواند بیش از مقـدار اجرت‌المسمی (اجرت‌المثل) را مطالبه نماید.[۲]

 

۲-۱-۵- اختلاف در مدت عقد

اگرچه در اجاره­ی اعیان، مدت از عناصر سازنده‌ی آن محسوب می­شود و لیکن در اجاره‌ی اعمال باید قائل به تفصیل شد. زیرا در اجاره­ی عام، مدت، ظرف عمل است نه عنصر آن. به همین دلیل غالباً در اجاره­ی عام مدت را ذکر نمی­کنند بلکه مدت فقط حمل بر مدت معقول می­شود.[۳]مثل این که پارچه­ای را به خیاط می‌دهند تا لباس بدوزد. در صورتی که عدم ذکر مدت عادت باشد مدت معقول، شرط ضمنی این عقد اجاره­ی عمل  است. ولی از آن جا که مدت معقول، فاقد صراحت و قاطعیت است به همین جهت معمولاً شاهد بدقولی‌های اجیر در انجام کار می‌شویم. اما بر خلاف اجاره­ی عام در اجاره‌ی خاص، مدت، عنصر عقد اجاره می‌باشد[۴] زیرا در اجاره­ی خاص، عمل باید در ظرف مدت مقرر بین طرفین انجام شود و اجیر نمی‌تواند در آن مدت با ثالث عقد اجاره­ی عمل  ببندد.[۵]

حال اگر طرفین عقد اجاره در مدت عقد اجاره اختلاف داشته باشد، این اختلاف را می‌توان از حیث طول مدت زمان و از حیث تعیین و عدم تعیین زمان، مورد بحث قرار داد.

 

۲-۱-۵-۱- اختلاف در مدت از حیث طول مدت زمان

اجاره­ی اشخاص از آن جاکه عقدی معوض است منافع اجیر و عوض باید معین باشد. تعیین منافع به دو صورت امکان دارد: ۱- تعیین مدتی که اجیر باید کار کند ۲- کاری که باید انجام شود.

در جایی که معیار تعیین منفعت زمان، کار است (اجاره­ی خاص) مدت اجاره باید معین باشد و گرنه عقد به دلیل مجهول بودن موضوع آن باطل می­شود. اجیر شدن دائم هم نوعی سلب آزادی محسوب شده و لذا هیچ کس حق ندارد خود را برای همه­ی عمر در اختیار دیگری بگذارد.[۶]

اما اگر در عقد اجاره، مدت به صورت موقت، تعیین شده باشد ولیکن طرفین اجاره در مقدار زمانِ مدتِ عقد اجاره با هم اختلاف داشته باشند مثل این که اجیر بگوید: اجاره برای یک ماه و در مقابل یک میلیون تومان بوده و مستأجر بگوید: اجاره برای دو ماه و در مقابل یک میلیون تومان بوده است، در این صورت اگر مستأجر دلیلی بر گفته‌ی خود نداشته باشد قول اجیر که منکر مدت زیاد است مقدم می‌شود با این استدلال که، اجیر چون منکر زیاده در مدت است قول وی موافق با اصل است و اما قول مستأجر مخالف اصل بوده پس مدعی محسوب شده و باید بار اثبات ادعای خود را بر دوش کشد. اگر اثبات کرد حکم به نفع وی صادر می‌شود و گرنه، قول طرف مقابل وی (اجیر) مقدم شده و حکم به نفع وی صادر می‌گردد.[۷]

ولیکن شیخ طوسی(ره) در اختلاف موجر و مستأجر در مقدار منفعت یا اجرت، با این استدلال که اختـلاف در مدت، در واقع به اختلاف در مقدار منفعت بر می‌گردد،[۸] مرجع حل اختلاف را قرعه دانسته است با این توضیح که کسی که قرعه به نام وی درآمد باید سوگند بخورد تا به نفع وی حکم صادر گردد. زیرا در هر امر مشتبهی حکم به قرعه می‌شود. [۹] در موضعی دیگر نیز حکم به تحالف کرده‌است با این بیان که اگر هیچ یک از طرفین بیّنه‌ای نداشته باشند، خالی از وجه نیست که تحالف صورت گیرد و این تحالف یا بعد از عقد می‌باشد یا بعد از مدت. پس اگر هر دو طرف بعد از عقد سوگند یاد کنند عقد به حکم حاکم منفسخ می‌شود و اگر بعد از انقضاء مدت سوگند یاد کنند پرداخت اجرت‌المثل موجر بر مستأجر واجب می‌گردد.[۱۰]

این کلام شیخ طوسی (ره) ظهور در این دارد که مورد مسأله از باب تداعی و تحالف است. عده­ای از فقها[۱۱] نیز، چنین اعتقادی دارند با این استدلال که، اجاره‌ای که طرفین ادعای آن را دارند امری وجودی می­باشد و هر یک از طرفین تحقق اجاره را در ضمن حد معین و در کمیت خاصی از منفعت ادعا می‌کنند و لذا ادعای آن‌ها در باب تداعی می‌گنجد و حکم به تحالف می‌شود.

علامه‌ی حلی نیز که در مسأله قائل به تحالف است در بیان حکم مسأله ضمن این که آن را از باب تداعی دانسته است چنین بیان می‌دارد: اگر تحالف قبل از گذشتن چیزی از مدت باشد عقد منفسخ می‌شود و هر یک به مال خود رجوع می‌کند و اگر یکی از طرفین بعد از سوگند طرف مقابل، به چیزی که طرف مقابل سوگنـد خورده راضی شود یا به آنچه که حالف ادعا کرده اقرار نمایند باز هم عقد منفسخ می‌گردد اما اگر تحالف بعد از انقضای مدت یا در اثنای مدت باشد اجرت‌المسمی ساقط شده و اجرت‌المثل، مادامی که بیش‌تر از ادعای مالک و کم‌تر از ادعای مستأجر نباشد واجب می‌گردد.[۱۲]

صاحب جواهر نیز در مسأله، قول به قرعه را محتمل دانسته است و لیکن حکم به قرعه را بدون سوگند و بدون رجوع به تنصیف پذیرفته است.[۱۳]

اما مشهور متأخرین معتقدند که مسأله از باب تحالف نبوده بلکه از باب مدعی و منکر است. از آن جا که اجاره بر مدت و منفعت و یا عملِ کم‌تر (اقل) متیقن است و اختلاف در ملکیتِ زائدِ بر مقداری است که مستأجر آن را ادعا می‌کند و اجیر انکار می کند پس مسأله از باب مدعی و منکر است.

اما اگر مالک (اجیر) مدعی مدت طولانی‌تر باشد ‌و مستأجر مدعی اقل باشد – اگر چه این فرض نادر است- در این صورت مسأله از باب تعارض اقرارین و اعترافین بوده و از باب مدعی و منکر نخواهد بود.[۱۴]

[۱] – همان، ص ۳۷۰

[۲] – الشیخ علی بن الحسین‌ الکرکی (محقق ثانی)، جامع المقاصد، ج ۷ ، ص ۲۹۱

[۳] – محمد جعفرجعفری لنگرودی، الفارق، ج ۱، ص ۱۰۰

[۴] – همان، ص ۱۰۳

[۵] – همان، ص ۱۰۱

[۶] – ناصر کاتوزیان، عقود معین، ج ۱ ، ص ۵۷۴

[۷] – الحسن بن یوسف بن علی بن المطهر(العلامه الحلی)، ارشاد الاذهان، چاپ اول، قم، موسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۰ هـ.ق ، ج ۱ ، ص۵ ۴۲ – شیخ احمد بن محمد مقدس اردبیلی، مجمع الفائده ، ج ۱۰ ، ص ۸۴- محمد حسن نجفی، جواهرالکلام، ج۲۷  ، ص ۳۴۱ و ۳۴۲ – سید محمد کاظم  طباطبایی یزدی، العروه الوثقی ، ج ۵ ، ص ۱۲۲، م۱۰- سید محسن طباطبایی حکیم، مستمسک العروه(الاجاره)، ج ۱۲، ص۴۴۱

[۸] – سید محمود هاشمی شاهرودی، کتاب الاجاره ، ج ۲، ص ۳۵۹

[۹] – شیخ محمد بن الحسن  الطوسی، خلاف،  ج ۳ ، ص ۵۲۱ ، م ۱۰ و المبسوط ، ج ۳ ، ص ۲۶۵ و ۲۶۶

[۱۰] – شیخ محمد بن الحسن الطوسی ، المبسوط ، ج ۸ ، ص ۲۶۳

[۱۱] – الشیخ علی بن الحسن الکرکی(محقق ثانی)، جامع المقاصد، ج ۷ ، ص ۲۹۲- زین الدین الجبعی العاملی (شهید ثانی)، حاشیه الارشاد (غایه المراد) قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۱۴ هـ.ق ، ج ۲، ص ۳۲۵

[۱۲] – الحسن بن یوسف بن علی بن المطهر(علامه حلی)، تحریر الاحکام، ج ۳، ص ۱۳۱ و ص ۱۳۲ و قواعد الاحکام ، ج ۲ ، ص ۳۰۸ و ۳۰۹

[۱۳] – محمدحسن نجفی، جواهر الکلام، ج ۴۰ ، ص ۴۶۲

[۱۴] – موسسه دائره معارف الفقه الاسلامی، موسوعه الفقه الاسلامی طبقاٌ لمذهب اهل بیت (ع) ، ص ۴۲۵

تعریف موسیقی هیپ هاپ در رل موزیک

موسیقی هیپ هاپ رل موزیک” ، موسیقی Rapیا رپ نیز نامیده می شود ، یک سبک موسیقی عامه پسند است که در اواسط دهه ۱۹۷۰ در ایالات متحده به وجود آمد و در دهه ۱۹۸۰ به بخش بزرگی از فرهنگ مدرن پاپ تبدیل شد. این برنامه از دو مؤلفه اصلی تشکیل شده است: Rapping (MCing) و DJing (اختلاط صوتی و خراشیدن). همراه با رقص هیپ هاپ (به ویژه شکستن رقص) و هنر الهام بخش شهری ، یا به ویژه نقاشی های دیواری ، این چهار عنصر هیپ هاپ را تشکیل می دهند ، یک جنبش فرهنگی که توسط جوانان درون شهری ، اکثراً آمریکایی های آفریقایی تبار در نیویورک سیتی آغاز شده است. دهه ۱۹۷۰

 

به طور معمول ، “دانلود آهنگ رپ جدید رل موزیک” هیپ هاپ متشکل از فرم ترانه ای شدید ریتمیک است که از تکنیک هایی مانند استفاده فراوان استفاده می کندتسویه حساب ، تمساح و قافیه. رپر با یک آهنگ ساز همراه است ، که معمولاً به آن “ضرب و شتم” گفته می شود ، توسط یک DJ انجام می شود ، توسط یک تهیه کننده یا یک یا چند سازنده دیگر ساخته شده است. این ضرب و شتم اغلب با استفاده از نمونه شکستن کوبه ای از آهنگ دیگر ، معمولاً ضبط فانک یا روح ایجاد می شود. علاوه بر ضرب و شتم ، صداهای دیگر اغلب نمونه برداری ، سنتز یا اجرا می شوند. بعضی اوقات یک آهنگ می تواند به عنوان نمایش مهارتهای دی جی یا تهیه کننده ابزار ساز باشد.

 

هیپ هاپ در The Bronx ، واقع در نیویورک سیتی ، هنگامی که دی جی ها شروع به جداسازی شکاف کوبه ای از آهنگ های فانک و دیسکو کردند ، آغاز شد. نقش اولیه MC برای معرفی دی جی و موسیقی و هیجان مخاطب بود. MCبا صحبت کردن بین آهنگ ها ، دادن مداحی به رقص ، سلام به اعضای مخاطب ، شوخی ها و حکایات آغاز شد. سرانجام این عمل سبک تر شد و به رپ زدن معروف شد. در سال ۱۹۷۹ هیپ هاپ به یک ژانر موسیقی رل موزیک محبوب تجاری تبدیل شد و شروع به ورود به جریان اصلی آمریکا کرد. در دهه ۱۹۹۰ ، نوعی هیپ هاپ به نام گانگستا رپ به بخش عمده ای از موسیقی آمریکایی تبدیل شد و باعث ایجاد اختلاف نظرهای مهم در مورد اشعار شد که به عنوان ترویج خشونت ، تروریسم ، تبلیغ ، استفاده از مواد مخدر و سوء استفاده از آن تلقی می شد. با این وجود ، با آغاز دهه ۲۰۰۰ ، هیپ هاپ یکی از اصلی ترین نمودارهای موسیقی محبوب بود و در سبک های مختلف در سراسر جهان اجرا می شد.

مشخصات هیپ هاپ

هیپ هاپ یک حرکت فرهنگی است که موسیقی بخشی از آن است. موسیقی خود از دو بخش تشکیل شده است: رپینگ ، تحویل آوازهای سریع ، بسیار ریتمیک و متن ترانه ، و DJing ، برای آهنگسازی یا از طریق نمونه گیری ، تورنتازی ، ابزار دقیق یا ضرب و شتم. یکی دیگر از عوامل مهم موسیقی هیپ هاپ مد است که در کنار موسیقی سرچشمه گرفته است. این روزها اجتماع زیر زمینی هیپ هاپ یک نیروی رو به رشد آنلاین است که توسط سایت های ویدیویی شبکه های اجتماعی مانند RapSpace هدایت می شود. TT Modern Rap اغلب شامل اشعاری است که باعث محبوبیت آن در جوانان می شود ، در درجه اول به دلیل انتخاب واژگان و موضوعاتی که اغلب به آن توجه می کند. مربوط به مشکلات مدرن و رنج هایی که شنوندگان می توانند با آنها ارتباط داشته باشند.

ساختار ریتمیک هیپ هاپ

ضربانها (هر چند که لزوماً رپ ندارند) در هیپ هاپ تقریباً همیشه در زمان ۴/۴ است . در هسته ریتمیک خود ، هیپ هاپ نوسان می کند: به جای تعداد مستقیم ۴/۴ (موسیقی رل موزیک پاپ) هیپ هاپ مبتنی بر احساس پیش بینی شده است که تا حدودی شبیه به تأکید “نوسان” است که در کوبه ایزی جاز پیدا می شود. مانند تأکید سه گانه در نوسانات ، ریتم هیپ هاپ ظریف است ، به ندرت که به نظر می رسد (۴/۴ اساسی ؛ طبل تعبیر هیپ هاپ را اضافه می کند) و اغلب با روشی تقریبا “دیر” یا پشت سر هم پخش می شود.

این سبک عمدتا در موسیقی روح ، دیسکو و فانک نوآوری شد ، جایی که ضربان ها و موسیقی موضوعی برای مدت زمان آهنگ تکرار می شدند. در دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ ، جیمز براونصحبت کرد ، آواز خواند ، و فریاد زد همانطور که امروز MC انجام می دهد. این سبک موسیقی بستر مناسبی را برای قافیه MC ایجاد می کند. موسیقی هیپ هاپ به همین دلیل به طور کلی به MC منتقل می شود ، و اهمیت لیریک و تحقق قدرت را تقویت می کند.

هیپ هاپ ابزاری شاید تنها استثناء این قانون باشد. در این ژانر فرعی هیپ هاپ ، دی جی ها و تهیه کنندگان آزاد هستند که می توانند با ایجاد آهنگ های ابزاری آزمایش کنند. در حالی که آنها ممکن است در آوازهای رپ نمونه ای مخلوط شوند ، اما به فرمت سنتی هیپ هاپ دانلود آهنگ جدید رپ محدود نیستند.

منبع :

دانلود آهنگ جدید – رل موزیک

پایان نامه مطالعه‌ای بر رشد قابلیت‌اعتماد

 پایان نامه رشته آمار

دانشگاه اصفهان

دانشکده علوم

گروه آمار

 

 

        پایان نامه ی کارشناسی ارشد رشته ی آمار گرایش آمارریاضی

 

 

مطالعه‌ای بر رشد قابلیت‌اعتماد

 

اسفند ماه ۱۳۹۱

 

 

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

چکیده

قابلیت‌اعتماد یک سیستم، احتمال موفقیت، یا احتمال این است که سیستم تحت شرایط معین طراحی، بدون شکست به وظایف خود عمل کند. از آنجا که معمولاٌ قابلیت‌اعتماد نمونه‌های اولیه تولید، از میزان قابلیت‌اعتماد هدف کمتر است، نظارت و کنترل بر قابلیت‌اعتماد محصولات اولیه، بخش مهمی از برنامه تولید را تشکیل می‌دهد. به منظور شناسایی و تصحیح نقایص محصولات، نمونه‌های تولید شده در معرض آزمایش‌های جدی قرار می گیرند. در طول آزمایش، قسمتهای مشکل ساز شناسایی شده و اقدام اصلاحی لازم صورت می گیرد. رشد قابلیت‌اعتماد، بهبود در قابلیت‌اعتماد محصول در یک بازه زمانی است، که از این اقدامات اصلاحی ناشی می شود. تحلیل رشد قابلیت‌اعتماد فرایندی شامل جمع‌آوری داده، مدلسازی، تحلیل و تفسیر داده های آزمون رشد قابلیت‌اعتماد یا آزمون ارتقا است.

این پژوهش با هدف معرفی مفهوم رشد قابلیت‌اعتماد، چگونگی اندازه‌گیری، مدل‌بندی و تحلیل آن از دیدگاه‌های پارامتری، ناپارامتری و بیزی صورت گرفته است. در فصل اول، به بیان مفاهیم مقدماتی مورد نیاز سایر فصل ها می‌پردازیم. در فصل دوم، فرایند رشد قابلیت‌اعتماد را معرفی کرده، و شاخص‌ها، معیارها و داده‌های قابل استفاده برای تحلیل رشد قابلیت‌اعتماد را ذکر می‌کنیم. فصل سوم به پرکاربردترین مدلهای پارامتری در رشد قابلیت‌اعتماد اختصاص دارد، که برای هر مدل، شرایط مناسب برای برازش مدل، براورد پارامترها و نیز یک مثال عددی آورده شده است. مدلهای ناپارامتری در این باب به همراه یک مثال، در فصل چهارم بیان شده‌اند. فصل پنجم نیز رشد قابلیت‌اعتماد از دیدگاه بیزی در دو نوع داده‌های پیوسته و گسسته مطرح شده، و در هر مدل، مقایسه‌ای میان روش بیزی مذکور و روش های پارامتری در قالب یک مثال عددی صورت گرفته است. در انتهای فصل نیز روش ترکیبی سنتی و بیزی را معرفی می‌کنیم.

واژه‌های کلیدی: رشد قابلیت‌اعتماد، برنامه ارتقا، شدت شکست، متوسط زمان بین شکست‌ها، حالت شکست، اقدام اصلاحی، توزیع وایبل، فرایند پواسن ناهمگن.

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                              صفحه

فصل اول: مفاهیم اولیه

۱-۱مقدمه                                                                                                                         ۱

۱-۲قابلیت‌اعتماد                                                                                                                 ۲

۱-۳ توزیع وایبل                                                                                                                 ۳

۱-۴  فرایند پواسن ناهمگن. ۳

۱-۵ فرایند تجدید کامل ۴

۱-۶مدل رتبه- میانه ۵

۱-۷ روش براوردیابی بیزی ۷

فصل دوم: فرایند رشد قابلیت اعتماد

۲-۱ مقدمه                                                                                                                        ۸

۲-۲ معرفی رشد قابلیت‌اعتماد ۸

۲-۳ شاخص‌های اندازه‌گیری رشد قابلیت‌اعتماد ۱۱

۲-۴ داده‌های رشد قابلیت‌اعتماد. ۱۴

۲-۴-۱ داده‌های زمان تا شکست پیوسته. ۱۴

۲-۴-۲ داده‌های گسسته ۱۵

۲-۴-۳ داده‌های چندمرحله‌ای. ۱۷

۲-۴-۴ داده‌های قابلیت‌اعتماد ۱۸

۲-۴-۵ داده‌های سیستم‌های میدانی. ۱۸

فصل سوم: مدل‌های پارامتری در رشد قابلیت‌اعتماد

۳-۱ مقدمه                                                                                                                      ۲۰

عنوان                                                                                              صفحه

۳-۲ مدل دوان                                                                                                                  ۲۱

۳-۲-۱ براورد پارامترها. ۲۳

۳-۳ مدل کورو(NHPP) AMSAA 25

۳-۳-۱ براورد پارامترهای مدل کوروAMSAA 26

۳-۳-۲ مثال                                                                                                               ۲۶

۳-۴ مدل دونوان و مورفی. ۲۷

۳-۴-۱ براورد پارامترهای مدل دونوان و مورفی ۲۹

۳-۴-۲ مقایسه مدل دونوان- مورفی با مدل دوان. ۳۰

۳-۴-۳ مثال                                                                                                               ۳۲

۳-۵ مدلGRG                                                                                                                ۳۳

۳-۵-۱ براورد پارامترهای مدلGRG. 34

۳-۵-۱-۱ براورد پارامترها در داده‌های خاتمه شکست. ۳۵

۳-۵-۱-۲ براورد پارامترها در داده‌های خاتمه زمان. ۳۵

۳-۵-۲ مثال                                                                                                               ۳۶

۳-۶ مدل پیش‌افکن کورو. ۳۸

۳-۶-۱ براورد پارامترهای مدل پیش‌افکن کورو. ۳۹

۳-۶-۲ مثال                                                                                                               ۴۱

۳-۷ مدل تعمیم‌یافته کورو. ۴۳

۳-۷-۱ براورد پارامترهای مدل تعمیم‌یافته کورو. ۴۵

۳-۷-۲ مثال                                                                                                               ۴۶

۳-۸ مدل ارزیابی پیوسته تعمیم‌یافته کورو ۴۸

۳-۸-۱ براورد پارامترهای مدل ارزیابی پیوسته تعمیم‌یافته کورو. ۵۰

عنوان                                                                                              صفحه

۳-۸-۲ مثال                                                                                                               ۵۴

فصل چهارم: مدل‌های ناپارامتری در رشد قابلیت‌اعتماد

۴-۱ مقدمه                                                                                                                      ۵۷

۴-۲ مدل‌بندی رشد قابلیت‌اعتماد با بهره گرفتن از آزمون همگنی فرایند پواسن. ۵۷

۴-۲-۱ مثال                                                                                                               ۵۹

۴-۳ مدل‌بندی رشد قابلیت‌اعتماد با بهره گرفتن از ضریب تبدیل محیطی و رتبه- میانه ۶۱

۴-۳-۱ مثال                                                                                                               ۶۳

۴-۴ مدل‌بندی رشد قابلیت‌اعتماد با استفاده ازداده‌های تبدیل شده. ۶۵

۴-۴-۱ تبدیل داده‌ها ۶۶

۴-۴-۱-۱ بدون تعمیر. ۶۶

۴-۴-۱-۲ تعمیر کامل. ۶۶

۴-۴-۱-۳ تعمیر جزیی. ۶۷

۴-۴-۲ مثال                                                                                                               ۶۸

فصل پنجم: رشد قابلیت‌اعتماد از دیدگاه بیزی

۵-۱ مقدمه                                                                                                                      ۷۰

۵-۲ براورد بیزی رشد قابلیت‌اعتماد در داده‌های پیوسته. ۷۱

۵-۲-۱ روش بیزی CGP برای براورد رشد قابلیت‌اعتماد. ۷۲

۵-۲-۱-۱ مثال ۷۴

۵-۲-۲ براورد بیزی رشد قابلیت‌اعتماد با بهره گرفتن از توزیع پیشین مزدوج. ۷۵

۵-۲-۲-۱ براورد بیزی رشد قابلیت‌اعتماد در داده‌های خاتمه شکست ۷۵

۵-۲-۲-۲ براورد بیزی رشد قابلیت‌اعتماد در داده‌های خاتمه زمان ۷۷

عنوان                                                                                              صفحه

۵-۲-۲-۳ مثال ۷۷

۵-۲-۳ براورد بیزی رشد قابلیت‌اعتماد در داده‌های چندمرحله‌ای با نمونه کوچک ۷۹

۵-۲-۳-۱ مثال ۸۲

۵-۳ براورد بیزی رشد قابلیت‌اعتماد در داده‌های گسسته ۸۵

۵-۳-۱ براورد بیزی رشد قابلیت‌اعتماد با بهره گرفتن از توزیع پیشین دریکله ترتیبی ۸۵

۵-۳-۱-۱- مثال ۸۸

۵-۳-۲ براورد بیزی رشد قابلیت‌اعتماد با بهره گرفتن از روش ماکسیمم آنتروپی توزیع پیشین بتا ۸۹

۵-۳-۲-۱ مثال ۹۳

۵-۴ ترکیب روش بیزی و سنتی. ۹۴

۵-۴-۱ مثال                                                                                                               ۹۷

نتیجه گیری                                                                                                               ۱۰۰

واژه نامه فارسی- انگلیسی ۱۰۱

واژه نامه انگلیسی-فارسی ۱۰۴

منابع و مآخذ                                                                                                             ۱۰۷

 

 

 

 

 

 

 

فهرست شکل‌ها

عنوان                                                                                              صفحه

شکل۲-۱: قابلیت‌اعتماد جاری و پیش‌افکن ۱۲

شکل۲-۲: نمودار رشد قابلیت‌اعتماد. ۱۳

شکل۳-۱: نمودارلگاریتم MTBF تجمعی در مقابل لگاریتم زمان تجمعی ۲۳

شکل۳-۲: مقدار  در مقابل شیب مدل دوان ۳۲

شکل ۳-۳: برازش مدل دوان و دونوان- مورفی به داده‌ها. ۳۳

شکل۳-۴: نرخ شکست در دو مدل کوروAMSAA و GRG. 37

شکل۳-۵: برازش دو مدل کوروAMSAA و GRG به داده‌ها. ۳۷

شکل ۳-۶: MTBFجاری، پیش‌افکن واقعی و پتانسیل واقعی در مدل ارزیابی مداوم تعمیم‌یافته کورو. ۵۶

شکل۴-۱: هیستوگرام داده‌ها در بازه اول ۵۹

شکل۴-۲: هیستوگرام داده‌ها در هر ۱۰ بازه زمانی ۵۹

شکل۴-۳: هیستوگرام داده‌ها در بازه سوم به بعد. ۶۰

شکل۴-۴: هیستوگرام داده‌ها در بازه پنجم به بعد. ۶۱

شکل۵-۱: براورد پارامترهای شکل و مقیاس. ۸۲

شکل۵-۲: توزیع های پسین ۵ مرحله آزمون. ۸۳

شکل۵-۳: منحنی های رشد قابلیت‌اعتماد تحت مدل بیزی و کوروAMSAA 84

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

عنوان                                                                                              صفحه

جدول۱-۱: مقادیر رتبه-میانه برای n=1,2,,9. 6

جدول۲-۱: داده‌های پیوسته زمان تا شکست. ۱۵

جدول۲-۲: داده‌های گسسته پیروزی- شکست ۱۵

جدول۲-۳: داده‌های گسسته با حالت شکست. ۱۶

جدول۲-۴: داده‌های گسسته تعداد شکست با زمان غیرتجمعی ۱۶

جدول ۲-۵: داده‌های گسسته تعداد شکست با زمان تجمعی ۱۶

جدول۲-۶: داده‌های چندمرحله‌ای پیوسته. ۱۷

جدول۲-۷: داده‌های چندمرحله‌ای گسسته ۱۸

جدول۲-۸: داده‌های قابلیت‌اعتماد ۱۸

جدول۲-۹: داده‌های سیستم‌‌های میدانی. ۱۹

جدول۳-۱: زمان‌های رخداد۵۶ شکست ۲۷

جدول۳-۲: زمان‌های رخداد ۱۰ شکست ومحاسبات مدل دوان و دونوان- مورفی ۳۲

جدول۳-۳: زمان‌های رخداد ۱۰ شکست ۳۶

جدول۳-۴: زمان‌های رخدادشکست و حالات شکست ۴۲

جدول۳-۵: زمانهای اولین رخداد B مجزا و EF آنها ۴۲

جدول۳-۶: زمانهای رخداد۵۶ شکست و حالات شکست. ۴۷

جدول۳-۷: تعاریف حالات شکست در دومدل تعمیم یافته و ارزیابی مداوم کورو. ۴۹

جدول۳-۸: زمانهای رخداد ۵۰ شکست  و حالات شکست. ۵۴

جدول۳-۹: زمانهای اولین رخدادBDD مجزا، EF صوری و واقعی آنها. ۵۵

جدول ۴-۱: زمانهای شکست در مراحل مختلف آزمون ۶۳

عنوان                                                                                              صفحه

جدول۴-۲: زمانهای شکست تبدیل شده در مراحل مختلف آزمون. ۶۴

جدول۴-۳: زمانهای رخداد ۱۷ شکست و اثرات آنها. ۶۸

جدول۴-۴: براورد پارامترها در سه حالت بدون تعمیر، تعمیر کامل و تعمیرجزیی. ۶۹

جدول۵-۱: مقادیر وn، میزان اریبی براوردهای ML وبیزی آن ۷۴

جدول۵-۲: مقادیر شدت شکست، براوردهای ML و بیزی آن. ۷۸

جدول۵-۳: مقادیر α وβ ، براوردهای کوروAMSAA و بیزی آن ۸۲

جدول۵-۴: مراحل آزمون، تعداد واحدهای تحت آزمون و تعداد شکستها ۸۸

جدول۵-۵: مقادیر . ۸۹

جدول ۵-۶: مراحل آزمون، تعداد واحدهای تحت آزمون و تعداد شکستها ۹۳

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمادها

زمان اتمام آزمون                                                                                             T

تابع چگالی احتمال در زمان t                                               f(t)

تابع توزیع احتمال در زمان t                                                F(t)

تابع قابلیت اعتماد در زمان t                                                R(t)

تعداد شکستها تا زمان t                                                    N(t)

شدت شکست در زمان t

تابع صفر

متوسط زمان بین شکستها تا زمان t                                                   MTBF(t)

تابع درستنمایی                                                                                            L(.)

تابع چگالی پیشین

تابع چگالی پسین

امیدریاضی                                                                                                  E(.)

واریانس                                                                               Var(.)

 

 

 

 

فصل اول

مفاهیم اولیه

 

 

 

 

۱-۱  مقدمه

دراین فصل مفاهیم مقدماتی موردنیاز برای استفاده در سایر فصول آمده‌است. در بخش ۱-۲ از این فصل، به معرفی قابلیت‌اعتماد و برخی شاخص‌ها در این باب می‌پردازیم. در بخش ۱-۳، یکی از توزیع‌های مهم در قابلیت‌اعتماد به نام توزیع وایبل[۱] بیان شده‌است. بخش ۱-۴ نیز فرایند پواسن ناهمگن[۲] را که یکی از پرکاربردترین فرایندهای رخداد شکست است، معرفی می‌کنیم. بخش ۱-۵ به فرایند تجدیدکامل[۳] اختصاص یافته است. در بخش ۱-۶ مدل رتبه- میانه[۴] را به همراه جدول رتبه- میانه بیان نموده، و در بخش ۱-۷ نیز روش براوردیابی بیزی را یادآوری  می‌کنیم.

 

[۱] Weibull Distribution

[۲] Non-Homogenous Poisson Process

[۳] Perfect Renewal Process

[۴] Middle-Position Rank Model

تعداد صفحه :۱۲۶

قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  asa.goharii@gmail.com

پایان نامه :بررسی روش ساخت و تعیین میزان تبدیل و گزینش پذیری کاتالیست کبالت بر پایه گاما الومینا در فرآیند فیشر- تروپش

 دانلود متن کامل پایان نامه شیمی

بررسی روش ساخت و تعیین میزان تبدیل و گزینش پذیری کاتالیست کبالت بر پایه گاما الومینا در فرآیند فیشر- تروپش

Continue reading “پایان نامه :بررسی روش ساخت و تعیین میزان تبدیل و گزینش پذیری کاتالیست کبالت بر پایه گاما الومینا در فرآیند فیشر- تروپش”

پایان نامه بررسی سواد اطلاعاتی کتابداران شاغل در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

پایان نامه رشته :کتابداری

گرایش :اطلاع رسانی

عنوان : بررسی سواد اطلاعاتی کتابداران شاغل در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

Continue reading “پایان نامه بررسی سواد اطلاعاتی کتابداران شاغل در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران”