دسته: جغرافیا

پایان نامه مدل‌سازی ژئومورفولوژیکی مخروطه‌افکنه‌های دشت جیرفت

 پایان نامه رشته جغرافیا

دانشگاه اصفهان
دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی  
گروه جغرافیای طبیعی گرایش ژئومورفولوژی
 
 
پایان نامه ­ی کارشناسی ارشد رشته جغرافیای طبیعی گرایش  ژئومورفولوژی
 
 
 
مدل‌سازی ژئومورفولوژیکی مخروطه‌افکنه‌های دشت جیرفت
 
 
 
 مهر ۱۳۹۲
 
(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
 
 
چکیده
ژئومورفولوژی کمی به تحلیل خصوصیات و ارتباطات موجود در سیستم‌های ژئومورفیک می‌پردازد. هرشکل متاثر از عوامل شکل زا و ارتباطات موجود بین آنها است. یک فرایند آبی حوضه­ی آبخیز را متاثر از خود می‌سازد بنابراین درنتیجه ی تعامل ارتباطات بین فرایند و حوضه ؛ اشکال و رخساره‌هایی شکل می‌گیرد. یکی از مهم ترین رخساره‌های ژئومورفولوژیکی مخروط­ افکنه‌ها می‌باشند. مخروط افکنه عوارضی هستند به شکل مخروطی که راس آن در محل شکست شیب کوهستان به دشت و قاعده آن در دشت سر قرار دارد. در این تحقیق با فرض وجود ارتباط بین خصوصیات مخروط‌ها و حوضه‌های تغذیه کننده آنها مبادرت به رابطه سنجی و ارائه­ مدل‌های موجود بین آنها شده است. هدف از این پژوهش مدلسازی مخروط افکنه‌های دشت جیرفت با بهره گرفتن از شاخص‌های فیزیکی اندازه‌گیری شونده و محاسبه شونده حوضه‌های تغذیه کننده آنها ست. شاخص‌های محاسباتی استفاده شده؛ ضریب ناهمواری، تراکم زهکشی، ضریب شکل و نسبت ناهمواری است. همبستگی بین عوامل مختلف در قالب تحلیل همبستگی ورابطه سنجی بین خصوصیات مخروط با حوضه‌های تغذیه کننده آنها به کمک آنالیز رگرسیون انواع مدل‌ها اعم خطی و غیر خطی انجام شد. برای این منظور مبادرت به نمونه برداری از خصوصیات حوضه- ­مخروط مورد ارزیابی قرار گرفت نتایج تحلیل همبستگی بین حوضه و مخروط‌ها حکایت از وجود اختلاف معنی‌دار بین (ضریب زهکشی و مساحت مخروط، ضریب ناهمواری و مساحت مخروط، ضریب ناهمواری و حجم مخروط، ضریب زهکشی با شعاع مخروط) در سطح خطای کمتر از ۰.۵ درصد وجود دارد. نتایج تحلیل رگرسیون حکایت از وجود ارتباطات خطی و غیر خطی بین برخی از عوامل از عوامل حوضه – مخروط وجود دارد. ارتباط بین (مساحت حوضه با مساحت مخروط از نوع توانی، مساحت مخروط با ضریب زهکشی ارتباط خطی و توانی، مساحت حوضه با شیب مخروط از نوع خطی و توانی، حجم مخروط با ضریب زهکشی ارتباط خطی و توانی، شعاع مخروط با ضریب ناهمواری حوضه ارتباط خطی و توانی) به ترتیب با میزان ضریب تبیین (۶۸۱/.، ۲۳۳/. و ۶۸۶/. ۳۲۴/. و ۵۹۲/.، ۷۸۲/. و ۶۹۰/. ۳۷۱/. و ۳۸۱/.)با درصد خطای کمتر از یک درصد معنی‌دار شده است. دستاورد‌های کمی این پژوهش تحلیل کمی بین خصوصیات ژئو مورفیکی حوضه- مخروط‌ها می‌باشد و این روابط می‌تواند در سایر پژوهشهای با بکار گرفتن سایر عوامل نظیر خصوصیات اقلیمی (بارش)، رسوب، تکتونیک و پوشش گیاهی ارتقا یابد.
کلید واژه : مخروط افکنه، دشت جیرفت، مدلسازی، خوشه بندی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فهرست مطالب
عنوان . صفحه
چکیده و
 
فصل اول
۱- ۱ مقدمه ۱
۱-۲ تبیین مسأله پژوهشی ۲
۱-۳ اهداف: ۳
۱ – ۴ – پرسشهای اساسی پژوهش: ۳
۱ – ۴ – ۱ پرسشها : ۳
۱- ۵ – پیشینه تحقیق ۳
۱- ۶- کلیدواژه ۸
۱-۶ – ۱- تعاریفی از مخروط افکنه توسط محققین ۸
۱-۶ – ۱ – ۱ – انواع پارادیم در مطالعه مخروط افکنه‌ها ۸
۱-۶-۲- دشت جیرفت ۹
۱- ۶-۳ – مدل و مدلسازی ۹
۱-۶- ۳- ۱- تاریخچه پیدایش مدل در ژئومورفولوژی و انواع مدل ۱۰
۱-۶ – ۳- ۲- تحلیل کمی در ژئومورفولوژی و انواع مدل ریاضی ۱۱
۱-۶ – ۳ – ۲ – ۱ همبستگی و رگرسیون ۱۱
۱-۶ – ۳ – ۲ – ۲ – همبستگی ۱۱
۱-۶ – ۳ – ۲ – ۳ – مفهوم معنی‌داری در همبستگی ۱۲
۱-۶ – ۳ – ۲ -۴ – رگرسیون خطی ۱۲
۱-۶ – ۳ – ۲- ۵ – رگرسیون غیرخطی ۱۲
۱-۶ – ۳ – ۲ – ۶ – تحلیل خوشه‌ای ۱۳
۱-۷- کلیات روش تحقیق ۱۳
۱- ۸ موقعیت منطقه مطالعاتی ۱۴
۱-۸- ۱ موقعیت سیاره‌ای و جهانی ۱۴
۱ – ۸- ۲- موقعیت ریاضی ۱۴
۱-۸-۳ – موقعیت نسبی ۱۵
۱-۸ – ۴ – موقعیت زمین شناسی ۱۶
۱- ۸ – ۵ – موقعیت اداری وسیاسی ۱۷
۱- ۸ – ۶ – موقعیت هیدرولوژیکی ۱۷
۱- ۹ – پایگاه اطلاعات جغرافیایی ۱۸
عنوان                                                 صفحه
۱-۹ -۱ – نقشه‌های مورد استفاده ۱۸
۱-۱۰- تصاویر ماهواره‌ای. ۲۰
 
فصل دوم : روش پژوهش ومراحل آن
۲ – ۱- روابط کمی در مطالعه مخروط افکنه‌ها ۲۱
۲-۲-۱- شیوه انجام بررسی و مطالعات ۲۲
۲-۳ دسته‌بندی پارامترهای ژئومورفولوژی حوضه‌ها و مخروط افکنه‌ها ۲۲
۲-۴ – نقشه موقعیت مکانی حوضه- مخروط‌ها ۲۳
۲-۵ – خصوصیات فیزیوگرافی حوضه – مخروط‌ها ۲۴
۲- ۵ – ۱- خصوصیات مورفومتری حوضه‌ها ۲۴
۲-۵ – ۲ – خصوصیات فیزیوگرافی مخروط افکنه‌ها ۴۱
۲- ۶- نقشه‌های زمین شناسی منطقه و جنس زمین شناسی منطقه ۴۷
۲- ۷ همبستگی مقدماتی بین خصوصیات مورفومتری حوضه – مخروط‌ها ۴۹
 
فصل سوم: ویژگیهای طبیعی منطقه
۳-۱ – مقدمه ۵۱
۳- ۲ – خصوصیات فیزیکی دشت جیرفت: ۵۱
۳-۲ – ۱ – مساحت دشت ۵۱
۳-۲ – ۳ – ارتفاع: ۵۱
۳- ۲ – ۳ – شیب دشت ۵۲
۳- ۳ – اقلیم منطقه ۵۳
۳ – ۴- عوامل و عناصر تشکیل دهنده آب وهوای دشت جیرفت: ۵۳
۳ – ۴ – ۱ – دما ۵۳
۳-۴-۲- توده غربی ۵۳
۳-۴-۴ – توده قطبی ۵۴
۳-۴-۵- بارش ۵۴
۳-۴-۶- رطوبت ۵۵
۳-۵ – اقلیم محلی حاکم بر منطقه جیرفت ۵۵
۳-۵-۱ اقلیم گرم و خشک ۵۵
۳-۵-۲ اقلیم معتدل کوهستانی: ۵۵
۳-۵-۴ اقلیم سرد کوهستانی ۵۵
 
عنوان                                                 صفحه
۳-۶ – زمین شناسی ۵۵
۳-۶ زمین ساخت یا تکتونیک منطقه ۵۷
۳- ۷ – گسل‌های منطقه مورد مطالعه ۵۷
۳-۷-۱ – گسل سبزواران ۵۷
۳- ۷ – ۲ – گسل جیرفت ۵۸
۳- ۷ – ۳ – گسل دوساری ۵۸
۳-۷-۴- گسل کهنوج ۵۸
۳- ۷ – ۵ –گسل سرگریچ ۵۸
۳ -۷ – ۵ – گسل سمک ۵۸
۳- ۸- واحدهای ژئومورفولوژی منطقه ۵۹
۳-۸ -۱- مناطق مرتفع ۶۰
۳-۸- ۲- مخروط افکنه‌ها ۶۰
۳-۸-۳ – دشت جیرفت ۶۰
۳- ۹- تقسیم‌بندی انواع دشت در منطقه مورد مطالعه ۶۰
۳-۹- ۱ – دشت سر ۶۱
۳ – ۹ -۱- ۱ – انواع دشت سر در دشت مورد مطالعه ۶۱
-۵-۱-۱-۱ دشت سر لخت ۶۱
۳-۹-۱-۱-۳ دشت سر پوشیده (پلایا) ۶۲
۴-۵-۱-۱-۴ دشت سر انتهایی (باهادا) ۶۲
 
فصل چهارم : نتایج و یافته تحقیق
۴-۱ – مقدمه . ۶۳
۴-۲ شیب مخروط افکنه‌ها ۶۴
۴- ۳ ویژگیهای شیب در مخروط افکنه‌های دشت جیرفت ۶۴
۴-۳-۱ رابطه ی شیب مخروط با مساحت حوضهی آبریز ۶۴
۴-۳-۲ ارتباط شیب مخروط با مساحت مخروط افکنه ۶۴
۴-۳-۳ ارتباط شیب و شعاع مخروط افکنه ۶۵
۴- ۳-۴ ارتباط شیب و ارتفاع مخروط ۶۵
۴-۴ مساحت مخروط افکنه با مساحت حوضه ی آبریز ۶۵
۴-۴-۱ رابطه ی مساحت مخروط با مساحت حوضه ی آبریز ۶۶
۴- ۵ همبستگی بین خصوصیات مهم ژئومتری حوضه‌ها با مخروط افکنه‌ها ۶۶
 
عنوان                                         صفحه
 
فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهاد‌ها
۵ – ۱ نتیجه گیری ۸۴
۵ – ۱ – ۱ اثبات فرضیات و پاسخگویی به سوالات تحقیق ۸۴
۵-۲ – تحلیل نتایج تفکیک مدل‌ها ۸۵
۵- ۳ پاسخگویی به پرسش‌های تحقیق ۸۵
۵- ۴ – نتایج خوشه بندی ۸۶
۵-۵- پیشنهادات ۸۶
۵-۶ – پیشنهاد‌های علمی پژوهشی ۸۶
۵-۷ – پشنهادات اجرایی ۸۷
منابع و مأخذ. ۸۸
 
 
فهرست شکل‌ها
عنوان                                         صفحه
شکل (۱-۱) سه منطقه، حمل و رسوبگذاری که در نهایت به تشکیل مخروط افکنه منجر می‌شود. ۱۱
شکل(۱-۲) موقعیت سیاره‌ای منطقه مورد مطالعه ۱۴
شکل(۱-۳) موقعیت ریاضی منطقه مورد مطالعه ۱۵
شکل(۱ – ۴) موقعیت نسبی دشت جیرفت. ۱۶
شکل(۱ – ۵) موقعیت زمین شناسی منطقه. ۱۷
شکل(۱- ۶) موقعیت هیدرولوژیک منطقه مورد مطالعه ۱۷
شکل(۱-۷) اندکس نقشه‌های ۱:۵۰۰۰۰. ۱۸
شکل(۱-۸) اندکس نقشه‌های ۱:۱۰۰۰۰۰ ۱۸
شکل(۱-۹) اندکس نقشه‌های ۱:۲۵۰۰۰. ۱۹
شکل (۱- ۱۰)تصویر سه بعدی دشت جیرفت بااستفاده از Google Earth. 19
شکل (۱-۱۱) موقعیت مخروط افکنه‌های دشت جیرفت با استفاده ازGoogle Earts 20
شکل(۲-۱)موقعیت مکانی حوضه – مخروط‌ها ۲۳
شکل (۲- ۲)موقعیت مکانی مخروط افکنه‌ها درنقشه توپوگرافی. ۲۳
شکل (۲-۳) نقشه زمین شناسی منطقه مورد مطالعه ۴۷
شکل(۲-۴) نقشه جنس زمین شناسی منطقه مورد مطالعه. ۴۷
شکل(۳-۱) طبقات ارتفاعی منطقه مورد مطالعه. ۵۲
شکل(۳- ۲) نقشه شیب دشت مورد مطالعه. ۵۲
شکل (۳-۳) نمودار درصد بارندگی فصلی شهرستان جیرفت طی دوره آماری ۱۳۸۴-۱۳۶۹ ۵۴
شکل (۳- ۴) نقشه زمین شناسی منطقه مورد مطالعه. ۵۶
شکل (۳-۵) نقشه مواد مادری منطقه مورد مطالعه ۵۷
شکل (۳- ۶) نقشه گسل‌های منطقه مورد مطالعه از تصاویر ماهواره‌ای GoogleEarts. 58
شکل(۳-۷) گسل‌های منطقه مورد مطالعه ۵۹
شکل (۳-۸) نقشه واحدهای ژئومورفولوژی منطقه ۵۹
شکل(۳-۱۰)نقشه انواع دشت سر در منطقه مورد مطالعه ۶۰
شکل (۴ – ۱) ارتباط بین مساحت حوضه با مساحت مخروط ۸۱
شکل (۴ – ۲) ارتباط مساحت مخروط با شیب مخروط ۸۱
شکل (۴ – ۳) ارتباط شیب و شعاع مخروط ۸۱
شکل (۴ – ۴) ارتباط شیب وشعاع مخروط از نوع توانی ۸۲
شکل (۴ – ۵) ارتباط شیب و مساحت مخروط افکنه ۸۲
شکل (۴-۶) ارتباط مساحت مخروط با عامل شکل حوضه ۸۲
 
عنوان                                         صفحه
 
شکل(۴- ۷) نمودار دندروگرام حاصل از طبقه‌بندی مخروط افکنه‌های منطقه بر اساس بر اساس کل متغیرهای اندازه‌گیری شده ۸۳
شکل (۴- ۸) نمودار دندروگرام حاصل از طبقه‌بندی مخروط افکنه‌های منطقه بر اساس بر اساس مشخصات اندازه‌گیری مربوط به حوضه ۸۳
 
 
فهرست جدول‌ها
عنوان                                                        صفحه
جدول (۱-۱) پارادایم‌های مختلف مورد استفاده در مطالعه مخروط افکنه‌ها(درون ۱۹۹۶) . ۹
جدول (۲-۱) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۱ ۲۴
جدول(۲-۲) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۲. ۲۵
جدول (۲-۳) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۳ ۲۶
جدول (۲-۴)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۴. ۲۷
جدول (۲-۵) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۵ ۲۸
جدول (۲- ۶)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۶ ۲۹
جدول (۲-۷)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۷. ۳۰
جدول (۲-۸) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۸ ۳۱
جدول (۲-۹)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۹. ۳۲
جدول (۲- ۱۰)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۱۰ ۳۳
جدول (۲- ۱۱) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره۱۱ ۳۴
جدول (۲- ۱۲) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره۱۲ ۳۵
جدول (۲-۱۳) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره۱۳. ۳۶
جدول (۲- ۱۴)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره۱۴. ۳۷
جدول (۲- ۱۵) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره۱۵ ۳۸
جدول (۲-۱۶)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره۱۶ ۳۹
جدول (۲- ۱۷)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره۱۷. ۴۰
جدول (۲-۱۸)خصوصیات مخروط افکنه شماره ۱. ۴۱
جدول (۲-۱۹) خصوصیات مخروط افکنه شماره ۲ ۴۱
جدول (۲- ۲۰) خصوصیات مخروط افکنه شماره ۳. ۴۲
جدول (۲-۲۱) خصوصیات مخروط افکنه شماره ۴ ۴۲
جدول (۲-۲۲) خصوصیات مخروط افکنه شماره ۵ ۴۲
جدول (۲- ۲۳)خصوصیات مخروط افکنه شماره ۶ ۴۳
جدول (۲- ۲۴)خصوصیات مخروط افکنه شماره ۷ ۴۳
جدول (۲- ۲۵) خصوصیات مخروط افکنه شماره ۸. ۴۳
جدول(۲- ۲۶) خصوصیات مخروط افکنه شماره ۹ ۴۴
جدول (۲- ۲۷) خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۰. ۴۴
جدول (۲ -۲۸) خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۱. ۴۴
جدول (۲- ۲۹) خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۲. ۴۵
جدول (۲- ۳۰) خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۳. ۴۵
عنوان                                                        صفحه
 
جدول (۲ – ۳۱)خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۴. ۴۵
جدول (۲ – ۳۲) خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۵ ۴۵
جدول (۲ – ۳۳) خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۶ ۴۶
جدول (۲ -۳۴) خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۷. ۴۶
جدول(۲- ۳۵ )جنس حوضه. ۴۸
جدول (۲- ۳۶)همبستگی بین خصوصیات مورفومتری حوضه‌ها ۴۹
جدول شماره(۲-۳۷) جدول همبستگی بین خصوصیات مخروط افکنه‌ها ۴۹
جدول (۲- ۳۸) همبستگی حوضه- مخروط‌ها. ۵۰
جدول۳-۱. میانگین ماهانه و فصلی شهرستان جیرفت طی دوره آماری ۱۳۸۴-۱۳۶۹ ۵۴
جدول(۳- ۲) تشکیلات زمین شناسی دشت جیرفت و ارتفاعات مشرف به آن ۵۴
جدول (۴-۱) نتایج حاصل از خوشه‌بندی مخروط افکنه‌های منطقه مورد مطالعه بر اساس مشخصات اندازه‌گیری مربوط به حوضه. ۶۴
جدول (۴-۲)مربوط به نتایج حاصل از خوشه‌بندی مخروط افکنه‌های منطقه مورد مطالعه بر اساس کل متغیرهای اندازه‌گیری شده. ۶۴
جدول(۴ – ۳) : جدول طبقه‌بندی مساحت مخروط ۶۵
جدول (۴ – ۴) روش تفکیک انواع مدل‌های خطی – غیرخطی ۶۷
جدول (۴ – ۵) : تفکیک مدل‌ها. ۶۸
جدول(۴- ۶) : تفکیک مدل‌های رگرسیون ۶۹
جدول(۴ -۷ ): روش تفکیک مدل‌ها. ۷۰
جدول(۴- ۸) : روش تفکیک مدل‌ها. ۷۱
جدول(۴ – ۹) روش تفکیک مدل‌ها ۷۲
جدول (۴ – ۱۰) تفکیک مدل‌ها ۷۳
جدول(۴ – ۱۱) ضرایب استاندارد. ۷۴
جدول(۴- ۱۲) ضرایب اسناندارد ۷۵
جدول (۴ – ۱۳) : ضرایب استاندارد ۷۶
جدول(۴ – ۱۴): ضرایب استاندارد ۷۷
جدول (۴ – ۱۵): ضرایب استاندارد. ۷۸
جدول(۴ -۱۶ )ضرایب استاندارد ۷۹
جدول (۴-۱۷) ضرایب استاندارد ۸۰
 
 
 
 
 
 
فصل اول
کلیات تحقیق
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
۱- ۱ مقدمه

عوارض ژئومورفیکی نواحی خشک به طور اعم و مخروط افکنه‌ها به طور اخص به علت ویژگی‌های خاص و منحصر به فرد بودن، همواره در سطح جهان مورد توجه پژوهشگران بوده است و محققان کشورهای مختلف جهان به این نواحی توجه خاص داشته اند. در نواحی خشک و بیابانی عوارض دیگری هم وجود دارد که در کنار مخروط افکنه‌ها تکامل می‌یابند. دشت سرها شامل : دشت سر فرسایشی، دشت سر آپانداژ و دشت سرپوشیده، اوئد یا خشک رودها، انواع ناهمواریهای ماسه‌­ای، و تمام اشکال و عوارض موجود در پلایا‌ها، جزء اشکالی اند که در نواحی خشک با ویژگیهای متفاوتی که حاصل تغییرات محلی آنها از محلی به محل دیگراست، دیده می‌شود. ژئومورفولوژی هریک از این عوارض پیچیدگی خاص خود را دارد. از نظر تکامل این عوارض تا حدودی به یکدیگر وابسته است و تغییر در هر کدام بر تکامل دیگری اثر می‌گذارد. (مقصودی و محمد نژاد آروق، ۱۳۹۰) به طور کلی این عوارض، تحت تاثیر متغیرهای محیطی و فرایندهایی است که در طول زمان تغییر کرده و قابل تحلیل‌اند. در واقع در بررسی مخروط افکنه‌ها می‌توان متغیر‌های موثر در تشکیل و تحول آنها را یک به یک مشخص کرد و تاثیر زمانی و فضایی هر کدام از آنها را بر خصوصیات مخروط افکنه مانند وسعت، شیب، نوع رسوبات، جریان‌های سطحی و. مورد بررسی قرار داد. متغیر‌های فراوانی در تشکیل و سپس تحول و تکامل مخروط- افکنه‌ها تأثیر دارند. برخی از این متغیرها محلی اند و ممکن است ناشی از حوضه­ی آبریز باشد که مخروط افکنه در خروجی آن تشکیل شده است. مانند مقدار، جنس و نوع رسوب و نحوه جریان رودخانه یا ممکن است عملکردی گسترده ومنطقه‌ای داشته باشند و از این طریق مخروط افکنه‌ها را تحت تأثیر قرار دهند.
 
از آنجا که مخروط افکنه‌ها جزء سیستم رودخانه ایی به شمار می‌رود و متشکل از حوضه‌های آبریز که فراهمی رسوب را بر عهده دارد و همین طور ناحیه انتقال و در نهایت ناحیه تراکمی اند (مقصودی ،۱۳۹۰ ). از آنجایکه خصوصیات مورفومتری نمایانگر توصیفات کمی از سطح مورفولوژی سیستم‌های ژئومورفیکی است که غالباً برای تخمین نسبت درجه توسعه یافتگی خصوصیات ژئومورفیکی یک یا گروهی از سیستم‌های ژئومورفیک قرار می‌گیرند. از این رو مدل‌های آماری مورفومتری سیستم‌های ژئومورفیک نیز برای تخمین مورفومتری سیستم‌های مشابه می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد. توصیفات کمی و آنالیز‌های مورفومتری سیستم‌های ژئومورفیک باعث می‌شود تا ژئومورفولوژیست‌ها با شیوه عاری از پیش داوری لندفرم‌های مشابه را در محیط‌های مختلف طبیعی با هم مقایسه کنند.(گورابی و همکاران، ۱۳۹۰). رسوبات مخروط افکنه تحت تأتیر دو فرایند کلی جریان‌های رودخانه‌ای و جریان‌های خرده دار‌[۱] تقسیم می‌شوند (موسوی حرمی، ۱۳۸۹). در این پژوهش بررسی خصوصیات مورفومتری مخروط افکنه‌ها و حوضه‌های تغذیه کننده آنها و رابطه سنجی بین خصوصیات مخروط­ افکنه و حوضه‌ها، ارائه یک مدل مناسب در تحلیل روابط مخروط افکنه با حوضه‌های تغذیه کننده پرداخته شده.
 
۱-۲ تبیین مسأله پژوهشی
مخروط افکنه‌ها در محیطهای مختلفی ایجاد می‌شوند، این پدیده بخصوص در مناطق خشک و نیمه خشک یا مناطقی با خشکی فصلی، یعنی جایی که میزان بالایی از رسوب وجود دارد و تجمع در آن صورت می‌گیرد به وجود می‌آید. چنین مناطقی عمدتاً در محل گسلهای طویل یا پیشانی کوههای حاصل از فعالیت تکتونیکی قرار دارد (معتمد، ۱۳۷۹). مخروط افکنه‌ها اغلب جزء سیستم‌های بسته ومشخص اند. زیرا جریان انرژی ورودی و خروجی از سیستم مشخص بوده و عناصر آن شناخته شده است. به طور کلی این عوارض، تحت تأثیر متغیرهای محیطی و فرایندهایی است که در طول زمان تغییر کرده و قابل تحلیل اند. در واقع در بررسی مخروط افکنه‌ها می‌توان متغیرهای مؤثر در تشکیل وتحول آنها را یک به یک مشخص کرد و تأثیر زمانی وفضایی هر کدام از آنها را بر خصوصیات مخروط افکنه مانند وسعت، شیب، نوع رسوبات، جریانات سطحی و مورد بررسی قرار داد.
(مقصودی، ۱۳۹۰ ). بررسی خصوصیات ژئومورفولوژیکی مخروط افکنه‌ها یکی از بارزترین خصوصیات عملکردی حوضه‌های تغذیه کننده آنهاست حوضه میان ساختاری و عملکردی مخروط‌ها می‌توان معیار مناسبی جهت پارامترهای نظیر آورد رسوب بستر رودخانه، میزان تخریب و پدیده هوازدگی حوضه‌های آبخیز و حیات مشرف به آنها باشد. در نگاه اول عملکرد حوضه آبخیز نقش منفی فرسایش در اذهان جلوه گر می‌شود لیکن در نگاه عمیق وجود چشم انداز مخروط افکنه‌ها مانند سیستم فعال مؤثر می‌باشند که نقطه شروع بر سفره آب زیرزمینی قلمداد می‌شود، لذا مطالعه خصوصیات آنها در تبیین اهمیت وجایگاه آنها بعنوان سیستم‌های طبیعی و بی خطر چشم انداز مفید واقع شود.(ولی، ۱۳۸۸)
 
 
 
 
۱-۳ اهداف
بنابراین هدف این پژوهش بررسی مورفومتری خصوصیات ژئومورفیک مخروط افکنه‌ها در دشت جیرفت با توجه به خصوصیات حوضه تغذیه کننده آنها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. این بررسی بر پایه شش محور قرار گرفته که عبارتند از:

  • توصیف شرایط ژئومورفیکی و زمین شناسی مخروط افکنه‌های منطقه.
  • تخمین فاکتورهای تاثیر گذار در ژئومورفولوژی و مورفومتری مخروط افکنه‌ها و طبقه‌بندی مخروط افکنه‌ها براساس میزان اثر متغیرهای اندازه‌گیری شده.
  • تبین خصوصیات ساختاری مخروط‌ها با توجه به خصوصیات کمی آنها
  • تعیین حوضه‌های تغذیه کننده مخروط‌ها تعیین خصوصیات فیزیوگرافی حوضه‌های تغذیه کننده مخروط افکنه.
  • مدلسازی خصوصیات مخروط‌ها و حوضه‌های تغذیه کننده آنها و ارزیابی مدلهای تولید شده.
  • ارائه یک مدل یا الگوی منطقه‌ای جهت تعیین خصوصیات شکل شناسی و رفتاری مخروط‌ها.

 
۱ – ۴ – پرسشهای اساسی پژوهش
۱ – ۴ – ۱ پرسشها
ـ آیا ارتباط معناداری بین وسعت مخروط با وسعت حوضه تغذیه کننده وجود دارد؟
ـ آیا ارتباط معناداری بین ضرائب ناهمواری، زهکشی با خصوصیات مخروط وجود دارد؟
ـ آیا ارتباط معنا داری بین جنس حوضه‌ها و شکل مخروط‌ها وجود دارد؟
ـ آیا می‌توان خصوصیات مخروط‌ها را براساس خصوصیات حوضه‌های تغذیه کننده مدل سازی نمود؟
[۱] Debrisflow
تعداد صفحه :۱۱۲
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  asa.goharii@gmail.com

پایان نامه فروچاله­ ها در دشت کبودرآهنگ استان همدان

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
فروچاله­ ها در دشت کبودرآهنگ استان همدان
دانشگاه زنجان
دانشکده انسانی
گروه جغرافیا
(هیدروژئومورفولوژی)
عنوان پایان ­نامه: مکانسیم تشکیل فروچاله­ ها در دشت کبودرآهنگ استان همدان
اسفند ۹۳
چکیده                                                  
دشت کبودرآهنگ در شمال استان همدان  و یکی از چهار دشت اصلی استان همدان است. در دو دهه اخیر به دلیل حفر چاه های عمیق و نیمه عمیق سطح آب زیرزمینی دچار افت شدید شد این امر  تحریک سطح زمین را به دنبال داشته است که در سطح زمین گودال هایی ایجاد شد که در اصطلاح علمی به سینک هول معروف هستند. با توجه به بررسی های زمین شناسی که توسط مهندسین مشاور «زمیران» و سازمان زمین شناسی انجام شد، مشخص گردید که بستر دشت کبودرآهنگ سنگ آهک است و همچنین یک گسل مدفون منطبق بر کانال های احتمالی دوران چهارم با حرکات تکتونیکی سنگ بستر آهکی منطقه را دچار درزو شکاف کرده و با وجود سفره آبخوان کارستی این درزو شکاف ها با عمل انحلال دچار گستردگی وایجاد حفره های داخلی شده است و به مرور افت سطح آب زیرزمینی در آبخوان آبرفتی و گسترده شدن حفرات زیرین و کم ضخامت شدن  سقف حفرات باعث گردید که تحمل وزن رسوبات بالایی را نداشته باشند و فروچاله هایی ایجاد شوند.با توجه به این امر نقشه افت سطح آب زیرزمینی با بهره گرفتن از نرم افزار۱۰ArcGIS از روش میانیابی کریجینگ رسم شد و مقدار افت در سطح دشت به طور متوسط حدود۵/۳۰متر بوده است که این امر به عنوان عامل ثانویه برای ایجاد فروچاله شناخته شده است.با توجه به اینکه فروچاله ها در اطراف گسل مدفون قرار دارند تاثیر این گسل مشخص می شود و عامل اصلی ایجاد فروچاله در این دشت می باشد.
کلمات کلیدی: همدان، کبودرآهنگ، فروچاله ، سطح ایستابی
فهرست مطالب
فصل اول
مقدمه۱
۱-۱بیان مسئله.۲
۱-۲فرضیات تحقیق۴
۱-۳پیشینه تحقیق.۴
۱-۴اهداف تحقیق.۱۳
۱-۵روش جمع آوری داده ها.۱۴
۱-۶ روش تجزیه وتحلیل.۱۴
فصل دوم
مقدمه۱۵
۲-۱اشکال کارستی۱۵
۲-۱-۱کارن.۱۵
۲-۱-۲ دره های خشک.۱۶
۲-۱-۳چاه های کارستی.۱۶
۲-۱-۴غارها۱۷
۲-۱-۵ پولیه یا پولژه۱۷
۲-۱-۶دشت کارستی.۱۷
۲-۱-۷ طاق کارستی.۱۸
۲-۱-۸پنجره کارستی.۱۸
۲-۱-۹  پونور یا چاه های مکنده۱۸
فروچاله ها۱۸
۲-۲طبقه بندی فروچاله ها۱۹
۱)فروچاله آنترپوژنیک.۲۱
۲)پدیده های کارستی۲۱
۳)فروچاله سنسواستریکو یا فروچاله تونلی عمیق۲۲
۲-۲-۱فروچاله انحلالی و دولین انحلالی۲۴
۲-۲-۲فروچاله پوش سنگی و نشستی۲۵
۲-۲-۳فروچاله پر شونده و سقوط کننده و فرونشستی۲۶
۲-۲-۴فروچاله مدفون۲۷
۲-۳زمین شناسی مهندسی پی های کارستی.۲۷
۱-تراکم متفاوت و نشست۲۸
۲-فرسایش زیرسطحی یا رگاب.۲۸
۳-۲ایجاد فروچاله۲۹
۲-۴مخاطرات مناطق کارستی.۲۹
۲-۴-۱خطر ریزش.۳۰
۲-۴-۲خطر فروچاله فرونشستی.۳۰
۲-۴-۳مشکلات ناشی از ایجاد فروچاله ها.۳۱
فصل سوم
۳-۱موقعیت جغرافیایی منطقه.۳۳
۳-۲زمین شناسی.۳۴
۳-۳-۱زمین شناسی دشت کبودرآهنگ۳۵
۳-۳اقلیم.۳۸
۳-۴هیدرولوژی.۴۰
۳-۵هیدروژئولوژی دشت کبودرآهنگ.۴۱
۳-۵-۱تاثیر ساختمان زمین شناسی در تشکیل منابع آب.۴۱
۳-۵-۲تشکیلات آبرفتی.۴۱
۳-۵-۳تشکیلات آهکی۴۱
۳-۵-۴سایرتشکیلات.۴۲
۳-۶ژئومورفولوژی۴۳
فصل چهارم
مقدمه.۴۹
۴-۱مرور بر شرایط هیدروژئولوژی دشت کبودرآهنگ.۴۹
۴-۲ارزیابی شرایط زیرسطحی دشت کبودرآهنگ بر پایه بررسی چاه های اکتشافی.۵۱
۱)چاه اکتشافی خنجر آباد.۵۱
۲)چاه اکتشافی عین آباد.۵۱
۳)چاه اکتشافی ایده لو.۵۲
۴)چاه اکتشافی طاسران۵۲
۵)چاه اکتشافی کوریجان.۵۲
۶)چاه اکتشافی اورقین.۵۳
۷)چاه اکتشافی داق داق آباد۵۳
۸)چاه اکتشافی قاپاق تپه.۵۳
۹)چاه اکتشافی تپه دبی۵۳
۱۱)چاه پیزومتری بیوک آباد.۵۳
۱۲)چاه پیزومتری یسترلو۵۴
۴-۲-۱ساختار زیرین دشت کبودرآهنگ۵۵
۴-۳ارزیابی چگونگی افت سطح آب و ظرفیت بهره برداری آب های زیرزمینی ۵۹
۴-۳-۱ارزیابی ظرفیت دشت.۵۹
۴-۳-۲ارزیابی وضعیت افت سطح آب در دشت کبودرآهنگ.۶۲
۴-۳-۳تاثیر افت سطح آب زیرزمینی در توسعه و نشست زمین و فروچاله ها.۶۷
۴-۴بررسی فرایند تشکیل و توسعه فروچاله ها در منطقه.۷۰
۴-۴-۱تشکیل حفرات توده سنگ بستر.۷۱
۴-۴-۲توسعه حفرات در داخل توده آبرفتی۷۲
۴-۴-۳فروچاله های دشت کبودرآهنگ.۷۳
۴-۴-۳-۱پدیده فروچاله۷۳
۴-۴-۳-۱نحوه کاربری اراضی در محل فروچاله ها۷۶
۴-۴-۴مخاطرات نوع فروچاله های دشت کبودرآهنگ.۷۹
فصل پنجم
۵-۱نتایج و پیشنهادات۸۰
۵-۲اثبات فرضیات۸۲
۵-۳پیشنهادات۸۲
۵-۳-۱پیشنهاداتی در رابطه با چگونگی بهسازی و ترمیم محل فروچاله۸۳
منابع۸۴
فهرست جداول
جدول ۲-۱ شش نوع فروچاله با نیمرخ  عرضی و پارامترهایی برای هرنوع.۱۹
جدول ۲-۲ طبقه بندی نایسیو وهمکاران ۲۳
جدول ۱ مشخصات فروچاله های دشت کبودرآهنگ.۷۴
فهرست اشکال
شکل شماره۳- ۱ موقعیت جغرافیایی دشت کبودرآهنگ در استان همدان.۳۳
شکل شماره۳- ۲موقعیت فروچاله ها در نقشه زمین شناسی.۳۸
شکل شماره۳- ۴ نقشه ایستگاه های باران سنجی و آبراهه سطحی دشت کبودرآهنگ۴۰
شکل شماره۳- ۵ نقشه ناهمواری دشت کبودرآهنگ۴۴
شکل شماره۳- ۶ نقشه طبقات ارتفاعی دشت کبودرآهنگ.۴۶
شکل شماره۳- ۷ نقشه طبقات شیب دشت کبودرآهنگ۴۷
شکل شماره ۳-۸ نقشه ژئوموفولوژی دشت کبودرآهنگ۴۸
شکل شماره۴- ۱ لوگ های زمین شناسی  دشت کبودرآهنگ۵۴
شکل شماره ۴-۲نقشه موقعیت چاه های اکتشافی در دشت کبودرآهنگ.۵۵
شکل شماره ۴-۳ نقشه گسل مدفون احتمالی در دشت کبودرآهنگ.۵۷
شکل شماره۴- ۴نقشه گسل های دشت کبودرآهنگ و فروچاله ها۵۸
شکل شماره۴- ۵ نقشه پهنه بندی تخلیه سالانه در حوضه کبودرآهنگ.۶۰
شکل شماره ۴-۶ نقشه پراکندگی چاه های عمیق۶۱
شکل شماره۴- ۷ نقشه پراکندگی چاه های نیمه عمیق۶۱
شکل شماره۴- ۸ نقشه انطباق فروچاله ها بر محل چاه های عمیق.۶۲
شکل شماره۴-  ۹ نقشه هم تراز سطح آب زیرزمینی در سال ۱۳۸۰۶۴
شکل شماره ۴-۱۰ نقشه هم تراز سطح آب زیرزمینی در سال ۱۳۹۰.۶۵
شکل شماره۴- ۱۱ نقشه ترکیب خطوط تراز سال های ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰.۶۶
شکل  شماره۴-۱۲ نمایی از نحوه شکل گیری فروچاله ریزشی۷۷
شکل  شماره۴-۱۳ نمایی از فروچاله مدفون.۷۸
شکل۵- ۱ نمایی از عملیات ترمیم فروچاله۸۴
فصل اول
کلیات طرح تحقیق
مقدمه
    لندفرم­هایی که با انحلال سنگ­­هایی مثل سنگ آهک، دولومیت، مرمر، ژیپس، و نمک ایجاد می­شوند به عنوان کارست شناخته می­شوند. اشکال کارستی چشم­اندازهایی شامل فروچاله­ها، غارها، چشمه­های بزرگ، دره­های خشک هستند که  با انحلال سنگ بستر به وجود می­آیند. این مناطق غنی از آب ، سنگ آهک، کانی­ها، نفت، و گاز طبیعی هستند. بیشتر مناطق کارستی چشم­اندازهای زیبایی دارند که مناطق شهری در این سایت­ها گسترش یافته است. این مناطق زهکشی سطحی ضعیفی دارند و ریزش­های ناگهانی و اشکال فرونشینی در این مناطق اغلب دیده می­شود. حدود ۲۵% از سطح زمین را مناطق کارستی تشکیل می­دهد که البته مناطق کارستی در سطح زمین توزیع ناهمگونی دارند[۱]
اصطلاح دولین[۱] از واژه اسلووانیایی[۲] دولینا[۳] گرفته شده که یک لندفرم معکوس است، در کارست­های آهکی اسلووانی دره­های غیرواقعی به صورت چاله­های بسته در آنجا وجود دارد که همان دولینا می­باشند.این اصطلاح اولین بار در نوشته­های سیویچ[۴] (۱۸۹۳)به علم وارد شد و در حال حاضر در میان ژئومورفولوژیست­­­های جهان پذیرفته شده است. اصطلاح سینک­هول[۵] از فرایندهای انحلالی گرفته شده است. چالابی در سطح زمین که به صورت بسته می­باشد(مانع از دریاچه شدن) ،رسوبات این چاله­ها به وسیله آب شسته شده و در زمین فرو می­روند، درنتیجه سطح زمین به صورت ناگهانی نشست می­ کند و فروریزش اتفاق می­افتد[۲]
فروچاله­ها که به آب­فروچاله­ها نیز موسوم هستند و در بعضی موارد، دولین هم نامیده می­شوند، در نتیجه فعالیت­های شیمیایی آب تشکیل می­شود. در سنگ­های آهکی، در محل­هایی که دویا بیشتر از دو گسل وجود دارد بیشترین امکان برای کارستی شدن و ایجاد فروچاله­ها فراهم می­گردد. به همین دلیل فروچاله­ها در زون­های گسله فراوان هستند.این پدیده کارستی از ریزش سقف غار­ها نیز نتیجه می­شود که ناشی  از دست دادن مقاومت سقف غار در اثر اعمال بار حاصل از وزن مواد بالایی و بالاخره جریان یافتن آب به درون آنهاست. تعداد فروچاله­ها باتوجه به شرایط توپوگرافی، زمین­شناسی و نیز میزان کارستی شدن متغیر است. برای مثال اگر دشت­ها را با نواحی تپه ماهوری مقایسه کنیم، خواهیم دید که تعداد آنها در دشت­ها زیاد است ولی ابعاد کوچک دارند؛ در حالی که در نواحی تپه ماهوری تعدادشان کم بوده و ابعاد بزرگتری دارند معمولا در شیب­های تند فروچاله مشاهده نمی­ شود و اگرهم موجود باشد، نتیجه فروریختن سقف غار است. فروچاله­ها به اشکال گوناگون از جمله قیفی شکل، به صورت چاه عمودی و نیز گودی­های دراز دیده می­شوند. عمق آنها ممکن است زیاد باشد و به چند صدمتر برسد. کف فروچاله­ها اغلب با یک لایه ضخیم خاکی- گلی پوشیده شده است وبندرت فاقد پوشش است. کف آنها از رس­های ماسه­ای پوشیده شده است، در مواقع خالی بودن ازآب به عنوان زمین کشاورزی می­توانند مورد استفاده قرار بگیرند[۳].

  • ۱بیان مسئله

رکن اصلی هر تحقیقی را انتخاب تعریف وبیان مسئله تشکیل می­دهد ؛ زیرا محقق کلیه­ی فعالیت­های تحقیقاتی خود را بر پایه­ی آن شکل می­دهد. در این مرحله ، مسئله تحقیق مشخص می­شود و محقق متوجه می­شود که ناشناخته و مجهول چیست و چه چیزی باید معلوم شود[۴].
تقریبا کمی کمتر از یک پنجم سطح زمین را سنگ­های کربناتی با خصوصیات فیزیکی پیچیده پوشیده است .مسائل مربوط به کارست و فرونشینی ها و ریزش ها در سطح زمین به عنوان مسائلی تلقی می شوند که نیاز به تکنیک بسیار پیچیده دارد.با توجه به افزایش تعداد فروچاله ها و فرونشست ها در سطح جهان و بروز خسارات و مشکلات فراوان نیاز به بررسی هر چه بیشتر پیدا کرده است . با توجه به اینکه حدود یک پنجم سطح زمین را سنگ های کربناته در بر گرفته اند ،بروز مشکلات فروچاله و فرونشست در مناطقی مانند  ایالت فلوریدا ،آفریقای جنوبی، منطقه پرم در روسیه نمود پیدا کرده است. یکی از مسائل مهم در بحث کارست، خطرات ناشی از دستکاری محیط یا تحمیل بار اضافی و تغییررفتار هیدرودینامیکی یا خود ماهیت تغییر پذیری کارست است که به صورت­های مختلفی از جمله فروچاله­ها خود را نشان می­دهد. سرزمین­های کارستی باویژگی­های شناخته­شده زمین­شناسی، زمین­ریخت­شناسی و هیدروژئولوژی از مستعدترین مناطق برای تاثیرپذیری از تغییرات وآسیب­هایی­اند که توسط انسان برآن تحمیل می­شوند [۵].
اجرای سازه­های زمین­شناسی مهندسی گسترده مانند احداث شهرها و شهرک­های متمرکز ، ساخت ساختمان­های مرتفع، نیروگاه­ها پالایشگاه­ها، سدها و یا ایجاد سازه­های خطی مانند تونل­ها، آزادراه­ها و مسیرهای راه­آهن در مناطق کارستی به مطالعات تفصیلی نیاز دارد. در پروژه­های مهندسی اجرا شده در نواحی کارستی، نشست زمین و ایجاد پدیده­های ژئومورفولوژیکی کارست مانند تشکیل فروچاله­ها از مشکلات متداولی است که در اغلب موارد به بروز خسارات مالی وجانی منجر می­گردد[۳].
نزدیک به دو دهه اخیر با توسعه کشاورزی در ایران و به تبع آن افزایش میزان مصرف آب­های زیرزمینی در بسیاری از نقاط کشور نشست زمین و فروچاله­ها رخ داده است.مطالعات موردی متعددی بر روی فروچاله­ها و نشست زمین در اثر عوامل انسانزادی یا تحریک عوامل زمین­شناسی بر اثر فرایند­های انسانی در دشت­های رفسنجان، کرمان، اردکان، دشت­های شهریار در تهران وغیره انجام شده است. وجه مشترک تمامی این مطالعات استفاده بیش از حد از آب­های زیرزمینی است[۵]
مطالعه موردی این تحقیق در استان همدان، دشت کبودرآهنگ می­باشد.  محدوده­ مورد نظر در عرض شمالی    ́۰۰˚۳۵ تا ́ ۳۰  ˚۳۵ و طول شرقی ́ ۳۰ ˚ ۴۸ تا́ ۰۰ ˚ ۴۹ قرار دارد. زمین شناسی منطقه کبودرآهنگ دارای پی­سنگی از دوران ژوراسیک و شامل سنگ­های دگرگونی است، چینه بعدی سنگ­های شیل و آهک­های مارنی  مربوط به دوران کرتاسه است که پتانسیل کارستی شدن را دارد سپس رسوبات دوران سوم که شامل تشکیلات ائوسن متشکل از تناوب توف سبز و مارن است ،قرار گرفته است. بعد از آن سازند های دوران چهارم که شامل سازند قم وآهک­ها و مارن­های الیگومیوسن می­باشد با توجه شرایط سطحی و زیرسطحی و قرار گرفتن رسوبات آبرفتی تا حداکثر ۱۵۰ متر که یک پوشش برای سنگ بستر آهکی کارستیک است، به همراه  افزایش افت سطح آب زیرزمینی در طی دو دهه گذشته شرایطی ایجاد شد که مشکلات جدی را به همراه داشته است. از سال۱۳۷۰ که به طور جدی سفره­های آب زیرزمینی با کمبود مواجه شدند  فرونشست­هایی در زمین اتفاق افتاد که به فروچاله­ها موسوم­اند که در دو دهه­ی اخیر تعداد ۳۹ فروچاله در دشت­های کبودرآهنگ و فامنین اتفاق افتاده است ، این فروچاله­ها عمدتا از نوع فرونشست و به صورت مدفون بوده ­اند[۵]. ایجاد این فروچاله­ها خساراتی را به مردم منطقه ازجمله کشاورزان وارد کرده است که هنوز هم ادامه دارد .  فروچاله­هایی که در استان همدان اتفاق افتاده است به عنوان بارزترین خطرات کارست ایران معرفی شده ­اند. وقوع این فروچاله­ها با برداشت زیاد از آب­های زیرزمینی تسریع یافته است ودر نقاط مختلف به وقوع می­پیوندد که امکان مشخص بودن مکان دقیق وقوع آنها خیلی کم است . وقوع این پدیده امکان بروز خسارات مالی و حتی  جانی را نیز محتمل است و در زمره­ی حوادث غیر مترقبه می­باشد که ماهیت لیتولوژی در وقوع آنها حرف اول را می­زند و سپس نوسانات آب زیرزمینی تحت تاثیر فعالیت های انسانی در وقوع سریع­تر آنها موثر است. بنابراین  بررسی سازوکار تشکیل این فروچاله­ها در دشت کبودرآهنگ لازم می­باشد با توجه به اینکه این فروچاله­ها مشکلاتی را در منطقه به وجود آورده اند ، سوالاتی مطرح می­شود که در پایان این نوشته باید به این سوالات پاسخ داده شود ، این سوالات به شرح زیر است:

  1. عامل اصلی ایجاد فروچاله­های دشت کبودرآهنگ چیست؟
  2. آیا فروچاله­های دشت کبودرآهنگ فقط در جایی که افت سطح آب زیرزمینی اتفاق افتاده است، به وجود می­آید؟
  3. فروچاله­های دشت کبودرآهنگ از نظر ژئومرفولوژی چه مخاطراتی  دارند؟
  4. آیا عوامل زمین ساخت مانند گسل در ایجاد فروچاله­های دشت کبودرآهنگ تاثیر گذار است؟

۱-۲ فرضیات تحقیق
فرضیه عبارت است از حدس یا گمان اندیشمندانه درباره ماهیت ، چگونگی و روابط بین پدیده ­ها ، اشیاء ومتغیر ها، که محقق را در تشخیص نزدیک ترین و محتمل ترین راه برای کشف مجهول کمک می­نماید؛ بنابراین فرضیه گمانی موقتی که درست بودن یا نبودنش باید مورد آزمایش قرار گیرد.فرضیه براساس معلومات کلی و شناخت­های قبلی یا تجارب محقق پدید می­آید[۴].حال فرضیات مورد نظر در این تحقیق به شرح زیر است:
۱.افت سطح آب زیرزمینی عامل اصلی ایجاد فروچاله­ها در دشت کبودر آهنگ می­باشد.

  1. در ایجاد فروچاله­های دشت کبودرآهنگ وجود گسل تاثیرگذار بوده است.

[۱] Doline
[۲] Slovene
[۳] Dolina
[۴] Cvijic
[۵] Sinkhole
تعداد صفحه :۷۹
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  asa.goharii@gmail.com

پایان نامه آگاهی از نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
عنوان: آگاهی از نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران
چکیده :
مناطق نمونه گردشگری به عنوان یک فرصت سرمایه گذاری قابل عرضه برای سرمایه گذاران داخلی و خارجی تلقی می شوند. در این مناطق با حفظ قوانین و مقررات محیط زیست و مناطق طبیعی و سازگار با محیط می توان انواع موضوعات و تأسیسات گردشگری و خدمات وابسته ایجاد نمود که دامنه سرمایه گذاری آن از جذب سرمایه های کوچک محلی تا سرمایه های بزرگ ملی و بین المللی متغیر است . با توجه به اینکه تفکر ایجاد  مناطق نمونه گردشگری در کشور به چند سال اخیر بر می گردد بنابراین مطالعه راجع به ابعاد مختلف مناطق نمونه گردشگری بسیار محدود بوده است . این پژوهش با هدف کلی شناخت نقش این مناطق در توسعه پایدار استان بعنوان پرترددترین مقصد گردشگران در کشور انجام گرفته است . این تحقیق از نوع توصیفی – تحلیلی و به روش میدانی به انجام رسیده است. جامعه آماری این پژوهش کلیه کارشناسان و مسئولین استانی و محلی (فرمانداران و شهرداران و دهیاران و اعضای شوراهای اسلامی ) ساکن در سطح مناطق نمونه گردشگری در استان مازندران بوده که با توجه به جمعیت ۲۵۲ نفری و بر اساس جدول مورگان  تعداد ۱۵۰  نمونه با بهره گرفتن از ابزار پرسشنامه محقق ساخته به روش نمونه گیری تصادفی سیستماتیک خوشه ایی( مناطق غربی – مرکزی و شرقی استان ) انتخاب و مورد پرسشگری مستقیم قرار گرفتند . نتایج حاصل از آزمون Binomial Test نشان داده که ایجاد مناطق نمونه گردشگری توانسته تا حدود زیادی در توسعه پایدار استان مازندران تاثیرگذار باشد ، به طوری که از نظر مشارکت کنندگان در این پژوهش بر اساس آزمون Feridman از میان اهداف ۹ گانه ایجاد و تاسیس این گونه از مناطق تاثیر آن بر ”  جذب سرمایه گذران بخش خصوصی به سمت مناطق نمونه ، گسترش نسبی راه ها و شبکه های حمل ونقل و بهبود نسبی زیر ساختها و امکانات زندگی (جاده،آب،برق،گاز و.) ”  به ترتیب با میانگین ۹۶/۵ و ۸۹/۵  بالاترین اثرگذاری را داشته است .
کلید واژه‌ها: مناطق نمونه گردشگری– توسعه پایدار –گردشگری- استان مازندران
فصل اول
کلیات تحقیق
۱- مقدمه
گردشگری را می‌‌توان از اصلی ترین ارکان اقتصادی جهان و نیز از مفاهیم، اشکال و ارکان توسعه ی پایدار دانست.((Rattanasuwongchai, 1998 که رشد روزافزون و پرشتاب آن بسیاری از صاحبنظران را بر آن داشته است که قرن بیستم را قرن گردشگری بنامند. آنتونیو ساوینیاک، دبیر کل پیشین سازمان جهانگردی در ۱۹۹۸، اعلام کرد:گردشگری در پایان قرن بیستم به صنعت شماره یک جهان تبدیل خواهد شد. (Gee, 1994, 16) براین اساس می‌‌توان دلیل اصلی توسعه گردشگری را غلبه بر پایین بودن سطح درآمد و ارائه فرصت‌های جدید شغلی و تحولات اجتماعی در جامعه دانست که می‌‌تواند امیدهایی را برای کاهش فقر بخصوص در نواحی که به نحوی دچار رکود اقتصادی شده‌اند، فراهم آورد.(پاپلی یزدی، سقایی،۱۵۱،۱۳۸۲)در حال حاضر، روش اساسی که در توسعه‌ی گردشگری به کار می‌‌رود، نیز نایل شدن به توسعه پایدار است‌. سیاست توسعه پایدار گردشگری امروزه یک رویکرد عمومی است که از طریق دولت‌‌ها مورد توجه قرار گرفته است. (Altinay and hussain, 2005, 274) نمی توان این نقش را نادیده گرفت که گردشگری به عنوان بزرگترین صنعت خدماتی دنیا، جایگاه ویژه‌ای در توسعه مناطق جغرافیایی دارد (فتوحی و همکاران، ۱۳۹۱، ۲۳)جاذبه‌های گردشگری متناسب با میزان جذابیت‌های خود می‌توانند گردشگران را به سوی خود جلب کنند. در واقع ساختار گردشگری یک مکان در برگیرنده عواملی است که می‌تواند انگیزه بیشتری را برای تقاضای گردشگری در آن مکان فراهم آورد. (Law,2002,142) شکل‌گیری این تقاضاها زمانی امکان پذیر می‌‌باشد که سنجش موجودی و توان بالقوه سرزمین با ملاک‌‌ها و معیارهای مشخص و از پیش طرح‌ریزی شده باشد تا به عنوان پایه‌ای برای تصمیم گیری و برنامه‌ریزی استفاده از زمین در تمام نقاط جهان به کار گرفته شود و در قالب مطالعات برنامه‌ریزی و مدیریت زیست محیطی به منظور حصول به اصل توسعه پایدار باشد(قرخلو و همکاران، ۵۲،۱۳۸۸) امروزه، تجربیات نظری و اجرایی متعددی در سطح دنیا برای مطالعه، بررسی، برنامه‌ریزی و مدیریت مناطق گردشگری وجود دارد، که همگام با پیشرفتهای فناوری روندصعودی دارند. (فتوحی و همکاران، ۱۳۹۱، ۲۳) ایران در زمینه گردشگری، علی رغم توانمندی تاکنون نتوانسته به جایگاه شایسته‌ای در این صنعت دست یابد‌.( بیدختی و نظری، ۱۳۸۸، ۴۹)از این رو با توجه به تجارب کشورهای مختلف منطقه در جهت شناسایی و استفاده از مناطق مستعد در داخل کشور خود و با در نظر داشتن پتانسیل های گردشگری مناطق خود توانسته اند بهره برداری اقتصادی خوبی را برای کشورشان رقم بزنند. لذا با این نگرش در ایران نیز، طرح مناطق نمونه در مرداد ماه سال ۱۳۸۳ مطرح و آیین نامه اجرایی تشکیل و اداره مناطق نمونه در شورای عالی میراث فرهنگی و گردشگری تصویب شد. (افتخاری و همکاران، ۶۰)مهم ترین ویژگی مناطق نمونه گردشگری هدایت و مدیریت سرمایه‌‌ها وسرمایه گذاری دریک فضای جغرافیایی با ظرفیت‌های لازم است. (توکلی و همکاران، ۱۳۸۹، ۷۳) مناطق نمونه گردشگری در کشور، طی چند سال اخیر بسیار مورد توجه برنامه‌ریزان و مدیران گردشگری قرار گرفته است و به همین جهت برنامه های مختلفی برای هریک از این مناطق تدوین و اجرا شده است.(نوری کرمانی و کاویانی، ۱۳۹۰) باتوجه به اینکه تفکر ایجاد مناطق نمونه گردشگری در کشور به چند سال اخیر بر می‌‌گردد بنابراین مطالعه راجع به ابعاد مختلف مناطق نمونه گردشگری بسیار محدود بوده است.(نوری و تقی زاده، ۱۳۹۲، ۷۵)
این پژوهش در پنج فصل در مورد نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران گردآوری شده است که در فصل اول مساله تحقیق و اهداف و فرضیات وجامعه آماری، حجم نمونه و روش گردآوری ذکر شده است در فصل دوم به بیان مبانی نظری و تعاریف جامع در مورد گردشگری و مناطق نمونه آن آورده شده است. در فصل سوم در سه بخش جغرافیای طبیعی، جغرافیای انسانی و معرفی کلی مناطق نمونه گردشگری به بررسی محدوده تحقیق(استان مازندران) پرداخته شده است. در فصل چهار به تجزیه و تحلیل داده‌های آماری در دو بخش آمار توصیفی و آمار استنباطی پرداخته شده است. و در نهایت در فصل پنج نتایج گرفته شده و محدودیت‌‌ها و پیشنهادات در مورد موضوع عنوان شده است.
۱-۱ بیان مساله
استان مازندران دارای ۱۲۲منطقه نمونه گردشگری است، که تعداد ۶۲منطقه دارای سرمایه گذار بوده و واگذاری آن بصورت قطعی انجام پذیرفته است. و مابقی آن بدلیل عدم واگذاری اراضی از سوی دستگاه های ذیربط بلاتکلیف می‌‌باشند.

  • همچنین از ۱۲۲ منطقه تعداد ۱۱ منطقه دارای مطالعات طرح جامع گردشگری می‌‌باشند و مابقی آن فقط دارای مطالعات امکان سنجی بوده که بدون مشخص کردن محدوده می‌‌باشند.

جمعا از ۱۲۲ منطقه نمونه گردشگری استان تعداد:

  • ۴۸ منطقه واقع در عرصه های جنگلی و یا مرتعی
  • ۳۲ منطقه ساحلی (ساحل دریا وحاشیه رودخانه و دور دریاچه)
  • ۴۲ منطقه کوهستانی و ییلاقی
  • ۳۲ منطقه دارای کتابچه طرح مصوب و یا در حال تصویب منابع طبیعی (پارک جنگلی واگذار شده یادر حال واگذاری )
  • ۵ منطقه نیز در خارج از سفر استانی هیات دولت مصوب گردید.

با توجه و در نظر داشتن این امر که مهم ترین ویژگی مناطق نمونه گردشگری هدایت و مدیریت سرمایه‌‌ها و سرمایه گذاری دریک فضای جغرافیایی با ظرفیت‌های لازم است، به واقع این  قابلیت‌‌ها به خوبی کارشناسی و شناسایی نشده شاید تعدد زیاد این مناطق و وسعت کار کلان به سبب مساحت آن سبب بی برنامگی بسیاری از این مناطق برای توسعه و اجرای درست ایجاد درآمد از آن شده است.به نظر می‌‌رسد در نقش آفرینی بیشتر مناطق نمونه گردشگری استان مازندران عواملی چون نامناسب بودن زیرساختها و شبکه حمل ونقل و راه ها، کمبود امکانات رفاهی(هتل‌‌ها و اماکن اقامتی) و بهداشتی، فقدان تبلیغات مناسب و اطلاع رسانی صحیح جهت معرفی این مناطق به گردشگران، پایین بودن آگاهی های عمومی جامعه نسبت به اقتصادی بودن و بازگشت سرمایه گذاری، نامناسب بودن نگرش مردم بومی به مقوله گردشگر و پذیرش گردشگران و همچنین فقدان امنیت جامعه میهمان (گردشگران)و امنیت عمومی در این مناطق به طور عمومی تاثیرگذار بوده است.در این خصوص ضعف قوانین و مقررات حمایتی از بخش خصوصی در این مناطق و کمبود نیروهای متخصص در ادارات مذکور استان که خود عاملی برای کم رنگ تر شدن انگیزه در سرمایه گذاران داخلی و خارجی در جهت توسعه و رونق گردشگری و ارتقای اقتصاد مناطق و کمکی در جهت رفاه و عدالت اجتماعی و زمینه‌سازی برای مشارکت اجتماعی و اقتصادی شهروندان در مناطق مذکور می‌‌باشد.نکته بدیهی این امر عدم هماهنگی منابع طبیعی و سازمان جنگلها و مراتع و شهرداری‌‌ها با سازمان میراث فرهنگی نسبت به واگذاری زمین به بخش خصوصی و انتخاب بهره بردار و سرمایه گذار در جهت اجرای طرح های گردشگری، واقع شدن اراضی اشخاص در حاشیه مناطق نمونه و عدم ارائه مجوز های لازم برای تاسیسات گردشگری که نقش بسزایی در این مناطق ایفا می‌‌کند و نتوانسته آینده‌ای مطمئن در جهت توسعه پایدار و امنیت سرمایه برای سرمایه گذاری خارجی داشته باشد. متاسفانه در بخش دیگر باید به مغایرت بسیاری از طرحهای مورد پسند سرمایه گذاران با طرح های مصوب و قابل اجرا از سوی سازمان جنگلها و مراتع و دستگاه های متولی و مسئول در این زمینه اشاره کرد که از دلایل بسیار تاثیرگذار محسوب می‌‌شود و به عنوان یک اصل مهم اقتصادی می‌‌تواند منابع جدیدی را با هدف کسب درآمد به جای منابع دولتی، با تمام توان و قابلیت هایش داشته باشد.از این رو در پژوهش حاضر سعی شده بصورت کاملا هدفمند بر روی نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری و بهره برداری بهینه از ظرفیت‌‌ها ی گردشگری آن درچارچوبی شفاف، بلند مدت و پایدار داشته باشد و با ارائه راهبردهایی برای توسعه گردشگری پایدار در استان مازنداران ضمن افزایش منفعت و سود اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی بتواند در راستای پیشبرد اهداف توسعه منطقه‌ای و ملی نیز نقش مهمی را ایفا کند.
۱-۲ اهمیت و ضرورت تحقیق
از آنجایی که پیدایش و شکل گیری بسیاری از این مناطق یکی از راهکارهای رشد صنعت گردشگری است، شناخت تأثیرات این گونه مناطق بر محرومیت زدایی اجتماعات محلی، دارای اهمیت و ارزش ویژه‌ای است. عموماٌ این مناطق از سطوح وسیع فقر درآمدی، سطوح کم فعالیت‌های اقتصادی، توسعه کم زیرسا ختها، کاهش جمعیت، کاهش نیروی کار و عدم وجود اقتصاد سیاست توسعه‌ای مشخص رنج می‌برند،‌.نگاهی به پژوهش های انجام شده در زمینه گردشگری، نشان می‌‌دهد بحث مناطق نمونه گردشگری و تاثیر این مناطق از ابعاد تازه ی گردشگری است. وجه تمایز پژوهش حاضر با پژوهشهای صورت گرفته ارزیابی نقش و جایگاه این مناطق در توسعه پایدار استان است که با توجه به توان مناطق نمونه ی گردشگری در این استان است که بر این اساس، مناطق نمونه گردشگری در سطح استان مورد ارزیابی قرار گرفته توان گردشگری به همراه مشکلات و تنگناها سطح بندی شده است.این پژوهش سعی دارد به بیان نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران بپردازد.
۱-۳ اهداف تحقیق
۱-۳-۱ هدف کلی
– آگاهی از نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران
۱-۳-۲ اهداف جزیی
– شناخت و آگاهی از نقش زمینه هایی ذیل در مناطق نمونه گردشگری در جهت توسعه پایدار در استان مازندران
– سطح توسعه زیرساختهای حمل ونقل
– کمبود امکانات رفاهی ( هتل‌‌ها و اماکن اقامتی )، بهداشتی در مناطق نمونه گردشگری
– عدم تبلیغات مناسب در معرفی مناطق نمونه گردشگری
– پایین بودن سطح آگاهی جامعه در مورد مناطق نمونه گردشگری و جاذبه‌های گردشگری در توسعه پایدار
– مشکلات قانونی و ضعف قوانین و مقررات حمایتی از بخش خصوصی در مناطق نمونه گردشگری
– نیاز به تغییر نگرش مدیران، سیاستگذاران و مردم به مقوله گردشگر و مناطق گردشگری و پذیرش آن به عنوان یک اصل مهم اقتصادی
– کمبود نیروهای متخصص
– فقدان یک برنامه جامع و استراتژیک و همچنین مشخص نبودن هدفها و سیاست‌‌ها در قالب یک   برنامه اجرایی
– شناخت تنگنا‌‌ها و موانع توسعه پایدار در مناطق نمونه گردشگری در مازندران
-ارائه راهکارهای مناسب برای توسعه پایدار در مناطق نمونه گردشگری مازندران
۱-۴ سوال های تحقیق
پرسش اصلی تحقیق (مسأله تحقیق)
مساله اساسی در این تحقیق عدم شناخت و آگاهی از نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران می‌‌باشد. در این تحقیق کوشش خواهد شد به سوالات زیر پاسخ داده شود.
۱) تا چه اندازه مناطق نمونه گردشگری در رشد و توسعه پایدار در مازندران تاثیرگذار بوده اند ؟
۲) چه موانع و محدودیت هایی برای نقش آفرینی بیشترمناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران وجود دارد ؟
۱-۵ فرضیه های تحقیق
۱)به نظر می‌‌رسد ایجاد مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران تاثیرگذار بوده است.
۲) به نظر می‌‌رسد مناطق نمونه گردشگری برای نقش آفرینی بیش تر در توسعه پایدار مازندران با تنگنا و محدودیت مواجه است.
۱-۶ پیشینه مربوطه
۱ ) انتظاری و آقایی پور، (۱۳۹۲) در مقاله‌ای با عنوان ” بررسی پتانسیل های اکوتوریسم و ژئوتوریسمی منطقه نمونه گردشگری بیستون با بهره گرفتن از تکنیک swot ” به این نتیجه رسیده اند که سطح آسیب پذیری منطقه به لحاظ توسعه اکوتوریسم و ژئوتوریسم بالا است.ثانیا قابلیت های منطقه از نظر جاذبه های اکوتوریسمی و ژئوتوریسمی بسیار زیاد است ولی کمبود‌‌ها و کاستی هایی در زمینه خدمات و تسهیلات گردشگری، نیروهای متخصص، اطلاع رسانی و تبلیغات مشاهده می‌‌شود‌. بررسی نتایج کمی مطالعه نشان می‌‌دهد که وجود رودخانه و سراب‌‌ها و چشم انداز زیبا و نزدیکی به مرکز استان به عنوان مهمترین نقاط قوت شناخته شده اند، همچنین مهم ترین نقاط ضعف منطقه، نبود مکانهای اقامتی و نبود تبلیغات گسترده و مناسب است‌. از بین فرصت های بیرونی منطقه مهم ترین فرصت‌‌ها امکان و قابلیت شناخته شدن در ایران و جهان و نیز بهبود زیر ساخت‌‌ها و امکانات است‌. همچنین مهم ترین تهدید خارجی منطقه عدم استفاده از کلیه جاذبه های اکوتوریستی و ژئوتوریستی و محرومیت منطقه است‌. با توجه به ارقام حاصل ارزیابی منطقه به روش نشان می‌‌دهد که راهبرد تنوع به عنوان راهبرد اصلی برای توسعه گردشگری طبیعی است‌. ضعف‌‌ها و تهدیدهای منطقه ناشی از عوامل انسانی است و نشان می‌‌دهد که سطح آسیب پذیری منطقه از نظر توسعه و گسترش اکوتوریسم بالا است، که با مدیریت مناسب می‌‌توان آن را برطرف نمود‌. همچنین در ماتریس نقاط قوت اهمیت عوامل طبیعی نمایان است و مسئولان باید به توانایی های اکوتوریستی و ژئوتوریستی منطقه، با توجه به رشد و گسترش روز افزونی که این گرایش از گردشگری در تمام جهان دارد توجه بیش تری داشته باشند و تنها به آثار نپردازند.
۲) نوری و تقی زاده، (۱۳۹۲) در این مقاله با عنوان”اولویت بندی مناطق نمونه گردشگری جهت سرمایه گذاری و توسعه منطقه‌ای در شمال غربی استان کرمانشاه ” به این نتیجه رسیده اند که ارتباط مثبت بین رشد اقتصادی و گردشگری می‌‌تواند مشوق سرمایه گذاری در بخش گردشگری باشد. که سرمایه گذاری در کنار جاذبه های گردشگری هنگامی اصولی وعلمی محسوب می‌‌گردد که بر اساس روش‌های علمی صورت پذیرد بر این اساس یکی از روش های مدیریتی، تکنیک تصمیم گیری چند شاخصه در تصمیم‌گیری را افزایش داده است‌. توان بالای مناطق نمونه گردشگری اورامانات و واقع شدن این مناطق در کنار جاذبه های بکر می‌‌تواند به عنوان نیروی محرک اقتصادی در منطقه باشند.
۳) نوری و همکاران، (۱۳۹۱) در تحقیق با عنوان “اولویت بندی قطب های گردشگری استان کرمانشاه براساس پتانسیل مناطق نمونه گردشگری با بهره گرفتن از روش تصمیم گیری چند معیاره تاپسیس” به این نتیجه رسیده‌اند که داشتن تعداد بالای مناطق نمونه ی گردشگری، نمی تواند نشان از توسعه‌ی گردشگری یک منطقه باشد، بلکه وجود دیگر شاخص‌های گردشگری نیز در توسعه ی این قطب‌‌ها سهم عمدهای دارند؛ به طوری که قطب گردشگری اورامانات با ۱۵ منطقه ی نمونه ی گردشگری در رتبه ی دوم و سایر قطبهای گردشگری در رتبه‌های بعدی قرار دارند. رتبه بندی صورت گرفته نشان میدهد که مناطق نمونه ی گردشگری قطب کرمانشاه برای واگذاری به سرمایه گذاران، در سطح بسیارخوب ارزیابی شده و سرمایه گذاران در این مناطق توجیه اقتصادی داشته و از میزان ریسک پذیری کمتری برخوردارند. همچنین وضعیت مناطق نمونه ی قطب گردشگری اورامانات در سطح متوسط ارزیابی شده اند و سایر قطبها در سطوح بعدی قرار دارند‌. بر این اساس در حال حاضر در استان کرمانشاه باید مناطقی که از نزدیکی نسبی کمتری به وضعیت ایده آل برخوردارند را تقویت و مناطقی که رتبه‌ی بالاتری دارند را برای واگذاری به سرمایه گذاران آماده کرد؛ چون واگذاری مناطق با رتبه ی پایین به سرمایه گذار و سرمایه گذاری توسط سرمایه گذاران در داخل این مناطق، توجیه اقتصادی نداشته و باعث اتلاف منابع و عدم تحقق اهداف خواهد شد‌. از سوی دیگر برنامه‌ریزان گردشگری استان با به کارگیری روش‌های کمی، همچون روش‌های تصمیم‌گیری چندشاخصه در تصمیم گیری‌های مدیریتی، می‌‌توانند قابلیت اطمینان تصمیم گیری را افزایش دهند.
۴) حاجی نژاد وهمکاران (۱۳۹۱)در مقاله‌ای با عنوان ” تدوین برنامه استراتژیک توسعه گردشگری در مناطق نمونه گردشگری روستایی مطالعه موردی: روستای نمونه گردشگری هجیج در شهرستان پاوه” به این نتیجه رسیده‌اند که روستای هجیج از جاذبه های متنوع به همراه فرهنگ غنی و سنتی و قدمت تاریخی آن نشان دهنده توانایی بالای روستا برای تبدیل به یک منطقه نمونه گردشگری واقعی است. بنابراین تدوین برنامه هدفمند برای توسعه گردشگری روستایی در این منطقه احساس می‌‌شود و توسعه گردشگری روستایی نیازمند ارائه سیاست‌های مناسب در جهت رفع محدودیت‌‌ها و استفاده از مزیت نسبی می‌‌داند.بنابراین با توجه به ارزیابی عوامل داخلی و خارجی در منطقه نمونه گردشگری (s4) با امتیاز وزنی ۳۷۵/۰(وجود معماری منحصر به فرد پلکانی) به عنوان اولین نقطه قوت، (s1)با امتیاز وزنی ۳۲۵/۰(غنای جاذبه های اکوتوریسمی)به عنوان دومین قوت و (s3)با امتیاز وزنی ۲۰۸/۰(انتخاب به عنوان روستای هدف گردشگری)به عنوان قوت های برتر در روستا ارزیابی شده است.محیط درونی ۱۲۵/۴و محیط بیرونی ۶۱۴/۴در توسعه گردشگری منطقه موثر و در یک سطح ارزیابی شده است. همچنین در این روستا ، راهبردهای حداقل – حداکثر و سپس حداکثر – حداکثر قرار گرفته است و بقیه راهبردها در الویت های بعدی قرار گرفته اند بنابراین در مرحله اول باید راهبردهای wo، همچون:۱-توسعه و بهبود تورهای سیاحتی و توریستی برای جذب گردشگران به روستا، ۲- تبلیغات و شناساندن جاذبه های گردشگری روستا و ۳- توسعه زیر ساخت‌‌ها و ترمیم و بهسازی راه های دسترسیی به جاذبه‌‌ها گردشگری (همچون آب، برق، راه، هتل، متل، کمپینگ و. به مرحله اجرا گذاشته و سپس ، راهبردهای حداکثر-حداکثرسازی soبه مرحله اجرا گذاشته شود.
۵)فرجی سبکبار و همکاران، (۱۳۹۰) در مقاله‌ای تحت عنوان ” بررسی قابلیت های googel maps API در بازاریابی گردشگری و برنامه‌ریزی سفر ( مطالعه موردی: مناطق نمونه گردشگری حوزه رویان)” به این نتیجه رسیده‌اند که خدمات مکان مبنا به ویژه فن آوری googel maps API با قابلیت های جستجو، مسیریابی و اطلاع رسانی می‌‌تواند مزایای بسیار زیادی برای مدیریت بازاریابی در برنامه‌ریزی سفر مطلوب ارائه نماید‌. اطلاع رسانی در مورد جاذبه های گردشگری (تاریخی، باستان شناسی، طبیعی، فرهنگی، صنایع دستی و غیره )، اطلاعات جغرافیایی( نقشه ها، راه های دسترسی، آب و هوا، مورفولوژی منطقه، عکس های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای )، ویزای الکتونیکی، فراهم آوردن امکان خرید و رزرواسیون ، کمک به توسعه اقتصادی مناطق کمتر توسعه یافته، فروش صنایع دستی و استقرار منابع در آن تفریحی و گردشگری از جمله مزایای googel maps API محسوب می‌‌شوند. با توجه به گسترش دست یابی به شبکه جهانی اینترنت دسترسی داشته باشد می‌‌تواند با بهره گرفتن از این سیستم، برنامه سفر خود را تنظیم و از هزینه های آن مطلع گردد. در چنین موقعیتی معمولا سیستم های راهنمای محصولات و خدمات، اطلاعات مورد نیاز مصرف کنندگان را فراهم کرده و فرآیند تصمیم گیری آنان در انتخاب مقصد، اسکان و غیره تسهیل می‌‌نمایند.
۶) فیروزی و همکاران، (۱۳۹۰) در مقاله‌ای با عنوان ” ارزیابی توان اکولوژیک منطقه نمونه گردشگری سد شهید عباسپور با تاکید بر توسعه پایدار گردشگری ” به این نتیجه رسیده اند که – با توجه به اینکه قسمت اعظم منطقه دارای شیب بیش از ۷۳/۴۲ درصد است بنابراین نتیجه می‌گیریم که اجرای کاربری تفرج متمرکز، صرف هزینه‌های سنگین اقتصادی را به دنبال خواهد داشت و مقرون به صرفه نیست.- با توجه به شیب‌های زیاد و سنگ و خاک نامناسب در منطقه، این نتیجه حاصل می‌گردد که تفرج گسترده بهترین نوع کاربری توریستی در این منطقه می‌باشد.
– به طور کلی عدم وجود محور یا محورهای مناسب جهت عبور و مرور، دوری و پرت واقع شدن این جزیره برای گردشگران، وجود شیب‌های تند در مسیر، موجب می‌گردد که جزیره فاقد توان و استعداد ذاتی لازم جهت اجرای فعالیت‌های تفرجی باشد. با توجه به شرایط فیزیکی و بیولوژیکی اصلی منطقه و شرایط موجود، که خاک منطقه تغییر پیدا کرده، پوشش گیاهی به صورت مصنوعی کاشت شده و ایجاد و احداث ویلاها و خدمات با هموارسازی محیط و کاهش شیب‌‌ها صورت گرفته که هزینه زیادی به دنبال داشته است، این جزیره به صورت مصنوعی و نه بکر و طبیعی برای توریسم گسترده با ۹۸/۶۷ درصد و توریسم متمرکز با ۱/۲۱درصد قابل بهره برداری است و چنانچه حفاظت و کنترل منطقه به صورت اصولی و با مدیریت صحیح اعمال نشود، تخریب منطقه در آینده نزدیک، دور از انتظار نخواهد بود.
۷) زیویار، (۱۳۹۰) در مقاله‌ای با عنوان” برنامه‌ریزی راهبردی توسعه گردشگری منطقه نمونه گردشگری علیصدر با بهره گرفتن از swot” به این نتیجه رسید که منطقه نمونه گردشگری علیصدر به سبب حساسیت بالای زیست محیطی خود و در عین داشتن قابلیت های فراوان برای توسعه به ویژه در بخش گردشگری، نیازمند توجه ویژه به مسئله ظرفیت های توسعه است و ایجاد فرصت های اشتغال منتج از توسعه گردشگری در صورت توزیع عادلانه عواید حاصل از آن بعنوان عاملی مهم مطرح بوده که در گرو تعریف مناسب جایگاه نهادهای تصمیم‌گیر و تصمیم‌ساز در منطقه و مشارکت بیشتر اهالی بومی در فرآیند توسعه است و عدم همخوانی کمیت و کیفیت خدمات ارائه شونده به گردشگران با هزینه های آن از دیگر عوامل ضعف منطقه بوده و نیازمند برنامه‌ریزی و ساماندهی است.توسعه پایدار گردشگری در منطقه علیصدر اتخاذ راهبردهایی چون استفاده از پتانسیل های طبیعی محیط برای ارتقاء شرایط زیست محیطی، استفاده حتی الامکان از نیروهای محلی برای اشتغال در فرصت های ایجاد شونده در فرآیند توسعه و بهره برداری، تحلیل میزان کشش اراضی و آستانه های محیطی جهت توسعه، تقویت حس اجتماعی و مشارکت جمعی و سازماندهی تولید محلی همراه است با توسعه گردشگری و پرهیز از رهیافت های مبتنی بر مکانیزم بازار ضروری می‌‌نماید.
۸) رکن الدین افتخاری و همکاران، (۱۳۹۰) درمقاله‌ای با عنوان ” نقش مناطق نمونه گردشگری در توسعه مناطق عشایری ( مطالعه موردی: منطقه نمونه گردشگری الوند شهرستان همدان ) “به این نتیجه رسیده اند که تصرف منابع آب عشایر(چشمه‌ها)جهت استفاده در تأسیسات تله‌کابین همچنین به دلیل کم توجهی یا بی توجهی ادارات دولتی مرتبط با عشایر مانند منابع طبیعی، سازمان جنگلها و مراتع و اداره امور عشایر و در رأس آنها استانداری همدان به عنوان هماهنگ کننده فعالیت سایر ادارات و نظارت برعملکرد آنها به دلایل مختلف سیاسی، اقتصادی و‌. باعث شده است که تأسیسات تله کابین بیش از ۵/۷ هکتاری- که ۵ هکتار آن به شیوه غیر کارشناسی از عشایر خریداری شده است که همین امر باعث شده است که در هیچ یک از فعالیتهای تأسیسات تله کابین عشایر حضور و مشارکت نداشته باشند و از منافع حاصل از آن بی بهره باشند. با این شرایط تله کابین می‌تواند توسعه صنعت گردشگری در این منطقه را بدون در نظر گرفتن حقوق و مشارکت جوامع محلی)عشایر منطقه) و همچنین ملاحظات زیست محیطی تحقق بخشد. به سخن دیگر نوع شیوه نگرش در ساخت و ایجاد مجتمع، همان نگرش دهه ۷۰ میلادی یعنی توسعه به معنای کلاسیک آن می‌باشد که بدون در نظر گرفتن ملاحظات زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی توسعه مناطق صورت می‌گیرد. توسعه مجتمع تفریحی توریستی تله کابین گنج نامه نه تنها فرایند تخریب منابع طبیعی را فراهم کرده است، بلکه اقتصاد عشایر و بنیانهای اجتماعی عشایر منطقه مورد مطالعه را با چالش‌های جدی رو به رو کرده است که در صورت استمرار این رهیافت، نه تنها توسعه پایدار گردشگری تحقق نخواهد یافت، بلکه با سرمایه گذاری زیادآثار منفی را هم نمی توان به حداقل رساند.
۹) فتوحی و همکاران ، (۱۳۹۰)در مقاله‌ای با عنوان ” ارزیابی توانمندیهای ژئومورفوتوریسمی لندفرم‌‌ها براساس روش پرالونگ مطالعه موردی؛ منطقه نمونه گردشگری بیستون” به این نتیجه رسیده اند که مناطقی مانند منطقه بیستون به علت بالا بودن عیارهای توریسمی به عنوان مناطق نمونه گردشگری مورد اقبال گردشگران قرار گرفته است و بیشترین بازدید از جاذبه‌های گردشگری این منطقه بیشتر به علت زیبایی ظاهری، ارزش تاریخی – فرهنگی و به جهت پر کردن اوقات فراغت و تفریح صورت گرفته است و کمتر از لحاظ ژئوتوریسمی به این مسئله نگاه شده است بر اساس این محاسبات کوه بیستون با ۸۱/۰دارای بیشترین ارزش بهره برداری است که به دلیل موقعیت استراتژیکی، وجود آثار تاریخی و فرهنگی کوه بیستون و وجود امکانات نسبی گردشگری در منطقه است که دارای بیشترین ارزش بهره وری میباشد، و جهت انجام فعالیتهای گردشگری چون کوهنوردی، دامنه نوردی، کایت سواری و تیغه نوردی، ایجاد تورهای علمی و توسعه امکاناتی همچون تله کابین و ورزشهای کوهستانی مناسب است که باید برنامه‌ریزی‌های اساسی در زمینه توسعه و گسترش آنها صورت پذیرد. لندفرم رودخانه با میانگین۳/۰دارای کمترین ارزش بهره وری است لندفرم‌های دیگر دارای ارزش بهرهوری متوسط می‌باشد.با توجه به پتانسیل‌های بالایی که در این لندفرمها وجود دارد عدم وجود برنامه‌ریزی منسجم، نبودن امکانات زیربنایی و رفاهی، کمبود تبلیغات در سطح ملی و بین المللی، عدم توجه به سودآوری گردشگری از جمله مسایلی هستند که باعث کند شدن توسعه گردشگری پایدار در این منطقه شده است.
۱۰) کاویانی، نوری کرمانی(۱۳۹۰) در مقاله‌ای با عنوان “نقش برنامه‌ریزی در توسعه پایدار روستاهای منطقه نمونه ی گردشگری پارک جنگلی دالخانی” به این نتیجه رسیده‌اند که ارتباط بین برنامه‌ریزی گردشگری و توسعه پایدار وجود دارد. از نظر جامعه محلی و مدیران و مسئولین محلی، ارتباط معناداری بین برنامه‌ریزی توسعه گردشگری کارآمد و تحولات اقتصادی – اجتماعی و کالبدی منطقه مورد مطالعه وجود دارد که از نظر گردشگران این ارتباط بیشتر بین ابعاد کالبدی و زیست محیطی با برنامه‌ریزی می‌‌باشد. دلیل این امر را می‌‌توان در تاکید خاص جامعه گردشگران بر محیطی پاک و سالم برای گذراندن اوقات فراغت دانست و توسعه گردشگری در منطقه مستلزم رفع عوامل باز دارنده و تقویت عوامل جذب گردشگر می‌‌باشد عواملی مانندعدم معرفی صحیح منطقه و در نتیجه عدم شناخت کافی گردشگران از منطقه به واسطه ضعف در تبلیغات مناسب، کمبود تسهیلات و تاسیسات گردشگری ، عدم رضایت گردشگران از تاسیسات ابتدایی وکاهش امنیت اجتماعی و آسیب رسانی به مناظر زیبای روستایی، الگو برداری نامناسب روستائیان از گردشگران و می‌‌باشد. رفع این عوامل بازدارنده در توسعه گردشگری مستلزم شناخت کافی از منطقه و تدوین یک برنامه جامع و کارآمد می‌‌باشد به گونه‌ای که نه تنها منجر به افزایش جذب گردشگر و مدت اقامت آن‌‌ها شود بلکه به کاهش اثرات منفی ناشی از گردشگری و دستیابی به توسعه پایدار گردشگری در منطقه گردد.
۱۱)بدری و یاری حصار(۱۳۸۸) در مقاله‌ای با عنوان ” انتخاب مناطق نمونه گردشگری با بهره گرفتن از روش AHPنمونه موردی: استان کهگیلویه و بویراحمد ” به این نتیجه رسیده اند که فرآیند انتخاب منطقه برتر، مستلزم اتخاذ رویکردی نظام مند و همه جانبه نگر است که همه ابعاد – شامل معیارها و میزان ضرایب اهمیت آنها – در نظر گرفته شده باشد فرآیند امتیاز دهی نهایی به این شکل است که ابتدا مجموع امتیازهر منطقه نسبت به هر کدام از معیارها به شکل یک ماتریس فهرست می‌شود؛ آنگاه امتیاز هر منطقه در هر کدام از معیارها در ضریب اهمیت آن معیار ضرب شده و سپس امتیازات با هم جمع می‌شوند. هر چه امتیاز منطقه‌ای بیشتر باشد، دارای ضریب اهمیت بیشتری بوده، در اولویت بالاتری قرار می‌گیرد. بر این اساس، مناطق چشمه بلقیس، کوه گل و دریاچه سد کوثر با کسب بیشترین امتیاز، به عنوان مناطق برتر برای تهیه طرح مناطق نمونه گردشگری انتخاب می‌شوند‌.
بی شک، با توجه به نتایج به دست آمده و مجموع عوامل مؤثر مورد بررسی در انتخاب منطقه‌های برتر، هرگونه برنامه‌ریزی و سرمایه گذاری در آ ن ها، از بازدهی بیشتر و مناسبتری نسبت به سایر مکان‌‌ها برخوردار خواهد بود‌. استفاده از روش‌های مکان یابی چند معیاری، همچون روش AHP در امر ، برنامه‌ریزی‌‌ها فرآیندهای فرساینده را کاهش داده، با توجه به مجموعه خصوصیات این روش ها، از جمله به کارگیری معیارهای کمی و کیفی، ارزش گذاری معیارها و سایر ویژگی ها، امکان انتخاب مناطق مورد نظر را بر اساس واقعیت‌های مکانی -فضایی فراهم می کند.
۱۲) توکلی و همکاران، (۱۳۸۸) در مقاله‌ای با عنوان ” تاثیر مناطق نمونه گردشگری در محرومیت زدایی از دیدگاه اجتماعات محلی (مطالعه موردی: منطقه اورامان تخت کردستان ) ” به این نتیجه رسیده اند که ظرفیت تحمل پذیری منطقه در بخش گردشگری بسیار بالاست و فاصله زیادی با میزان بهره گیری در شرایط فعلی دارد؛ با (CPM) ” روش مسیر بحرانی” غلبه درفعالیتهایی است، که به رشد و توسعه فرهنگی منجرمیگردد و در عین حال، مؤید ضعف در اقدامات اقتصادی محرومیت زدایی است؛به طور کلی، مؤلفه‌های مشهود و تأثیرگذار بر محرومیت زدایی در منطقه بر پایداری اقدامات تأکید ندارد، همانند افزایش مشارکت بخش خصوصی، تقویت پیوندهای اقتصادی در رشد منابع درآمدی؛ زنجیره های پسین و پیشین بخش گردشگری بر اساس پایداری در حیطه تغییرات کارکردی، قویتر از حیطه فعالیت هاست و در عین حال، در حیطه مشارکت ضعیف‌تر از تغییرات اجتماعی است، که این موضوع به پایداری منجرخواهد شد؛جهت گیری نهادها و منابع بر عناصر محیطی و عمومی استوار است، که در نهایت به گردشگری محلی و منطقهای منجر میگردد و در عین حال، کمتر می‌تواند به رشد گردشگری ملی و منطقه‌ای بیانجامد.
 
۱-۷ روش پژوهش
این پژوهش بنا به ماهیت، موضوع و اهدافی که برای آن پیش بینی شده است از نوع توصیفی – تحلیلی و در زمره تحقیقات کاربردی است. از آنجائیکه در این پژوهش از ابزار پرسشنامه و مصاحبه برای گردآوری اطلاعات مورد نیاز استفاده خواهد شد، بنابراین از زاویه دیگر میتوان این پژوهش را یک تحقیق پیمایشی (میدانی) (survey research) نیز قلمداد کرد.
۱-۷-۱ محدوده ومقطع زمانی تحقیق
محدوده مورد مطالعه مناطق نمونه گردشگری در استان مازندران می‌‌باشد‌. این استان با مساحت حدود ۲۳۸ هزار کیلومتر مربع به لحاظ مساحت خاکی هیجدهمین استان کشور می‌باشد. (معاون برنامه‌ریزی و اشتغال مازندران ، ۳،۱۳۹۱)همچنین قرار گرفتن در شمال کلان‌شهر تهران(پایتخت ایران)با فاصله‌ای ۲۵۰ کیلومتری با مرکز استان از موقعیت جغرافیایی استراتژیکی برخوردار است.(ویکی‌پدیا، دانشنامه ی آزاد)
۱-۷-۲ روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
پس از جمع آوری اطلاعات میدانی که با بهره گرفتن از ابزار پرسشنامه تکمیل خواهد شد، با بهره گرفتن از نرم افزارSPSS  و آزمون های آماری کای اسکویر(x2)، T تک دامنه ایی، Binomial Test و Feridman اقدام به تحلیل روابط بین متغییرهای تحقیق خواهد شد‌. همچنین برای نمایش نتایج داده های تحلیلی و توصیفی از انواع نمودارها، دیاگرامها، نقشه ها، منحنی‌‌ها و‌. نیز استفاده خواهد شد.
۱-۸ متغیرهای تحقیق
۱-۸-۱متغیر وابسته
– نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران
۱-۸-۲ متغیرهای مستقل
– سطح توسعه زیرساختهای حمل ونقل
– کمبود امکانات رفاهی ( هتل‌‌ها و اماکن اقامتی )، بهداشتی در مناطق نمونه گردشگری
– عدم تبلیغات مناسب در معرفی مناطق نمونه گردشگری
– پایین بودن سطح آگاهی جامعه در مورد مناطق نمونه گردشگری و جاذبه‌های گردشگری در توسعه پایدار
– مشکلات قانونی و ضعف قوانین و مقررات حمایتی از بخش خصوصی در مناطق نمونه گردشگری
– نیاز به تغییر نگرش مدیران، سیاستگذاران و مردم به مقوله گردشگر و مناطق گردشگری و پذیرش آن به عنوان یک اصل مهم اقتصادی
– کمبود نیروهای متخصص
– فقدان یک برنامه جامع و استراتژیک و همچنین مشخص نبودن هدفها و سیاست‌‌ها در قالب یک   برنامه اجرایی
– شناخت تنگنا‌‌ها و موانع توسعه پایدار در مناطق نمونه گردشگری مازندران
-ارائه راهکارهای مناسب برای توسعه پایدار در مناطق نمونه گردشگری مازندران
کاربرد نتایج تحقیق
با انجام این تحقیق ارگان هایی همچون: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، استانداری، شهرداری، و فرمانداری‌‌ها‌. می‌‌توانند از نتایج این پژوهش بهره مند گشته و کمک شایانی را در رابطه با اتخاذ سیاستهای مناسب برای توسعه نقش آن در جذب توریست به استان داشته باشند.
۱-۹ تعاریف اصطلاحات و واژه ها
گردشگر: کسانی هستند که به مقصد گذران اوقات فراغت، کسب و کار و اهداف دیگر مدتی از یکسال متوالی را در سفر و اقامت خارج از اقامتگاه معمول خود می‌‌گذرانند(زاهدی ورنجبریان، ۱۲،۱۳۸۵).
گردشگری: صنعت گردشگری آمیزه‌ای از فعالیت های گوناگون از حمل و نقل و تغذیه تا اقامت و مدیریت رویدادها است که در جهت خدمت رسانی به گردشگران، بصورت زنجیره‌ای بهم پیوسته ایفای نقش می‌‌کنند (رنجبریان و زاهدی ، ۱۳۹۱، ۹ )
مناطق نمونه ی گردشگری منطقه یا مناطقی هستند که در جوار جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی، مذهبی، طبیعی و گردشگری قرار دارند که به منظور ارائه ی خدمات به گردشگران توسط بخش غیردولتی تأسیس و اداره می‌شوند.(محمودی نژاد و بمانیان، ۱۳۸۸، ۳۶۷)
مناطق نمونه گردشگری بین المللی: منطقه‌ای است که با هدف جذب گردشگران خارجی طراحی و تجهیز می‌‌شود و حداقل مساحت آن ۳۰۰ هکتار خواهد بود.
ب) مناطق نمونه گردشگری ملی: منطقه‌ای است که با هدف جذب گردشگران ایرانی از سراسر کشور طراحی و تجهیز می‌‌شود و حداقل مساحت آن ۱۰۰ هکتار خواهد بود.
ج) مناطق نمونه گردشگری استانی: منطقه‌ای است که با هدف جذب گردشگران استانی طراحی و تجهیز می‌‌شود و حداقل مساحت آن ۵۰ هکتار خواهد بود.
د) مناطق نمونه گردشگری محلی: منطقه‌ای است که با هدف جذب گردشگران یک یا چند شهرستان طراحی و تجهیز می‌‌شود و حداقل مساحت آن ۳۰ هکتار خواهد بود.(افتخاری و همکاران، ۱۳۹۰، ۲۸)
توسعه‌ای پایدار: کمیسیون برانتلند اعلام کرد، “توسعه‌ای پایدار است که بتواند احتیاجات نسل حاضر را بدون فدا کردن توانایی نسل های آینده برای برآورده سازی نیازمندی هایشان تامین کند. ( Gorden,2007,29)
تعداد صفحه :۱۲۸
فهرست ندارد
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  asa.goharii@gmail.com

پایان نامه ارزیابی توسعه پایدار روستایی با رویکرد سیستمی

 پایان نامه رشته جغرافیا


(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)


دانشگاه تبریز
دانشکده جغرافیا و برنامه ­ریزی
گروه جغرافیا و برنامه ­ریزی روستایی
 
پایان ­نامه:
برای اخذ درجه کارشناسی ارشد در رشته جغرافیا و برنامه ­ریزی روستایی
گرایش مدیریت توسعه پایدار روستایی
 
عنوان:
ارزیابی توسعه پایدار روستایی با رویکرد سیستمی
(مطالعه موردی: بخش حُمیل شهرستان اسلام­آباد غرب)
 
شهریور ۹۴
 

 
ارزیابی پایداری توسعه روستاها و سطح­بندی آن‌ها جهت شکل دادن سلسله مراتبی از سکونتگاه­های روستایی با روابط و کارکرد مطلوب، همواره یکی از دغدغه­های برنامه­ریزان و متولیان امر توسعه روستایی بوده است. اما فقدان رویکرد سیستمی و جامع در نظام برنامه ­ریزی کشور و عدم توجه مسئولین به عوامل تأثیر­گذار طبیعی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی به‌صورت یکپارچه در برنامه ­های عمرانی، موجب شکل­ گیری نظام فضایی نامتعادل در عرصه­های روستایی شده است. ارزیابی پایداری توسعه و شناخت شاخص­های آن در کنار شناسایی وجوه اصلی ناپایداری می ­تواند به‌عنوان اولین قدم در آسیب­شناسی توسعه روستایی و ایجاد برنامه ­ریزی سیستماتیک جهت حرکت روستاها به سمت توسعه پایدار باشد. در این پژوهش،  با رویکرد سیستمی شاخص­های توسعه پایدار شناسایی و برای ۶۵ روستای بخش حُمیل شهرستان اسلام‌آباد غرب سنجش شد. این رویکرد توانایی شناخت روابط علت و معلولی و بازخورد هر یک از عوامل دخیل در توسعه پایدار را دارا می­باشد. با توجه به این توانایی، شبیه­سازی و مدل­سازی توسعه­پایدار سهولت می­یابد. در پژوهش حاضر با بهره گرفتن از یکی از بصری­ترین و قوی­ترین ابزارهای شبیه­سازی به نام «سیستم داینامیک» ،توسعه پایدار بخش حُمیل شبیه­سازی شد و با انجام سناریور در بخش اشتغال، جمعیت و منابع طبیعی، روند توسعه منطقه مورد مطالعه، در افق ۱۴۰۴ بررسی گردید. نتایج نشان­ ­داد شاخص­های­توسعه بخش حُمیل در طول ده سال آینده پایدار نخواهند بود.
کلمات کلیدی: ارزیابی توسعه پایدار، روستا، رویکرد سیستمی، بخش حُمیل، سیستم داینامیک.

 
 
 
 
 
 
عنوان                                                                                                  صفحه
فصل اول : کلیات پژوهش
۱-۱. مقدمه. ۱
۱-۲  بیان مسئله. ۲
۱-۳. سئوالات تحقیق. ۴
۱-۴. اهمیت و ضرورت تحقیق. ۴
۱-۵پیشینه تحقیق. ۶
۱-۵-۲ منابع خارجی   8
1-6. فرضیات تحقیق. ۱۰
۱-۷. اهداف تحقیق. ۱۰
۱-۷-۱ اهداف کلی  10
1-7-2 اهداف اختصاصی. ۱۰
۱-۸  مشکلات و محدودیت­های تحقیق. ۱۰
فصل دوم: ادبیات، مفاهیم و مبانی پژوهش
۲-۱ مقدمه: ۱۲
۲-۲     تعاریف: ۱۲
۲-۲-۱   تعریف پایداری: ۱۲
۲-۲-۲ توسعه پایدار: ۱۵
۲-۲-۳  مفهوم توسعه پایدار روستایی: ۱۸
۲-۳  سیر تحول مفهومی و نظری توسعه: ۲۰
۲-۳-۱ تراوش گرایی. ۲۳
۲-۳-۲ نظریه روان‌شناختی. ۲۳
۲-۳-۳ نظریه دوگانگی. ۲۴
۲-۳-۴ نظریه مراحل رشد ۲۵
۲-۳-۵ نظریه‌های نو مارکسیستی در تبیین توسعه‌نیافتگی کشورها ۲۵
۲-۳-۶ نظریه وابستگی. ۲۶
۲-۳-۷ نظریه نیازهای اساسی: ۲۷
۲-۳-۸ نظریه ساختارگرایی: ۲۸
۲-۴  تاریخچه توسعه پایدار: ۲۸
۲-۵  اصول توسعه پایدار: ۳۰
۲-۵-۱ کنار گذاشتن تصور انسان به‌عنوان مالک محیط: ۳۰
۲-۵-۲ عدالت و برابری ۳۱
۲-۵-۳  آشتی توسعه و پایداری ۳۱
۲-۵-۴ مشارکت و وفاق. ۳۱
۲-۵-۵ مردم محور بودن. ۳۱
۲-۵-۶ برنامه جامع، چرخ­های  تلفیقی. ۳۱
۲-۵-۷ دیدی سیستمی و کل­گرایانه. ۳۱
۲-۵-۸ ساخت، بر روی آنچه وجود دارد ۳۲
۲-۵-۹ انعطاف‌پذیری ۳۲
۲-۵-۱۰ استفاده عاقلانه از منابع. ۳۲
۲-۵-۱۱ تفکر جهانی و عمل محلی. ۳۲
۲-۶  سیر تحول توسعه روستایی: ۳۳
۲-۶-۱ استراتژی‌های توسعه روستایی: ۳۵
۲-۷  ارزیابی توسعه پایدار روستایی: ۴۰
۲-۸  رویکرد سیستمی در ارزیابی توسعه پایدار روستایی: ۴۵
۲-۸-۱ تعریف رویکرد سیستمی: ۴۵
۲-۸-۲ فرایند رویکرد سیستمی: ۴۶
۲-۸-۳ اجزای سیستم: ۴۷
۲-۸-۴ انواع سیستم: ۴۸
۲-۸-۵ مزیت­های رویکرد سیستمی: ۴۹
۲-۹  شبیه­سازی سیستمی در برنامه ­ریزی توسعه پایدار روستایی: ۵۲
۲-۹-۱ دلایل استفاده از شبیه­سازی: ۵۲
۲-۹-۲ موارد استفاده از شبیه­سازی: ۵۳
۲-۹-۳ سیستم داینامیک: ۵۴
۲-۱۰  جمع­بندی و نتیجه­گیری ۵۶
فصل سوم: مواد و روش­ها
۳-۱   مقدمه: ۵۸
۳-۲ کلیات روش تحقیق: ۵۸
۳-۳ عملیاتی نمودن فرضیات: ۵۹
۳-۴ جامعه آماری و روش نمونه‌گیری: ۶۳
۳-۴-۱ معرفی منطقه موردمطالعه: ۶۳
۳-۴-۱-۱ رودخانه راوند: ۶۵
۳-۴-۲ اطلاعات کلی روستاهای حُمیل: ۶۶
۳-۴-۲-۱ کشاورزی منطقه: ۶۸
۳-۴-۲-۲ زمین­شناسی منطقه: ۶۸
۳-۴-۲-۳   ارتفاع: ۶۹
 3-4-2-4  شیب: ۷۰
۳-۴-۲-۵ اقلیم منطقه: ۷۱
۳-۴-۲-۶ بارندگی:    73
3-4-2-7 دما : ۷۴
۳-۵ ابزار و روش گردآوری داده­ ها: ۷۵
۳-۶ روش تجزیه‌وتحلیل داده­ ها: ۷۵
۳-۶-۱ ونسیم: ۷۶
۳-۷ جمع­بندی و نتیجه­گیری: ۸۰
 
فصل چهارم: تجزیه‌وتحلیل ­داده­ ها
۴-۱. مقدمه: ۸۲
۴-۲. یافته­ های توصیفی تحقیق: ۸۳
۴-۲-۱ سن پاسخگویان: ۸۳
۴-۲-۲ جنسیت پاسخگویان: ۸۳
۴-۲-۳ وضعیت تحصیلی پاسخگویان: ۸۴
۴-۳. یافته­ های تحلیلی تحقیق: ۸۴
۴-۳-۱ روابط علت و معلولی شاخص­های توسعه پایدار: ۸۴
۴-۳-۲ دیاگرام علت و معلولی بعد زیست­محیطی توسعه پایدار: ۸۴
۴-۳-۳  دیاگرام علت و معلولی بعد اجتماعی توسعه پایدار: ۸۵
۴-۳-۴ دیاگرام علت و معلولی بعد اقتصادی: ۸۷
۴-۳-۵ دیاگرام علت و معلولی کلی توسعه پاید
ار روستایی:
۸۹
۴-۳-۶ میزان استانداردشده متغیرهای مدل: ۹۱
۴-۳-۷ دیاگرام جریان: ۹۹
۴-۴ معادلات مدل توسعه پایدار بخش حمیل: ۱۰۳
۴-۵ شبیه‌سازی: ۱۰۵
۴-۶ سیاست­گذاری و سناریوسازی: ۱۰۷
۴-۷ آزمون فرضیات: ۱۰۹
۴-۸ جمع­بندی یافته­ های تحقیق: ۱۱۳
 
فصل پنجم: جمع­بندی و نتیجه­گیری
۴-۱. نتیجه­گیری: ۱۱۴
۴-۲. پیشنهاد‌ات: ۱۱۶
منابع ۱۱۸
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فهرست جداول
جدول۲-۱: خلاصه­ای از پارادایم­ها و تجربیات توسعه روستایی از دهه ۱۹۶۰ تا دهه ۲۰۰۰. ۳۴
جدول۲- ۲: ابعاد و شاخص­های پایداری ۴۴
جدول۲-۳: مقایسه رویکرد سیستمی و رویکرد عقلایی (کلاسیک). ۴۶
جدول ۳-۱: شاخص­ها و معرف­های توسعه پایدار روستایی ۵۹
جدول۳-۲: متغیرهای مدل سیستم داینامیک توسعه پایدار. ۶۱
جدول ۳-۳: اطلاعات کلی از روستاهای بخش حُمیل. ۶۵
جدول ۳-۴: متوسط بارندگی ماهانه اسلام­آباد غرب در دوره زمانی(۱۳۸۵-۱۳۹۳). ۷۲
جدول ۳-۵: میانگین دمای ماهانه شهرستان اسلام‌آباد غرب در دوره زمانی(۱۳۸۵-۱۳۹۳). ۷۳
جدول ۳-۶: نحوه جمع­آوری داده برای معرف­ها ۷۴
جدول ۴-۱: آمار توصیفی سن پاسخگویان ۸۳
جدول ۴-۲: توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب متغیر سطح تحصیلات ۸۴
جدول ۴-۳: مقادیر استانداردشده شاخص­های بعد زیست‌محیطی ۹۱
جدول ۴- ۴: مقادیر استانداردشده شاخص­های بعد اقتصادی ۹۳
جدول ۴-۵: مقادیر استاندار شده شاخص­های بعد اجتماعی ۹۵
جدول ۴-۶: ادامه مقادیر استاندارد شده شاخص­های بعد اجتماعی ۹۷
جدول ۴-۷ : معادلات شبیه­سازی توسعه پایدار روستایی ۱۰۳
فهرست نقشه
نقشه۳-۱: موقعیت بخش حُمیل. ۶۳
نقشه۳-۲: موقعیت روستاهای بخش حُمیل و رودخانه راوند. ۶۴
نقشه۳-۳: نقشه گسل محدوده موردمطالعه. ۶۸
نقشه۳-۴: نقشه سطوح ارتفاعی بخش حُمیل. ۶۹
نقشه۳-۵: شیب بخش حُمیل. ۷۰
نقشه۳-۶: نقشه تقسیم­بندی اقلیم بخش حُمیل. ۷۱
فهرست نمودار
نمودار ۳-۱: میانگین بارش ماهانه شهرستان اسلام­آباد غرب در دوره زمانی(۱۳۸۵-۱۳۹۳). .۷۲
نمودار ۳-۲: میانگین ماهانه دمای شهرستان اسلام‌آباد غرب در دوره زمانی(۱۳۸۵-۱۳۹۳). ۷۳
نمودار۴-۱ : شبیه­سازی جمعیت در افق ۱۴۰۴. ۱۰۵
نمودار۴-۲ : شبیه­سازی اشتغال در افق ۱۴۰۴. ۱۰۶
نمودار۴-۳ : شبیه­سازی منابع طبیعی در افق ۱۴۰۴. ۱۰۷
نمودار۴-۴ : سناریو نرخ مهاجرت در افق ۱۴۰۴. ۱۰۸
نمودار۴-۵ : سناریو اشتغال‌زایی در افق ۱۴۰۴. ۱۰۹
نمودار۴-۶ : روند کاهش میزان سه شاخص اشتغال، جمعیت و منابع طبیعی ۱۱۰
 فهرست اشکال
شکل ۲-۱: معیارهای پایداری ۱۴
شکل ۲-۲: معناشناسی توسعه پایدار. ۱۵
شکل ۲- ۳: محیط­ها و ابعاد توسعه پایدار. ۱۶
شکل ۲-۴: روش­های اصلی ارزیابی پایداری ۴۳
شکل ۲-۵: تفاوت دو دیدگاه سیستمی و جزئی­نگر. ۴۵
.شکل ۲-۶: اجزای سیستم. ۴۷
شکل ۲-۷: مراحل مدل‌سازی در سیستم داینامیک. ۵۴
شکل۳-۱: فرآیند مدل‌سازی. ۷۵
شکل۳-۲: فرایند مدل‌سازی در پویایی­شناسی سیستم. ۷۶
شکل۳-۳: دو نمایش معادل از ساختار انباشت و جریان. ۷۹
شکل۳-۴:  مدل تحلیلی تحقیق ۸۱
شکل۴-۱: دیاگرام علّی بعد زیست­محیطی توسعه پایدار . ۸۵
شکل۴-۲: دیاگرام علی بعد اجتماعی توسعه پایدار. ۸۷
شکل۴-۳: دیاگرام علّی بعد اقتصادی توسعه پایدار. ۸۸
شکل۴- ۴: دیاگرام علت و معلولی توسعه پایدار روستایی ۹۰
شکل۴-۵: نمودار جریان منابع طبیعی ۹۹
شکل۴-۶: نمودار جریان سرمایه­گذاری ۱۰۰
شکل۴-۷ : نمودار جریان هزینه درمان ۱۰۱
شکل۴-۸ : نمودار جریان جمعیت ۱۰۱
شکل۴-۹ : نمودار جریان توسعه پایدار روستایی ۱۰۲
شکل۴-۱۰ : شبیه­سازی کلی مدل توسعه پایدار بخش حُمیل. ۱۱۲
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
&n
bsp;
 
 
 
 
 

 
فصل اول:
کلیات پژوهش
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

۱-۱     مقدمه

توسعه­ی پایدار مفهومی است که در سالهای اخیر به‌عنوان یک مسئله­ جهانی به آن نگریسته شده است. این مفهوم، از دیدگاه­های مختلف موردبررسی قرارگرفته و نهادهای بسیاری کوشیده­اند از آن به ­عنوان راهبردی مناسب جهت مقابله با چالش­هایی، نظیر افزایش جمعیت، تخریب زیست­محیطی، محدودیت منابع، نابرابری اجتماعی- اقتصادی، بیکاری، فقر و ناهنجاری­های اجتماعی استفاده کنند (صرافی، ۱۳۷۹: ۸). به تعبیر سازمان بهره­وری آسیا، توسعه پایدار راهبردی است برای ارتقای بهره‌وری و عملکرد زیست‌محیطی در راستای توسعه همه‌جانبه اجتماعی و اقتصادی و هدف آن ارتقای کیفیت زندگی انسان است (APO, 2005). بنابراین توسعه پایدار روستایی رهیافتی برای توسعه است که در آن، کارایی، عدالت و پایداری باهم تلفیق‌شده‌اند، به‌گونه‌ای که کارایی متضمن استفاده بهینه از منابع، عدالت متضمن فقرزدایی و کاهش شکاف بین فقرا و ثروتمندان و هدف از پایداری نیز پایداری معیشت با حفظ امرارمعاش آینده از طریق حفظ منابع طبیعی است (Brouwer, 2004: 4). درواقع پایداری نگهداری بدون اضمحلال، پشتیبان و تکیه­گاه زندگی می­باشد (Gane, 2007: 132). آنچه امروز در مورد توسعه­ی مناطق روستایی مطرح است، توسعه پایدار روستایی است. توسعه­ای که بتواند نیازهای کنونی بشر را تأمین کند بدون آنکه توان­های محیطی و زیستی نسل­های آینده را در تأمین نیازهایشان به مخاطره اندازد (بری، ۱۳۸۰: ۲۸۲).
 ارزیابی پایداری توسعه روستاها و سطح­بندی آن‌ها جهت شکل دادن سلسله مراتبی از سکونتگاه­های روستایی با روابط و کارکرد مطلوب، همواره یکی از دغدغه­های برنامه­ریزان و متولیان امر توسعه روستایی بوده است. اما فقدان رویکرد سیستمی و جامع در نظام برنامه ­ریزی کشور و عدم توجه مسئولین به عوامل تأثیر­گذار طبیعی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی به‌صورت یکپارچه در برنامه ­های عمرانی، موجب شکل­ گیری نظام فضایی نامتعادل در عرصه­های روستایی شده است. ارزیابی پایداری توسعه و شناخت شاخص­های آن در کنار شناسایی وجوه اصلی ناپایداری می ­تواند به‌عنوان اولین قدم در آسیب­شناسی توسعه روستایی و ایجاد برنامه ­ریزی سیستماتیک جهت حرکت روستاها به سمت توسعه پایدار باشد. برای ارزیابی توسعه پایدار باید شاخص­های تعریف شوند. شاخص­ها به‌عنوان واژهای دارای مفهوم ضمنی، وسیله­ای هستند که ارزیابی پیشرفت­های آینده را فراهم می­آورند و از طرف دیگر مقصد و هدف را بیان می­ کنند (Patrick, 2002: 5). شاخص­ها مجموعه داده­های مخصوص یا دگرگون‌شده‌ای هستند که اطلاعات ضروری را برای سیاست­گذاران و عموم مردم فراهم ­می­آورند(Miranda, 1999: 74) .بنابراین رویکرد انتخابی برای انتخاب شاخص­ها در ارزیابی پایداری بسیار مهم است. در این تحقیق سعی شده است با رویکرد سیستمی به شناخت و معرفی شاخص­های توسعه پایدار روستایی، ارزیابی پایداری توسعه و همچنین سناریوسازی برای روند توسعه بپردازد. امید است تحقیق حاضر به این مهم دست یافته باشد.

۱-۲     بیان مسئله:

هر سکونتگاه روستایی از عرصه­های گوناگون اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی که هر یک نمایانگر یکی از جنبه­های زندگی اجتماعی است، تشکیل می­شود. بر این اساس فضای روستایی با توجه به ویژگی­های محیطی و اکولوژیکی و خصوصیات  اجتماعی­ _ اقتصادی خود، دارای ساختار معینی است که گویای توانمندی­های بنیادی و استعدادهای بالقوه و بالفعل آن است (سعیدی، ۱۳۷۷: ۱۹). هرگاه در روند توسعه و تکامل سازمان فضایی سکونتگاه­ها وقفه­ای ایجاد شود، در نظام و عملکرد این سازمان نابسامانی­هایی به وجود می­آید که منجر به ناپایداری سکونتگاه روستایی می­شود. در چنین شرایطی دخالت در نظام سکونتگاهی به‌منظور پایدار نمودن و بهینه­سازی آن ضروری می­باشد(رضوانی، ۱۳۷۶: ۴۰).
باوجود اهمیت رویکرد پایداری و توسعه پایدار و اتفاق‌نظر روی عناصر اصلی توسعه پایدار، سنجش و ارزیابی وضعیت پایداری با چالش و مشکلات اساسی مواجه است. شاید یکی از دلایل بروز چنین وضعیتی وجود دیدگاه­ها و نظریه­ های مختلف باشد، ولی به نظر می­رسد نبود معیارهای مشخص جهت تبیین وضعیت پایداری، دلیل قابل‌قبول‌تری است. تعیین شاخص­هایی که بتواند تمام ابعاد توسعه پایدار را پوشش دهد، برای ارزیابی پایداری امری حیاتی است.ارزیابی وسیله­ای برای بررسی ارزش یا میزان یک ایده و وسیله­ای برای سنجیدن می­باشد.ارزیابی به ما اجازه می­دهد تا مروری بر پیشرفت، تخصیص مؤثر منابع، تغییرات ایجادشده و آگاهی از انجام کارها داشته باشیم. ارزیابی می ­تواند بینشی را آشکار کند که منجر به بالا رفتن آگاهی و درنهایت دگرگونی اجتماعی شود و لذا برای عملیات توسعه­ی پایدار ضروری است (Tortman, 2005: 4). ارزیابی ما را در تعریف اهداف توسعه پایدار و ارزشیابی پیشرفت در جهت رسیدن به آن اهداف کمک می­ کند. ارزیابی پایداری در ادبیات و تجربیات توسعه در دو زمینه­ مختلف استفاده می­شود. نخست، اشاره به بررسی پیشرفت­ها در جهت پایداری دارد، خواه اجتماعی باشد یا سازمانی و دوم اشاره به تلاش برای ارزیابی پایداری پروژهای پیشنهادی، طرح­ها، رهیافت­ها یا قوانین تدوین‌شده قبل از اینکه اجراشده باشند دارد (Emmanuel, 2007: 20).
برای ارزیابی از روش‌های متفاوتی استفاده‌شده است اما رویکرد سیستمی به دلیل دیدگاه کل­نگر خود، می ­تواند در این زمینه به بهترین شکل کمک کند. در این رویکرد، جامعه به ­عنوان یک «کلیت»، شامل مجموعه‌ای از اجزا می‌باشد که در ارتباط متقابل با یکدیگر، زمینه تداوم حیات خویش را فراهم می‌آورد. بر این اساس در دیدگاه سیستمی، جامعه یک موجودیت کلان و هشیار است که دگرگونی در یک بخش، بر تمامی تغییرات دیگر تأثیر گذاشته، موجب ارتقا و بهبود کارکرد سیستم یا افول آن می‌شود.
بصیرت حاصل از دیدگاه سیستمی، همین توجه خاص به ارتباط متقابل اجزا و دیدن آن‌ها در ذیل یک مکتب به‌هم‌پیوسته و منظم است. همین نگرش را توسعه پایدار به جامعه دارد، به عبارتی توسعه پایدار یک مفهوم سیستمی را مطرح می­سازد که «هماهنگی میان سیستم­های انسانی و طبیعی»(Bossel ,1999 به نقل از آقایاری هیر، ۱۳۸۳: ۱۲) از اصول جدایی‌ناپذیر آن به شمار می­رود. بنابراین یکی از مزیت­های رویکرد سیستمی، هم­سویی آن با مفهوم توسعه پایدار است. از طرف دیگر در این نگرش، پیچیدگی­های ناشی از چندبعدی بودن توسعه پایدار در ارزیابی­ها مدنظر قرار می­گیرد و روابط متقابل و علت و معلولی میان ابعاد اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی مطرح در توسعه پایدار روستایی به­درستی مشخص می­شود. خلاء این رویکرد در ارزیابی­ها باعث جزئی­نگری، عدم تبیین درست روابط علت و معلولی میان شاخص­های توسعه پایدار، در نظر نگرفتن بازخوردها و از همه مهم‌تر بی­توجهی به پویایی سیستم روستا را در پی دارد. چراکه عناصر تشکیل‌دهنده سیستم روستا در طول زمان در حال تغییر یا به‌عبارت‌دیگر پویاست. رویکرد سیستمی، با بهره گرفتن از مدل­سازی و شبیه­سازی، می ­تواند در ارزیابی توسعه پایدار، پویایی سیستم روستا را مدنظر قرار دهد و به نتایج قابل‌قبولی دست پیدا کند.
بخش حمیل نیز مانند اغلب نواحی کشور مورد توجه نبوده و لذا مشکلات عدیده­ای در این باب پدید آمده است. حمیل یکی از بخش­های تابعه شهرستان اسلام­آبادغرب در استان کرمانشاه است و دارای ۳ دهستان با نام دهستان منصوری، هرسم و حیمل می­باشد. جمعیت این بخش بر اساس سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰برابر با ۱۷۶۴۰ نفر بوده است. آبادی­های این بخش در چند سال اخیر با مشکلات مختلفی ازجمله؛ کاهش آب‌های سطحی، برداشت بی­رویه از منابع آب زیرزمینی، خشک شدن چاه­های آب، بیکاری و درآمد پایین، مهاجرت روستاییان، خالی از سکنه شدن ۱۲ آبادی و . مواجه شده است که مشکلات عوامل گوناگونی ازجمله انجام نشدن طرح­های هادی در اکثر روستاهای این بخش، دید تک‌بعدی طرح­های انجام‌شده در روستاهای دارای طرح هادی، چراکه این طرح­ها بعد کالبدی را بیشتر در نظر گرفته است. اما در کنار تمام این عوامل، فقدان رویکرد سیستمی به فضا مهم­ترین عامل عدم پایداری روستاهاست. و تا زمانی که این دیدگاه بر مدیریت و برنامه ­های توسعه روستایی حاکم نشود مشکلات روستا همچنان پابرجاست. روستاهای منطقه موردنظر نیز از این قاعده مستثنی نیست. بنابراین باید سعی شود مشکلات منطقه با نگرشی سیستمی و دیدی ترکیبی شناسایی شوند. این کار زمانی انجام می­شود که ارزیابی سیستمی از توسعه منطقه صورت گیرد تا بر اساس نتایج به دست آمد مشکلات روستاها نمایان
شوند. علاوه بر این با ارزیابی توسعه پایدار روستاهای منطقه می­توان وضعیت پایداری را برای برنامه­ریزان و تصمیم گیران جهت ارائه خدمات مناسب و به‌موقع به روستاهای بخش حمیل مشخص کرد و همچنین به جهت­دهی روستا و حرکت آن به سمت توسعه پایدار کمک کرد.

۱-۳     سئوالات تحقیق:

با توجه به مسائل و مشکلات مذکور سوالات مطرح شده برای بخش حمیل به صورت زیر خواهد بود:

  1. عوامل مؤثر بر پایداری توسعه کدام­ها هستند و روابط ­آن­ها به چه شکل خواهد بود؟
  2. توسعه روستایی منطقه موردمطالعه ازلحاظ پایداری برای ده سال آینده چگونه خواهد بود؟
  3. کدام سناریو می ­تواند روند توسعه روستا را به سمت پایداری سوق دهد؟

۱-۴     اهمیت و ضرورت تحقیق:

روند نزولی وضعیت اقتصادی روستاها، جابجایی و مهاجرت وسیع روستاییان به شهرها، گسترش فقر و بیکاری، نبود امنیت غذایی، قرار گرفتن عمدع جمعیت روستایی در حاشیه و غیره نشان داد که اهاداف حیاتی توسعه یعنی افزایش پایدار درآمد، گسترش اشتغال تولیدی، برقراری متعادل­تر منافع ناشی از رشد در مناطق روستایی عملا با شکست روبرو گردیده است. افزایش تولید کشاورزی با استفاده بی رویه از کود شیمیایی و تاکید بر رشد اقتصادی باعث برهم خوردن تعادل اکوسیستم­های طبیعی و زراعی شده و در ضمن کاهش پایداری طبیعت و نظام­های زراعی، باعث تزلزل تعادل اکولوژیکی، اقتصادی و اجتماعی جوامع روستایی شده و ناپایداری آنها را رقم می­زند.
عوامل ذکر شده همرا با خشکسالی­های اخیر باعث شده وضعیت روستاهای ایران و به تبع آن در منطقه مورد مطالعه وخیم­تر گردد و نتیجه آن به صورت فقیر شدن بیش از پیش جامعه روستایی، شکاف بیشتر بین شهر و روستا و در نتیجه مهاجرت بیشتر روستاییان به شهرها بروز کند. با بررسی، شناخت و ارزیابی وضعیت توسعه روستاها می­توان مشکلات موجود بر سر راه توسعه را شناسایی کرد و راه حل­هایی برای آنها ارائه داد.این راه حل­ها زمانی موثر و مفید خواهند بود که با رویکرد سیستمی تمام جوانب توسعه پایدار را مدنظر قرار دهیم. رویکرد سیستمی به دلیل دیدگاه کل­نگر خود، می ­تواند در این زمینه به بهترین شکل کمک کند. در این رویکرد، جامعه به ­عنوان یک «کلیت»، شامل مجموعه‌ای از اجزا می‌باشد که در ارتباط متقابل با یکدیگر، زمینه تداوم حیات خویش را فراهم می‌آورد. بر این اساس در دیدگاه سیستمی، جامعه یک موجودیت کلان و هشیار است که دگرگونی در یک بخش، بر تمامی تغییرات دیگر تأثیر گذاشته، موجب ارتقا و بهبود کارکرد سیستم یا افول آن می‌شود.
 بنابراین ضرورت می­یابد برای شناخت و حل مشکلات جامعه روستایی تحقیقی با رویکرد سیستمی که نگاهی کلی و یکجا به مسائل دارد انجام گیرد. چرا که در در مطالعات پیشین در زمینه ارزیابی توسعه پایدار، این نکته که توسعه پایدار به یک نگاه سیستمی نیاز دارد، به ندرت توجه شده است. از کاربردهای دیگر این تحقیق می­توان به موارد ذیل اشاره نمود:

  1. تعریف شاخص­های توسعه پایدار در سه بعد اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی با رویکرد سیستمی
  2. شناخت روابط علت و معلولی وهمچنین بازخوردهای هر یک از شاخص­ها جهت شناسایی و ارزیابی دقیق مشکلات توسعه روستایی بخش حمیل
  3. مدلسازی از وضعیت توسعه منطقه و پیشنهاد چندین سناریو برای شناخت روند توسعه در آینده، که این امر می ­تواند باعث افزایش اطلاعات و سطح آگاهی برنامه­ریزان، تصمیم­گیران و مدیران محلی در ارائه راهکارهای مناسب گردد.
  4. همچنین نتایج این تحقیق می ­تواند مورد استفاده در سازمان­ها و اداراتی از جمله استانداری، فرمانداری، اداره جهاد کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست قرار گیرد.

۱-۵     پیشینه تحقیق:

یکی از بخش­های مهم تحقیق، بخش مربوط به پیشینه و ادبیات تحقیق است؛ یعنی یکی از کارهای ضروری در هر پژوهشی، مطالعه منابع مربوط به موضوع تحقیق است؛ زیرا سرچشمه علوم را می­توان در پیشینه آن‌ها کاوش کرد (دمپی یر، ۱۳۸۶: ۱ .(جان دیوئی اعتقاد دارد مطالعه منابع، به محقق کمک می‌کند تا بینش عمیقی نسبت به جنبه‌های مختلف موضوع تحقیق پیدا کند. مطالعه منابع، باید هم از منابعی باشد که به‌طور مستقیم، در رابطه با موضوع تحقیق می‌باشند و هم از منابعی باشند که به‌صورت غیرمستقیم با آن موضوع، ارتباط دارند(دلاور، ۱۳۸۳: ۱۸۲). بررسی­ها نشان می‌دهد که منابعی که به‌طور مستقیم با موضوع این پژوهش در ارتباط باشد بسیار معدود هستند و درواقع منبعی با موضوع ارزیابی توسعه پایدار روستایی با رویکرد سیستمی یافت نشد. در زیر تعدادی از منابع داخلی و خارجی که درزمینه ارزیابی توسعه روستایی که با روش­ها و مدل‌ها دیگر انجام‌گرفته بیان‌شده است.

۱-۵-۱   منابع داخلی:

    آقایاری هیر(۱۳۸۳)، در پایان ­نامه خود با موضوع سطح‌بندی پایداری توسعه روستایی بخش هیر با بهره گرفتن از GIS به ارزیابی و سطح­بندی پایداری توسعه روستاهای بخش هیر پرداخته است. این ارزیابی با نگرش اندام­وار به توسعه و بر اساس شاخص­سازی خصوصیات نظام­های پایدار در قالب ماتریس توسعه پایدار با در نظر گرفتن ۸۹ شاخص و گردآوری اطلاعات ثانویه و همچنین تولید اطلاعات از طریق پرسشنامه صورت گرفته است. نتایج این تحقیق نشان‌دهنده وضعیت نامطلوب پایداری در منطقه موردمطالعه است و در این میان پایداری نظام محیطی قوی­تر از پایداری نظام­های اجتماعی و اقتصادی است.
    ارشک(۱۳۸۹)، در پایان‌نامه خود با عنوان ارزیابی توسعه پایدار روستایی «مطالعه موردی دهستان چرام» از طریق مطالعه تطبیقی، آمار توصیفی(توزیع فراوانی­ها) با بهره گرفتن از ترم افزار Spss و Excel به تجزیه‌وتحلیل وضعیت توسعه دهستان چرام پرداخته است. نتایج تحقیق نشان می­دهد که این دهستان به لحاظ سواد و اشتغال در مسیر توسعه قرار دارد ولی از درآمد و رشد جمعیت ناپایدار است.
    شایان و همکاران(۱۳۹۰)، در مقاله­ای تحت عنوان ارزیابی پایداری توسعه روستایی شهرستان کمیجان، سطح پایداری و عوامل مؤثر بر آن را در ۴۹ سکونتگاه روستایی این شهرستان را با بهره گرفتن از روش­های شاخص­های وزنی و آزمون­های مناسب در spss سنجش نموده است. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده از آزمون t استیودنت سطح پایداری تمامی سکونتگاه­ها به‌طور معنا­داری کمتر از حد مورد انتظار بوده همچنین بعد اجتماعی با ضریب۷۵۲/۰ بیشترین تأثیر را بر سطح سکونتگاه­ها داشته است و بر اساس نتایج فن تحلیل عاملی به‌منظور پایدارسازی سکونتگاه­های موردمطالعه، ارتقای مشارکت مردم در تصمیم ­گیری محلی، سهولت دسترسی به خدمات بهداشتی- درمانی، آموزشی و اقتصادی، مقاوم­سازی مساکن، ساماندهی دفع زباله، افزایش بازده تولید و سطح اشتغال گریزناپذیر هستند.
   خسرو بیگی و همکاران(۱۳۹۰)، در پژوهشی به سنجش و ارزیابی پایداری در مناطق روستایی با بهره گرفتن از تکنیک تصمیم ­گیری چندمتغیره­ فازی- تاپسیس پرداخته است و هدف آن شناسایی روش­های متعدد ارزیابی پایداری و انتخاب یکی از آن روش­ها با رویکرد یکپارچه به‌منظور سنجش و ارزیابی پایداری است. در ادامه، روستاهای شهرستان کمیجان به‌عنوان مطالعه موردی پژوهش انتخاب‌شده و با بهره گرفتن از روش نمونه گیری کوکران از ۴۳۰ خانوار داده­ ها جمع­آوری گردیده. نتایج این تحقیق نشان می­دهد که به ترتیب روستاهای فضل­آباد و علی­آباد با امتیاز­های ۶۹۶/۰ و ۶۶۶/۰ میزان پایداری بالا و روستاهای کسر آصف و چالمیان سطح پایداری کمتری در قیاس با سایر سکونتگاه­ها دارند.
    عنابستانی و خسروبیگی(۱۳۹۰)، در پژوهشی با عنوان سطح­بندی پایداری توسعه روستایی با بهره گرفتن از فن چندمعیاره برنامه ­ریزی توافقی CP به سطح‌بندی و ارزیابی روستاهای شهرستان کمیجان پرداخته است. در این مقاله سعی شده است با ارائه چهارچوب و روشی مناسب و جامع شاخص­ها انتخاب و میزان پایداری روستاها سنجش و ارزیابی شود. سپس با توجه به نتایج ارزیابی به سطح­بندی سکونتگاه­ها جهت دستیابی به سلسله­مراتبی متعادل در نواحی روستایی پرداخته است. تجزیه و تحلیل داده­ ها با بهره گرفتن از روش­های آنتروپی و شانون و تحلیل چند متغیره برنامه ­ریزی توافقی انجام‌شده است. نتایج این تحقیق نشان می­دهد که از بین سکونتگاه­های روستایی شهرستان کمیجان، روستاهای خنجین، امام درویشان، سمقاور و محمودآباد در سطوح بالا و روستاهای سلوکر، راستگردان، روشنایی و چالمیان در سطوح پایین پایداری قرارگرفته‌اند.
     افتخاری و همکاران (۱۳۹۰)، در تحقیقی با عنوان ارزیابی و اولویت­بندی پایداری اجتماعی در مناطق روستایی: مطالعه موردی روستاهای شهرستان خرم­بید استان فارس، با رویکردی جغرافیای، به بررسی سطح پایداری اجتماعی، نحوه انتخاب شاخص­ها و ارزیابی روش­های سنجش و اولویت­بندی آن‌ها پرداخته است. این پژوهش برای دویست خانوار روستایی مستقر در چهارده مرکز روستایی واقع در شهرستان خرم­بید در استان فارس انجام‌گرفته است و نتایج آن نشان می­دهد روستاهای قشلاق و مظفرآباد از بیشترین سطح پایداری اجتماعی برخوردارند. به‌طورکلی نتایج اندازه ­گیری و سطح­بندی پایداری اجتماعی در مراکز روستایی در منطقه موردمطالعه، با بهره­ گیری از الگوریتم تاپسیس مبین تطبیق کامل این مدل با مشاهدات تجربی است.
کیانی(۱۳۹۳)، در پژوهشی با عنوان بررسی چالش­های توسعه در ناحیه روستایی- ساحلی شهرستان رشت به شناسایی چالش­های عمده توسعه پایدار روستایی پرداخته است و مدعی است عدم وجود استراتژی مناسب برای مدیریت توسعه، سبب ایجاد چالش­هایی در روستاهای ساحلی شده است و تنها راه برون‌رفت از این چالش­ها را شناخت مشکلات اساسی مربوط به سواحل و برنامه ­ریزی بر اساس منطق آمایش سرزمین و اصول توسعه پایدار می­داند. در این تحقیق با روش توصیفی- تحلیلی مبتنی بررسی منابع کتابخانه­ای، بررسی­های میدانی و تکمیل پرسشنامه اطلاعات جمع­آوری گردیده و با بهره گرفتن از مدل (AHP) و آزمون ضریب همبستگی کندال (Kendalls)  در نرم­افزار SPSS مورد ارزیابی قرارگرفته است.

۱-۵-۲  منابع خارجی:

Bossel      (1999) ، در کتاب خود تحت عنوان «شاخص­های برای توسعه پایدار، نظریه، روش، نرم­افزار» به تعریف مفهوم توسعه پایدار، جستجو و شناسایی جنبه­های حیاتی توسعه پایدار و تعیین شاخص­های مرتبط با آن پرداخته است. برای تعیین شاخص­ها در سیستم­های داینامیکی در یک محیط پویا از رویکردی سیستمی استفاده نموده  و پایداری توسعه را با روش­ کمی و رویکردی اندام‌وار انجام داده است. همچنین در تعیین شاخص­های برای ارزیابی به نقش کارشناسان و فرایند مشارکت توجه داشته و شاخص­های برای سطوح شهرستان، دولت، کشور و یک منطقه جهانی مشخص کرده است. در این کتاب روش­های مختلفی مبتنی بر سیستم شرح داده‌شده و توسعه پایدار به‌عنوان یک فرایند تعاملی و سیستماتیک مطرح می­شود و اولین وظیفه برای جستجو مناسب مجموعه ­ای از شاخص­ها را شناسایی سیستم­ها و زیر سیستم­های آن، تجزیه‌وتحلیل و تعریف ساختار سیستم مربوطه می­داند.
Roldan       و همکاران (۲۰۰۲)، پژوهشی با عنوان پیشنهاد و استفاده از شاخص­های توسعه پایدار انجام داده­اند که در آن شاخص­های توسعه پایدار (SDI)  و کاربرد آن در منطقه حوضه رودخانه کاتراکالوس بررسی و مطرح‌شده است. این منطقه یکی از مناطق صنعتی مکزیک است و در ایالت وراکروز در حدود ۸۰۰ کیلومتری جنوب شرقی مکزیکو­سیتی واقع‌شده است. شاخص­های مطرح‌شده در چهارچوب نیروهای­ محرک، دولت، پاسخگویی و فلسفه مطرح‌شده‌اند. این چهارچوب در حال حاضر شامل یک شاخص کلی در مورد حسابداری محیط‌زیست به‌منظور تعیین ارزش پولی ناشی از تخریب منابع طبیعی است. در این مقاله با بهره گرفتن از تئوری تصمیم ­گیری چندمعیاره و ۲۱ شاخص که این شاخص­ها به‌طور خاص برای این کار طراحی‌شده‌اند به بررسی ویژگی­های زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی منطقه پرداخته است. همچنین با بهره گرفتن از توابع نرم‌افزاری ایجادشده مناطق محدوده موردمطالعه برای هر شاخص سطح­بندی شده است. شاخص­های توسعه پایدار طراحی‌شده در مورد هفت شهرداری به کار گرفته شد و با بهره گرفتن از آن رتبه عملکرد هر شهرداری نسبت به توسعه پایدار مشخص شد. در پایان این پژوهش مشکلات منطقه تجزیه‌وتحلیل، شناسایی و اولویت‌بندی شده است و پیشنهاد گردیده که به‌منظور بهبود توسعه منطقه باید مشکلات توسط شهرداری ­ها حل شود و مدیریت منابع مطابق با اصول پایداری صورت بگیرد.
Purvis وهمکاران (۲۰۰۴) در این اثر نویسنده به تفضیل درباره مقیاس فضایی تعاملات فضایی در توسعه پایدار، جغرافیا و توسعه پایدار، کشاورزی پایدار برای قرن ۲۱، تغییر جو و انرژی در توسعه پایدار و دیدگا­ه­های توسعه پایدار به بحث می ­پردازد.
Bohringer     و همکاران (۲۰۰۷)، در پژوهشی تحت عنوان تحلیل روش­های سنجش پایداری، به بررسی مهم‌ترین شاخص­های پایداری و مدل و روش­های سنجش پایداری پرداخته است. در این تحقیق با بهره گرفتن از روش تحلیلی- تطبیقی و با بهره گرفتن از اطلاعات ۱۳۰ کشور، رابطه هرکدام از روش‌های اندازه‌گیری که در قالب شاخص‌های ترکیبی ارائه شدند با بهره گرفتن از ضرایب همبستگی بین هرکدام از روش‌ها با بهره گرفتن از نرم‌افزارSPSS  تعیین و مورد تجزیه‌وتحلیل قرارگرفته و نقاط اشتراک و تفاوت‌های آن‌ها مشخص شد.
Robinson      (2008)، در کتاب سیستم­های پایدار روستایی که خلاصه­ای از جلسات کمیسیون سیستم­های پایدار روستایی است که در سال ۱۹۹۲ تأسیس‌شده و بخشی از کنگره بین ­المللی جغرافیایی است که در سال ۲۰۰۴ در گلاسکو برگزار شد و در ده فصل تدوین‌شده که در این فصل­ها به موضوعاتی مانند مشارکت و نظارت در توسعه پایدار در برنامه محیط­زیست کانادا، اقتصاد، فرهنگ و گردشگری و نقش آن در توسعه پایدار بر اساس مدارک و شواهدی از غرب ایرلند، کاربری اراضی و حفاظت از طبیعت در سایت­های حفاظت‌شده انگلستان، کشاورزی و دامداری پایدار در جوامع روستایی، بررسی انگیزه و تأثیرات ترک کشاورزان از کشاورزی ارگانیک در انگلستان پرداخته است.

۱-۶     فرضیات تحقیق:

  1. عوامل اقتصادی، اجتماعی و زیست­محیطی در پایداری منطقه موردمطالعه مؤثرند و روابط آن‌ها به‌صورت علت و معلولی و دارای بازخورد هستند.
  2. توسعه روستایی منطقه در ده سال آینده پایدار خواهد بود.
  3. با رویکردی سیستمی و توجه یکپارچه و متعادل به همه ابعاد توسعه پایدار در سیاست­گذاری­های توسعه روستایی بخش حمیل می­توان انتظار داشت روستاهای منطقه به سمت پایداری حرکت کنند.

۱-۷     اهداف تحقیق:

۱-۷-۱  اهداف کلی:

ارزیابی توسعه پایدار روستایی بخش حمیل با رویکرد سیستمی.

۱-۷-۲  اهداف اختصاصی:

تعریف و تعیین شاخص­های توسعه پایدار روستایی بر اساس رویکرد سیستمی
مشخص کردن روابط علت و معلولی بین هر یک از شاخص­های توسعه پایدار روستایی
انجام سناریوسازی و آینده­نگری برای پایداری توسعه روستایی منطقه مورد مطالعه

۱-۸     مشکلات و محدودیت­های تحقیق:

انجام یک پژوهش همواره با مشکلات و محدودیت­هایی روبه­رو است. این مشکلات و محدودیت­ها گاهی حاصل عوامل و فاکتورهای خارجی هستند و گاهی حاصل کارکرد عوامل و مسائل درونی(مربوط به خود تحقیق)می­باشند. مشکلات و محدودیت­های درونی پژوهش در سایه راهنمایی­های ارزنده استاد راهنما برطرف شده اما محدودیت­­ها و موانع خارجی تحقیق به قوت خود باقی هستند. که عبارت‌اند از:

  • عدم همکاری جهاد سازندگی در ارائه دادها و اطلاعات کشاورزی مربوط به بخش حمیل
  • در دسترس نبودن بعضی از دهیارها برای پاسخگویی به پرسشنامه
  • در دسترس نبودن سرشماری کشاورزی سال ۱۳۹۰
  • به‌روز نبودن اطلاعات ارائه‌شده توسط سازمان منابع طبیعی شهرستان اسلام‌آباد غرب
  • نبود شیپ فایل GIS پوشش گیاهی،خاک و آب‌های زیرزمینی منطقه
  • عدم تأمین منابع مالی مورد نیاز تحقیق

تعداد صفحه :۱۱۵
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  asa.goharii@gmail.com

پایان نامه ارزیابی میزان تحقق­پذیری مولفه­ های شهر خلّاق

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
دانشگاه پیام نور
دانشکده علوم انسانی
مرکز بابل
پایان ­نامه
برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته جغرافیا و برنامه­ریزی شهری
عنوان پایان ­نامه:
ارزیابی میزان تحقق­پذیری مولفه ­های شهر خلّاق
(نمونه موردی: شهر بناب)
بهمن ۱۳۹۳
 
چکیده
شهر خلاق و نوآور از جمله مباحث جدید در حوزه­ مطالعات شهر توسط، جغرافی­دانان، اقتصاددانان و جامعه شناسان در رسیدن به جامعه­ی دانایی و توسعه­ی دانایی محور مورد تاکید قرار گرفته است. این تحقیق با هدف بررسی میزان تحقق­پذیری مؤلفه­های شهر خلّاق در محلات شهر بناب، با بهره گرفتن از مدل TOPSIS  و مدل رگرسیون و تحلیل پرسشنامه و جهت تحلیل داده­ ها از نرم افرارهای SPSS، Arc Gis استفاده شده است. با توجه به مؤلفه­های مورد بررسی، نوع تحقیق، کاربردی و روش بررسی آن توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری ۱۳ محله شهر بناب و شاخص­های تحقیق شامل ۲۰ شاخص شهر خلّاق می­باشد. بررسی وضعیت خدمات فرهنگی و چگونگی توزیع و سطح­بندی آن­ها نشان می­دهد در بین محلات شهر بناب محله ۶ (عسگرآباد، داش کورپی، کوچه قم، زرگران، کوزه­چیلر، تنگه کوچه شرقی) با میزان تاپسیس(۳.۰۱۵۹) از لحاظ سطح خلاقیت(بسیار بالا) در بین محلات شهر بناب در رتبه اول و در مقابل محله ۱۱(دیزج جنوبی) با میزان تاپسیس(۱.۱۷۲۰) با سطح خلاقیت بسیار پائین در رتبه آخر از لحاظ میزان خلاقیت قرار گرفته است. محاسبه رابطه مؤلفه­های شهر خلّاق و وضعیت موجود این مؤلفه­ها در محلات شهر بناب نشان می­دهد که ۶۹.۵ درصد از تغییرات تحقق محلات خلاق شهر بناب ناشی از بهبود و افزایش به کارگیری مولفه­های شهر خلاق است. زمینه ­های تحقق شهر خلّاق به مراتب بالاتر است. براساس تحلیل آماری پرسش­نامه، شاخص سرمایه انسانی بیشترین تاثیر را با میزان(۲.۷۸) درصد و کیفیت زندگی با کمترین تاثیر با میزان(۲.۵۳) درصد را در حرکت یک محله به سمت محله خلّاق در شهر بناب دارند. به طور کلی شهر بناب، با توجه به تحلیل­های انجام شده پتانسیل حرکت به سمت شهرهای خلّاق را داراست.
واژگان کلیدی: ارزیابی، تحقق­پذیری، شهر خلّاق، بناب.
فهرست مطالب
عنوان                                                                                                                  صفحه
فصل  اوّل  (طرح تحقیق) ۱
۱-۱- مقدمه ۲
۱-۲- ‌تعریف مساله و بیان سؤالهای اصلی تحقیق:‌ ۳
۱-۳- سابقه و ضرورت انجام تحقیق: ۷
۱-۴- هدف‌ها: ۱۲
۱-۵- فرضیه ها: ۱۲
۱-۶- کاربردهای متصور از تحقیق: ۱۳
۱-۷- مراجع استفاده کننده از نتیجه پایان نامه ۱۳
۱-۸- روش انجام تحقیق: ۱۴
۱-۸-۱- روش و ابزار گردآوری اطلاعات: ۱۴
۱-۸-۲- روش تجزیه و تحلیل داده‌ها: ۱۵
۱-۸-۳-  قلمرو تحقیق (زمانی، مکانی، موضوعی): ۱۵
۱-۹- جامعه آماری و روش نمونه‌گیری. ۱۶
فصل دوّم (مبانی نظری و پیشینه تحقیق) ۱۸
۲-۱- مقدمه ۱۹
۲-۲- تعریف مفاهیم ۲۰
۲-۲-۱- خلّاقیت ۲۰
۲-۲- ۲- شهر خلاق. ۲۲
۲-۲-۳- مولفه­های شهر خلّاق. ۲۶
۲-۲-۴- شاخصهای ارزیابی شهر خلّاق. ۲۷
۲-۲-۵- ارکان اصلی شهر خلّاق. ۲۹
۲-۲-۵-۱- مردم ۲۹
۲-۲-۵-۲- بنگاههاى اقتصادى. ۲۹
۲-۲-۵-۳- فضا ۳۰
۲-۲-۵-۴-  پیوندها و ارتباطات ۳۰
۲-۲-۵-۵- چشم انداز و آوازه ۳۰
۲-۳- نظریات شهر خلّاق. ۳۱
۲-۳-۱- نظریه طبقه خلّاق فلوریدا ۳۱
۲-۳-۲- نظریه شهر خلّاق فلوریدا ۳۳
۲-۴- زیرساختهای مناطق و شهر خلّاق. ۳۵
۲-۵- بسترهای زمینه­ساز شهر خلّاق. ۳۶
۲-۵-۱-  تغییر پارادایمی از دولت- ملّت به شهر. ۳۶
۲-۵-۲- تغییر از حکومت به حکمروایی و نقش کانونی اجتماعات محلّی. ۳۷
۲-۵-۳- جهانی – محلّی شدن. ۳۸
۲-۵-۴- اهمیّت یافتن اقتصادهای فرهنگ پایه و دانش بنیان. ۳۹
۲-۶-  راهبرد شهر خلّاق. ۴۰
۲-۷- راهبردهایى برای توسعه شهرهاى خلّاق. ۴۳
۲-۷-۱- راهبردهایى براى مردم ۴۳
۲-۷-۲- راهبردهایى براى بنگاههاى اقتصادى. ۴۳
۲-۷-۳- راهبردهایى براى فضاهاى شهرى. ۴۵
۲-۷-۴- راهبردهایى براى بهبود پیوندها و ارتباطات ۴۶
۲-۷-۵- راهبردهایى براى چشم انداز و آوازه شهر. ۴۷
۲-۸- چشم­انداز شهر خلّاق. ۴۸
۲-۹- اﻗﺘﺼﺎد و ﺷﻬﺮ خلّاق. ۵۰
۲-۱۰- اقتصاد خلّاق در شهر خلّاق. ۵۲
۲-۱۱- منابع فرهنگی و شهر خلّاق. ۵۴
۲-۱۲- بررسی تجربیات جهانی مرتبط با موضوع. ۵۵
۲-۱۲-۱- سابقه مطالعات شهرهای خلّاق در جهان. ۵۵
۲-۱۲-۲- سابقه مطالعات شهرهای خلّاق در ایران ۵۶
۲-۱۳-  جمع­بندی. ۵۷
فصل سوّم (مواد و روش ها) ۶۰
۳-۱-  مقدمه ۶۱
۳-۲- روش­شناسی پژوهش ۶۲
۳-۲-۱- جامعه آماری و محدوده پژوهش ۶۲
۳-۲-۲- روش های گردآوری اطلاعات ۶۲
۳-۲-۲-۱- مطالعات کتابخانه­ای و اسنادی: ۶۳
۳-۲-۲-۲- مطالعات میدانی(پرسشنامه­ای): ۶۴
۳-۲-۳- شاخص‌های مورد مطالعه : ۶۴
۳-۳- روش‌ها و متدهای رایج در رتبه­بندی عوامل. ۶۵
۳-۳-۱- مدل‌ها ۶۶
۳-۳-۱-۱- مدل‌های تصویری. ۶۷
۳-۳-۱-۲- مدل‌های قیاسی. ۶۷
۳-۳-۱-۳- مدل­های ریاضی یا مدل­های نمادی. ۶۷
۳-۳-۱-۴- مدل‌های ارزیابی چند معیاری. ۶۷
۳-۳-۱-۵- مدل‌های پیش ­بینی کننده ۶۸
۳-۳-۱-۶- روش‌های تصمیم ­گیری چند معیاره ۶۸
۳-۳-۲- مدل‌های تصمیم ­گیری چندمعیاره ۶۹
۳-۳-۲-۱- مدل تاپسیس ۶۹
۳-۴-  رگرسیون. ۷۳
۳-۴-۱- رگرسیون خطی ساده ۷۴
۳-۴-۲- رگرسیون چند متغیره ۷۴
۳-۵- آشنایی با خصیصه­ها و ویژگیهای طبیعی شهر بناب ۷۷
۳-۵-۱- موقعیت جغرافیایی شهر بناب ۷۷
۳-۵-۲- ژئومورفولوژی شهرستان بناب ۷۷۸
۳-۵-۳-  شیب ۷۹
۳-۶- ویژگیهایی اقلیمی. ۸۰
۳-۶-۱- آب و هوا ۸۰
۳-۶-۲-  دما(درجه حرارت) ۸۱
۳-۶-۳- روزهای یخبندان. ۸۲
۳-۶-۴-  بارندگی. ۸۲
۳-۶-۵- باد ۸۲
۳-۷-  خاک شناسی. ۸۳
۳-۸- منابع آب ۸۳
۳-۸-۱- آبهای سطحی. ۸۳
۳-۸-۲- آبهای زیر زمینی. ۸۳
۳-۹- جغرافیای انسانی شهر بناب ۸۴
۳-۹-۱- وجه تسمیه شهر بناب ۸۴
۳-۹-۲- تعداد جمعیت ۸۴
۳-۹-۳-  ساختار سنی و جنسی جمعیت ۸۵
۳-۹-۴-  بُعد خانوار. ۸۶
۳-۹-۵-  مهاجرت ۸۶
۳-۱۰- تحصیلات ۸۸
۳-۱۱- خصیصه­های اقتصادی شهر بناب ۸۹
۳-۱۱-۱- وضعیت فعالیت در شهر بناب ۸۹
۳-۱۱-۲- اشتغال. ۹۰
۳-۱۱-۳- صنعت شهر بناب ۹۱
۳-۱۱-۴-  معادن شهر بناب ۹۱
۳-۱۲- جمع­بندی. ۹۲
فصل چهارم (ارزیابی میزان تحقق­پذیری  مولفه­های شهر خلّاق) ۹۳
۴-۱- مقدمه ۹۴
۴-۲- روش شناسی تحقیق. ۹۵
۴-۳- یافته­ های توصیفی پژوهش ۹۷
۴-۳-۱- جنس ۹۷
۴-۳-۲- سن. ۹۷
۴-۳-۳- وضعیت تحصیلات ۹۸
۴-۳-۴- وضعیت شغلی. ۹۹
۴-۳-۴-۱- افراد شاغل. ۹۹
۴-۳-۴-۲- افراد غیر شاغل. ۹۹
۴-۴-  بررسی میزان تحقق­پذیری مولفه­های شهر خلّاق در شهر بناب ۱۰۰
۴-۴-۱-  بررسی معیارهای شهر خلّاق در محلات شهر بناب ۱۰۱
۴-۴- ۲- رتبه­بندی محلات شهر بناب به لحاظ میزان خلّاقیت از طریق مدل تاپسیس ۱۰۵
۴-۴-۲-۱- رتبه­بندی محلات شهر بناب از نظر شاخص سرمایه انسانی. ۱۰۵
۴-۴-۲-۲- رتبه­بندی محلات شهر بناب از نظر شاخص نوآوری. ۱۰۷
۴-۴-۲-۳- رتبه­بندی محلات شهر بناب از نظر شاخص سرمایه اجتماعی. ۱۰۹
۴-۴-۲-۴- رتبه­بندی محلات شهر بناب از نظر شاخص کیفیت زندگی. ۱۱۱
۴-۵- بررسی میزان تأثیرگذاری هریک از مؤلفه­های شهر خلّاق در تحقق شهر خلّاق در سطح محلات شهر بناب ۱۱۵
۴-۵-۱- تحلیل رگرسیون. ۱۱۵
۴-۵-۲-  تحلیلی آماری بر شاخصهای خلّاقیت شهر بناب(براساس یافته­ های پرسشنامه) ۱۱۷
۴-۶- آزمون فرضیات ۱۱۹
۴-۶-۱- فرضیه اول: «به نظر میرسد محلات شهر بناب از نظر مولفه­های شهر خلّاق پتانسیل شهر خلّاق را دارند». ۱۱۹
۴-۶-۲- فرضیه دوم: « به نظر میرسد میزان تأثیرگذاری هریک از مؤلفه­های شهر خلّاق در تحقق شهر خلّاق در سطح محلات شهر بناب متفاوت است». ۱۲۲
۴-۷- جمع­بندی. ۱۲۵
فصل پنجم (جمع­بندی و نتیجه­گیری و ارائه­ پیشنهادات) ۱۲۷
۵-۱- مقدمه ۱۲۸
۵-۲- جمع­بندی و نتیجه­گیری. ۱۲۸
۵-۳- ارائه­ پیشنهادات ۱۳۷
منابع و مآخذ ۱۳۹
الف) منابع فارسی. ۱۳۹
ب) منابع لاتین. ۱۴۲
پیوست  (پرسشنامه نظر سنجی از شهروندان بناب) ۱۴۵
 
 
فهرست نمودارها
عنوان                                                                                                                   صفحه
نمودار۲-۱: بسترهای اجتماعی شهر خلّاق. ۳۵
نمودار۲-۲: چشم­انداز  شهر خلّاق. ۵۰
نمودار ۳- ۱: وضعیت گروه های سنی جمعیت مرد شهر بناب در سال۱۳۹۰. ۸۵
نمودار۳-۲: وضعیت گروه های سنی جمعیت زن شهر بناب در سال ۱۳۹۰. ۸۵
نمودار۳-۳: مقایسه محل تولد افراد مهاجران شهر بناب ۸۷
نمودار۳-۴: سهم جمعیت باسواد و بی سواد شهرستان بناب ۸۸
نمودار۳-۵: توزیع نسبی برآورد شاغلان ۱۰ ساله و بیشتر شهرستان برحسب بخش های فعالیت ۹۰
نمودار ۳- ۶: توزیع نسبی برآورد شاغلان ۱۰ ساله و بیشتر نقاط شهری برحسب بخشهای فعالیت ۹۱
نمودار ۴-۱: فراوانی و درصد جنسیت پاسخ ­دهندگان. ۹۷
نمودار۴-۲: فراوانی و درصد سن پاسخ ­دهندگان. ۹۸
نمودار۴-۳: فراوانی و درصد تحصیلات پاسخ ­دهندگان. ۹۸
نمودار ۴-۴: توزیع فراوانی شاغلان به درصد ۹۹
نمودار ۴-۵: توزیع فراوانی افراد غیر شاغل به درصد ۱۰۰
 
فهرست اشکال
عنوان                                                                                                   صفحه 
شکل۲-۱: دارایی­های شهر خلّاق. ۳۱
شکل۲-۲: مقایسه ویژگیهای طبقه خلّاق و شهر خلّاق. ۳۴
شکل ۲-۳: مدل مفهومی تحقق محلات خلاق در شهر خلاق. ۵۹
شکل ۳-۱: انواع مدل‌های چندشاخصه ۶۹
شکل۴-۱: میزان برخورداری از مراکز آموزشی در سطح محلات شهر بناب ۱۰۴
شکل۴-۲: اثرات هر یک از مؤلفه­های شهر خلّاق در تحقق شهر خلّاق در محلات شهر بناب ۱۱۹
شکل۴-۳: اثرات هر یک از مؤلفه­های شهر خلّاق در تحقق شهر خلّاق در محلات شهر بناب ۱۲۳
فهرست جداول
عنوان                                                                                                             صفحه
جدول۱-۱: شاخصهای شهر خلّاق. ۱۵
جدول۱- ۲: مساحت و جمعیت محلات شهر بناب بر اساس محله­بندی طرح تفصیلی سال ۹۰- ۱۳۸۲. ۱۶
جدول۲-۱: شاخصهای خلّاقیت اروپایی. ۲۸
جدول۲-۲: شاخصها و زمینه ­های خلّاقیت در شهرها از دید فلوریدا ۲۸
جدول۲-۳ : مقایسه ویژگیهای چشم­انداز شهر خلّاق و چشم­انداز منفعت­طلبانه ۴۹
جدول۲-۴: فهرست شهرهای خلّاق یونسکو. ۵۶
جدول۳-۱: مساحت و جمعیت محلات شهر بناب براساس محله­بندی طرح تفصیلی  سال ۹۰- ۱۳۸۲. ۶۳
جدول۳-۲: شاخصهای به کار گرفته شده در تحقیق. ۶۵
جدول۳- ۳: جمعیت شهر بناب به تفکیک جنس(تعداد- درصد) ۸۴
جدول۳-۴: رشد جمعیت شهر بناب در فاصله سرشماری ۱۳۳۵- ۱۳۹۰. ۸۴
جدول۳- ۵: وضعیت خانوارهای شهر بناب در مقایسه با کل شهرستان. ۸۶
جدول۳- ۶: مهاجران وارد شده طی۱۰سال گذشته برحسب آخرین محل اقامت به تفکیک جنس، شهربناب ۸۷
جدول۳-۷: درصد باسوادی و بیسوادان شهرستان بناب ۸۸
جدول۳-۸: دانش آموختگان دانشگاهها و موسسات آموزش عالی برحسب جنس، سن و آخرین مدرک تحصیلی- بناب ۸۹
جدول ۳-۹: توزیع نسبی بر آورد شاغلان ۱۰ ساله و بیشتر بر حسب بخشهای کشاورزی، صنعت و خدمات شهر بناب در مقایسه با شهرستان به تفکیک جنس ۸۹
جدول۴-۱: تحولات جمعیتی شهر بناب از سالهای(۶۵-۱۳۹۰) ۱۰۱
جدول۴-۲: مساحت و جمعیت محلات شهر بناب بر اساس محله­بندی طرح تفصیلی  سال ۹۰- ۱۳۸۲. ۱۰۲
جدول۴-۳: میزان تاپسیس و جایگاه هریک از محلات شهر بناب از نظر شاخص سرمایه انسانی. ۱۰۶
جدول۴-۴: میزان تاپسیس و جایگاه هریک از محلات شهر بناب از نظر شاخص نوآوری. ۱۰۸
جدول۴-۵: میزان تاپسیس و جایگاه هریک از محلات شهر بناب از نظر شاخص سرمایه اجتماعی. ۱۱۰
جدول۴-۶: میزان تاپسیس و جایگاه هریک از محلات شهر بناب از نظر شاخص کیفیت زندگی. ۱۱۲
جدول ۴-۷: رتبه­بندی نهایی محلات شهر بناب به لحاظ میزان خلّاقیت با بهره گرفتن از مدل تاپسیس ۱۱۴
جدول۴-۸ : آماره­های تحلیل رگرسیون معیارهای شهر خلّاق و تحقق شهر خلّاق محلات بناب ۱۱۶
جدول۴-۹: تحلیل واریانس و رگرسیون مؤلفه­های شهر خلّاق و تحقق شهر خلّاق. ۱۱۶
جدول ۴-۱۰: شاخصهای شهر خلاق( تحلیل پرسشنامه) ۱۱۷
جدول۴-۱۱: رتبه­بندی محلات شهر بناب از نظر سطح خلاقیت ۱۲۲
جدول۴-۱۲ : آماره­های تحلیل رگرسیون معیارهای شهر خلّاق و تحقق شهر خلّاق محلات بناب ۱۲۳
جدول۴-۱۳: تحلیل واریانس و رگرسیون مؤلفه­های شهر خلّاق و تحقق شهر خلّاق. ۱۲۳
 
فهرست نقشه­ها
عنوان                                                                                                                  صفحه
نقشه ۳-۱: موقعیت شهرستان بناب درتقسیمات سیاسی استان. ۷۷
نقشه ۳-۲: موقعیت استان آذربایجان شرقی و شهرستان بناب درتقسیمات سیاسی کشور. ۷۸
نقشه۳-۳: نمایش ارتفاعات و پستی بلندی شهرستان بناب ۸۰
نقشه۳-۴: اقلیم شهرستان در پهنه­های اقلیمی استان آذربایجان­شرقی. ۸۱
نقشه۳-۵: پهنه اقلیمی شهرستان بناب ۸۱
نقشه۴-۱: وضعیت هریک از محلات مورد مطالعه از لحاظ برخوداری از شاخص‌های توسعه انسانی با توجه به میزان تاپسیس ۱۰۷
نقشه۴- ۲: وضعیت هریک از محلات مورد مطالعه از لحاظ برخوداری از شاخص‌های نوآوری با توجه به میزان تاپسیس ۱۰۹
نقشه ۴-۳: وضعیت هریک از محلات مورد مطالعه از لحاظ برخوداری از شاخص‌های سرمایه اجتماعی با توجه به میزان تاپسیس ۱۱۱
نقشه ۴-۴: وضعیت هریک از محلات مورد مطالعه از لحاظ برخوداری از شاخص‌های کیفیت زندگی با توجه به میزان تاپسیس ۱۱۳
نقشه ۴-۵: رتبه­بندی نهایی محلات شهر بناب به لحاظ میزان خلّاقیت با بهره گرفتن از مدل تاپسیس ۱۱۵
 
 
 
 
فصل  اوّل
(طرح تحقیق)


 
۱-۱- مقدمه
به نظر می­رسد که امروزه رقابت اصلی در فرآیند جهانی شدن بین مراکز شهری می­باشد و میان دولت­ها و ملّت­ها نیست. اما رقابتی که بین شهرها در عصر جهانی شدن وجود دارد یا خواهد داشت، در جذب افراد متخصص است. اگر در گذشته جذب کارگر ماهر و نیمه ماهر مد نظر بود، اکنون رقابت در جذب کسانی است که در زمینه تکنولوژیکی و اطّلاعات مهارت دارند. شهرها، امروز و در آینده سعی می­ کنند محیطی را فراهم سازند که متخصصین راغب شوند در آن محیط زندگی کنند و در مقابل تخصص خود را بدون دغدغه در اختیار جامعه قرار دهند(سیف الدینی و همکاران، ۱۳۸۶، ۱۰). سیر تحولات جهانی به ویژه در حوزه اقتصاد توجه حوزه­های حاکمیتی و بنگاه­های بخش خصوصی را به اقتصادهای دانش بنیان جلب نموده است. در پیشرفت سریع اقتصادهای دانش بنیان، شهرها و مقوله مدیریت شهری نقش کلیدی را به خصوص در دو دهه اخیر ایفا نموده و از همین رو بسیاری از شهرهای دنیا، منافع اجتماعی و اقتصادی حاصل از اقتصاد خلّاق و توسعه آن را به عنوان یک اولویت راهبردی در برنامه ­ریزی شهری مدنظر قرار داده­اند.
در جهان امروز در شهرهایی که از ساختار مناسب در حوزه اقتصادی و زیرساخت­های شهری موردنیاز جهت تامین نیازهای خدماتی مصرف ­کننده و تولید­کننده و ارتباط گسترده با سایر نقاط جهان برخوردار است، حرکت توسعه­ای به سمت “شهرهای خلّاق” جهت بهره­ گیری موثر از ظرفیت­ها و توانمندی­های موجود امری ضروری است. چراکه این شهرها می­توانند به عنوان موتورهای محرک شکل­ گیری خلّاقیت، اقتصاد مبتنی بر دانایی، صنایع خلّاق و اقتصاد پویا عمل نموده و در بسترهای تلفیقی فرهنگی و اجتماعی تبلور یابند. این موتورهای محرک سرمایه­های انسانی خلّاق را جذب و رشد و توسعه اقتصادی شهر را به دنبال خواهد داشت.
۱-۲- ‌تعریف مساله و بیان سؤالهای اصلی تحقیق:‌
در عصر جهانی شده امروز که تعاملات و فرایندهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی به شدت درهم تنیده­اند، توسعه طرح­ها و برنامه ­های اقتصاد فرهنگی در شهرهای بزرگ جهان به یکی از ارکان توسعه پایدار شهری تبدیل شده است. شهر به عنوان یک پدیده ماهیتاً فرهنگی و اجتماعی در عین برخورداری از یک کالبد فیزیکی از کالبد محتوایی و فرهنگی نیز برخوردار است. گاهی اوقات شهروندان می­توانند شاهد رشد سریع یک شهر و حرکت به سوی پراکندگی شهری باشند که بسیاری از ویژگی­های اصلی خود را در بین حومه­های جدید از دست می­ دهند به گونه­ای که هزینه­ های زندگی افزایش پیدا می­ کند. در این زمان مدیران شهری اقداماتی نظیر اجرای برنامه ­های مؤثر کاربری زمین، منطقه­بندی و استفاده مجدد از زمین­های رها شده در مرکز شهر، جهت رسیدگی به این مشکلات انجام می­دهند.(۲۵ ,Florida, 2004). اما این برنامه­ها به طور گسترده منجر به درهم آمیختگی و افزایش تراکم و گسترش عمودی شهرها به ویژه در مراکز شهری می­شود و مراکز شهری حس مکانی خود را از دست می­ دهند( ۱۸۸,۲۰۰۷ ,McCann). هر چند این روند منجر به گسترش مراکز علمی، فناوری، نوآوری و نهایتاً گسترش سرمایه­های انسانی خلّاق می­گردد، اما تا زمانی که این چنین توسعه­ای بر مبانی نظری سنتی شکل بگیرد، پیامدهایی چون افزایش بیکاری، افزایش نابرابری فضایی در داخل شهر و بدتر شدن شکاف اجتماعی و اقتصادی را به دنبال دارند(موسوی، ۱۳۹۳، ۲۰).
اولبن­بار «دبور» در سال ۱۹۶۷ مبحثی با عنوان «شهر تماشایی یا شهر نمایش» مطرح کرد. نظر او ظهور پیش از موعد ایده­های تلفیق فضای اقتصادی و فرهنگی در مقیاس انسانی به­ویژه در موضوعاتی نظیر فضاهای مولد جدید، مجموعه­های فرهنگی و به نمایش در آوردن محیط­های بصری که در مادر شهرهای اصلی سراسر جهان بسیارند(۲۰۰۶ ,J. SCOTT). ریچارد فلوریدا[۱] اولین کسی است که بحث شهرهای خلاق را مطرح نمود او اولین کتاب خود را تحت عنوان کریتیو کلس(Creative Class) در سال ۲۰۰۲ میلادی منتشر و پس از آن در سال ۲۰۰۵ میلادی کتاب دیگری را برای تقویت موضوع خود منتشر نمود(رفیعیان، ۱۳۸۹، ۱۲۱).
شهر خلّاق مکانی برای رشد و نمو خلّاقیت­ها است. شهر خلّاق منزلی برای خلاقیت­های هنری، نوآوری­های علمی و تکنولوژیکی و صدای­رسای فرهنگ­های رو به رشد است. شهری که همه پتانسیل­های خلّاق خود را جامه عمل می­پوشاند و پرچم­دار فعالیت­های فرهنگی و توسعه­ای است. یک شهر خلاق یک شهر پویا از لحاظ یادگیری فرهنگی و بین فرهنگی است. در این شهر، هر شهروند اطمینان خاطر به استفاده از ظرفیت­های علمی، فنی، هنری و فرهنگی خود دارد(ابراهیمی، ۱۳۸۷، ۶۵). عناصر کلیدى که براى به وجود آمدن مناطق و شهرهاى خلاق مطرح­اند شامل: شبکه­اى از تولید کنندگان منطقه­اى، بازار نیروى کار محلى یعنى تکنسین­ها و کارگران خلّاقى که در یک منطقه استقرار دارند و می­توانند در شکل­گیرى توسعه خلّاقیت در شهر و منطقه اثرگذار باشند و رقابت و همکارى بین مجموع­هاى از شهرها که بتوانند عنصر خلّاقیت را به منطقه و شهر تزریق کنند. مباحث مطرح درا ین زمینه بیشتر مربوط به مناطق کلانشهرى و شهرهاى بزرگ است و هرچه قدر که از شهرهاى بزرگ­تر دور می­شویم، بحث مربوط به خلّاقیت، بیشتر به عناصر سنتى تا عناصر جدید ارتباط پیدا می­ کند.اما امروزه عناصر سنتى مانند جواهرآلات با وجود سنتى بودن، می­توانند به عنوان یک صنعت خلّاقیت آفرین تاثیر خود را بر شکل­گیرى شهر خلاق بگذارند(MUSTURD, 2001). همچنین از جمله ویژگی­هاى عمومى هر شهر خلاق این است که مکانى جذاب براى کار کردن و زندگى شهروندان خود (به خصوص براى نسل جوان)، مکانى جذاب براى گردشگران (صنعت توریسم)، توانمند در شکوفایی بخش­هاى مختلف اقتصادى (از راه به کارگیرى فناورى و مدیریت صحیح آن) و همچنین مرکز جذب بنگاههاى مختلف اقتصادى نوظهور (خوشه­ها و مراکز تحقیقاتى به ویژه در زمینه فناوری­هاى برتر High-Tech) باشد(ابراهیمی، ۱۳۸۷).
نظریه سرمایه خلاق فلوریدا بیان می­دارد افراد خلاق موجب قدرتمند شدن شهر و رشد اقتصادی ناحیه­ای می­شوند و این افراد مکان­هایی را برای زندگی ترجیح می­ دهند که دارای ویژگی­های نظیر خلاقیت و نوآوری، متنوع و تسامح باشد.(۳۴ ,Florida, 2005). بنابراین شهرها برای موفقیت در جهان امروز باید افراد بسیار خلاق را جذب و حفظ کنند. شهر خلاق[۲] از مباحث جدید در حوزه­ مطالعات شهری توسط جغرافی­دانان، اقتصاددانان و جامعه­شناسان در رسیدن به جامعه­ی دانا و توسعه دانایی محور مورد تاکید قرار گرفته شده است. در این راستا شهر به عناوین محل شکل­ گیری خلاقیت دانایی، صنایع خلاق­ و نوآور و اقتصاد دانایی در یک ترکیبی در نظر گرفته شده است. حال ما برای داشتن شهر خلاق نیازمند بستری مستقیم هستیم تا از طریق آن شهروندان بتوانند شهر خلاق را شکل دهند. فلسفه شهر خلاق آن است که در هر شهری همیشه ظرفیتی بسیار بیشتر از آنچه ما در وهله اول تصور می­کنیم وجود دارد. اگر بتوانیم شرایطی فراهم کنیم که مردم بتوانند براساس تخیلات بلند پروازانه فکر، برنامه ­ریزی و عمل کنند و فرصت­های توسعه به طور مداوم تکامل یابد می­توانیم یه تحقق شهر خلاق نزدیک­تر شویم(محمدی، ۱۳۸۹، ۲۱-۱۶).
حرکت به سوی تحقق و ایجاد شهرهای خلّاق راهکار اساسی برای حل این گونه بحران­ها می­باشد. در این گونه شهرها با تأکید بر نخبگان و متخصصین برنامه ­ریزی شهری، مدیریت شهری، شهرسازان و سایر علوم مربوطه، شهرها تبدیل به مکان جذاب برای مطالعه، محل کار و حفظ نخبگان شهر می­گردد و با بهبود کیفیت دانشگاها و مراکز علمی، کیفیت کار، کیفیت زندگی، سطح تحمل و شیوه زندگی می­توان در این مسیر حرکت کرد.(­۹۵ ,Healey, 2004). همچنین با به کارگیری این معیارها، ارتباط مستقیم بین امکانات و معیارهای شهری در جذب سرمایه­های انسانی خلّاق و سرمایه­های اجتماعی در زمینه اقتصاد شهری به وجود می­آید به گونه­ای که با بهره گرفتن از این سرمایه­های انسانی و اجتماعی خلّاق، می توانیم رشد و توسعه شهری را پیش ­بینی کنیم(­۱۱۹ ,­Higgins and Morgan, 2000).
سرمایه اجتماعی معلول و گسترش دهنده سه مؤلفه­ی مهم اعتماد اجتماعی، ارتباطات شبکه­ای (انسجام اجتماعی) و هنجارها (مشارکت اجتماعی) است که وابستگی و ارتباط متقابل و محکمی با سرمایه فیزیکی، اقتصادی و انسانی دارند و به تسریع توسعه اقتصادی، فرهنگی و اطلاعاتی و رشد و بالندگی جامعه یاری می­رساند و موجب ایجاد حس همکاری، همیاری و مشارکت میان اعضای جامعه می­شود(موسوی و باقری کشکولی، ۱۳۹۱، ۱۱۲). امروزه استعدادها، انگیزه­­ها، تمایلات، رؤیاها و خلّاقیت» شهروندان به­تدریج جای مزیت­های سنتی شهرها مانند موقعیت مکانی، منابع طبیعی و نزدیکی به بازارها را می­گیرد. خلّاقیت افرادی که در شهرها زندگی می­ کنند یا مدیریت شهری را بر عهده دارند، متضمن موفقیت آن شهر در دنیای آینده است»(شهابیان و رهگذر، ۱۳۹۱، ۶۷). همچنین شهرهای خلاق باعث رونق و شکوفایی شهری می‌گردد که ‌این خود سطح مناسبات یک شهر را در پیوند با سایر شهرها در مقیاس ملی و فراملی گسترش می‌دهد. ایده شهر خلّاق مبحثی جدید و مورد توجه در حوزه مطالعات شهری و به ویژه مدیریت شهری بوده است که بر بهتر شدن محیط زندگی و ارتقای کیفیت زندگی به واسطه تفکرات نو شهروندان تأکید دارد.
با توجه به مطالب بالا، شهر بناب یکی از شهرهای استان آذربایجان­شرقی و مرکز شهرستان بناب است. این شهر از دیرباز یک موقعیت ممتاز جغرافیائی برخوردار بوده و نیز با قرار گرفتن در نقطۀ تلاقی محورهای اصلی آذربایجان­های شرقی، غربی، کردستان، کرمانشاه، عتبات عالیات و دسترسی به راه های هوائی و ریلی،  ضمن این که موقعیت خود را حفظ کرده بلکه بر موقعیتش نیز افزوده شده و همیشه به عنوان یک شهر مطرح در شمال­غربی کشور مورد توجه قرار گرفته است(اکبری، ۱۳۹۲، ۶).  مساحت شهر بناب ۱۱۹۲.۱ هکتار می­باشد. این شهر براساس آخرین سرشماری نفوس مسکن سال ۱۳۹۰ دارای ۷۹۸۹۴ جمعیت و دارای ۱۳ محله می­باشد. بر همین اساس  محله ۱ (فرهنگیان ۱، کوی پاسگاه، فرهنگیان ۳، کوی لاله) با ۷۲۳۴ هزار نفر جمعیت و محله  ۷ (اولاد ذکور) با ۳۶۲۷ هزار نفر جمعیت به ترتیب پرجمعیت­ترین و کم­جمعیت ترین محلات سطح شهر بناب می­باشند. در این راستا تحقیق حاضر می­کوشد تا با ارزیابی میزان تحقق­پذیری مولفه­های شهر خلّاق و با هدف بررسی مولفه­های سرمایه انسانی خلّاق، نوآوری، سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی در محلات شهر بناب در راستای افزایش زیست­پذیری محلات شهر و حرکت به سوی ایجاد محلات خلّاق می­ کند. با توجه به مسایل فوق­الذکر سوالات اصلی تحقیق به شرح زیر مطرح می­گردد:
۱). آیا شهر بناب پتانسیل تبدیل شدن به شهر خلّاق را دارد؟
۲). میزان تحقق­پذیری مولفه­های شهر خلّاق در محلات شهر بناب چگونه است؟
۳). راهکارهای علمی برای تحقق­پذیری مولفه­های شهر خلّاق در محلات شهر بناب کدام است؟
۱-۳- سابقه و ضرورت انجام تحقیق:
شهر خلّاق از جمله مباحث جدید در حوزه مطالعات شهری است که در رسیدن به جامعه و توسعه دانایی محور همواره مورد تاکید قرار گرفته است. بیشتر ادبیاتی که در زمینه ­های شهرهای خلاق و نوآور به نگارش در آمده­اند، علاوه بر نقش خلّاقیت در رشد و شکل­دهی شهر، به این نکته نیز تاکید دارند که با حذف محدودیت­ها و موانع(فیزیکی، اجتماعی، فرهنگی و ) از شهرها، خلّاقیت تبدیل به نیروی محرکه رشد و توسعه اقتصادی شهرها، مناطق و ملت­ها خواهد شد. شهر با بهره گرفتن از اصطلاحاتی چون «شهر خلاق»(­۳۴ ,­Landry, 2008). و  «طبقه خلاق[۳]» (۷ ,Florida, 2002)، که بیانگر اهمیت فرهنگ و هنر در بافت شهری است، به طور فزاینده­ای مفهوم­سازی می­شود. از میانه­ی دهه­ی ۱۹۹۰ به بعد، ابتدا در بریتانیا و سپس در آمریکا، مفهوم شهر خلاق به یک پارادایم معمول و یک مدل جدید از گرایش به برنامه ­ریزی سیاست­های شهری تبدیل شده است(۴ ,Reckwitz, 2009). چالرز لندری[۴] نظریه­پرداز شهری، و ریچارد فلوریدا[۵] اقتصاددان، نمایندگان اصلی آنچه می ­تواند به عنوان مفهوم شهر خلاق تعریف شود، بوده ­اند. این به شکلی غالب توسط مقامات شهری، برنامه­ریزان شهری، تاجران، و هر شخص درگیر در توسعه شهری، با هدف باز تعریف شهر؛ به عنوان یک مرکز خلاق، به کار گرفته شده است. اولین کسی که به مطالعه و ارائه مطالبی درباره شهرهای خلّاق پرادخت ریچارد فلوریدا بود(خسروی، ۱۳۸۹، ۱۱۱).
او معتقد بود خلّاقیت و نوآوری با هم به عنوان عناصر کلی حرکت شهرها به سمت موفقیت هستند(موسوی، ۱۳۹۳، ۲۲). به گونه­ای که این نوآوری­های فن شناختی منجر به دگرگونی شهرها و افزایش سرمایه­گذاری در آن­ها می­شوند(موسوی، سعیدآبادی و قهر، ۱۳۸۹، ۴۳). این خلّاقیت و نوآوری­ها از سرمایه­های انسانی خلّاق منتج می­گردند و منجر می­شود افراد خلّاق زمینه ­های قدرتمند شدن شهر و رشد اقتصادی ناحیه­ای را فراهم سازند. در نتیجه اقتصاد شهر خلّاق براساس نوآوری­ها و ایده­های شهروندان خلّاق به بالاترین سطح بازدهی دست می­یابد و با پویایی که در همه ابعادش وجود دارد به پایداری خواهد رسید. این افراد مکان­هایی را برای زندگی ترجیح می­ دهند که دارای ویژگی­هایی نظیر خلّاقیت، نوآوری، تنوع و تسامح باشند (قورچی، ۱۳۹۱، ۶۶). همچنین این طبقه خلّاق با شکل دادن روابط بین فرآیندهای اجتماعی و فعالی تهای اقتصادی، شبکه ­های خلّاق را ایجاد می­ کنند، به طوری که با برقراری ارتباط بین مردم، مکان­ها و شبکه­ها، می­توان به سمت تحقق شهر خلّاق حرکت کرد(۱۳۸ ,­Evans, 2009). در این حرکت به سمت تحقق شهر خلّاق، مدیریت شهری نقش کلیدی را برعهده دارد. مدیریت شهری با اهدافی چون شهر برای مردم، برخورداری اقتصادی، شهر دانش، شهر اکولوژیک، شهر متصل، شهر پیش رو و استفاده بهینه از منابع منجر به ارتقای کیفیت زندگی و زیست پذیری شهر کمک خواهد کرد (خان سفید، ۱۳۹۱، ۹۴-۹۲). ارتقای کیفیت زندگی با توسعه فضاهای عمومی و جمعی بعنوان بستر شهر خلّاق حاصل می­شود زیرا فضاهای عمومی با درگیرکردن مفاهیمی چون مشارکت، تنوع، سرزندگی، جذابیت، ارزش اقتصادی و هویت بخشی به عنوان موتور محرکه شهر خلّاق عمل می­ کند بنابراین توجه به فضای عمومی نیازمند مدیریت شهری خلّاق است تا از تخریب فضاهای عمومی شهر جلوگیری کند و باعث افزایش: خلّاقیت در ساکنین گردد (کلانتری و همکاران، ۱۳۹۱، ۷۸-۷۴). ­
در جستجوی سابقه شهرهای کشورمان، اسنادی مربوط به نامه­ی کمیسیون ملی یونسکو با استانداری فارس را می­توان مشاهده کرد که در آن درخواست شده، مقدمات معرفی شهر شیراز با سازمان علمی، آموزشی و فرهنگی سازمان ملل (یونسکو) فراهم شود. در صورت عملی شدن این موضوع شیراز نخستین شهر ایران در مجموعه شهرهای خلاق یونسکو می­شود. برای ثبت نهایی شیراز در بخش ادبیات شهرهای خلاق یونسکو، لازم است ضوابط ویژه­ای مانند امکان برگزاری برنامه ­های هنری و جشنواره­های ادبی، انتشارات فعال، واحدهای ادبیات در دانشگاه، کتابخانه و فروشگاه­های مهم کتاب برپا شود(رفیعیان، ۱۳۸۹، ۱۶). در کشورمان نیز در سال­های اخیر در مورد شهر خلّاق تحقیقاتی انجام شده است که در این پژوهش به چند مورد از آن­ها در ذیل اشاره می­شود.
– احمد موذنی در پایان ­نامه دکتری جامعه ­شناسی(۱۳۹۰)؛ به بررسی جایگاه تنّوع اجتماعی در ایجاد شهرهای خلاق­آور مورد مطالعه: شهر اصفهان پرداخته است. و نتیجه­گیری می­ کند که استان اصفهان از لحاظ درصد مهاجر­پذیری در بین استان­های ایران در رتبه­ی دهم قرار داشته و رتبه­ی سوم را پس از استان­های تهران و خراسان رضوی، در میزان حضور افراد غیر بومیبه خود اختصاص داده است. در میان شهرستان­های استان اصفهان، بالاترین درصد مهاجرپذیری را داشته، اما از لحاظ درصد افراد غیربومی در میان شهرستان­های استان، از رتبه سوم برخوردار است. همچنین شهر اصفهان از تنوع زبانی برخوردار نیست. به­طور کلی شهر اصفهان، بر طبق آمارها و به لحاظ کمّی از شهرهای مهاجرپذیر ایران به حساب آمده و پتانسیل حرکت به سمت شهر خلاق و نوآور زا داراست.
– پویان شهابیان و عرفانه رهگذر(۱۳۹۱)؛ در مقاله­ای تحت عنوان پیوند محیط خلاق با شهر» به بررسی مفاهیم مرتبط با رویکرد شهر خلّاق، با بررسی چند تجربه موفق جهانی در زمینه استفاده از فضاهای باز و عرصه محیط­های دانشگاهی در پرورش خلّاقیت، لزوم توجه جدی به این موضوع را در راستای افزایش بهره­ گیری از فضاهای دارای پتانسیل ارتقای خلّاقیت و توسعه شهرهای کشور مورد تاکید و بررسی قرار می­دهد. و با توجه به بررسی تجارب جهانی نتیجه­گیری می­ کنند که می­توان با برنامه ­ریزی صحیح جهت استفاده بهینه از این­گونه فضاها (محیط­های دانشگاهی) تا چه اندازه می­توان در ایجاد فضاهای عمومی موفق و ارتقای خلّاقیت گام برداشت.
– بهرنگ کلانتری، وحید یاری­قلی و اکبر رحمتی (۱۳۹۱)؛ در مقاله­ای تحت عنوان « فضاهای جمعی و شهر خلاق» به بررسی مزایای فضاهای عمومی همچون سرزندگی، تنوع، هویت، جذابیت، ارزش اقتصادی، مشارکت و نقش آن­ها در شکل­ گیری شهر خلّاق می­پردازند. و نتایج حاصل از این پژوهش نشان می­دهد توجه به نقش و ارتقای وضعیت فضاهای عمومی از بدو پیدایش شهرها و به ویژه در طول بیش از یک سده گذشته همواره مورد توجه بوده است. به طوری که امروزه فضاهای شهری، مکان­هایی هستند که به عموم شهروندان تعلق داشته، منحصر به جنبه کالبدی و فیزیکی نبوده و در حقیقت با حضور انسان و فعالیت اوست که معنا پیدا می­ کنند. این فضاها به نوبه خود می ­تواند بستری برای بروز خلّاقیت­های افراد باشند. بنابراین با توجه به اینکه افراد خلّاق نیاز به فضایی برای زندگی، کار، الهام­بخشی و نمایش کارهای خود دارند، فضاهای عمومی می­توانند به کانونی برای بروز خلّاقیت در بین شهروندان تبدیل شوند.
– هانیه توکلی و حسین حسن­پور(۱۳۹۲)؛ در مقاله­ای تحت عنوان «بررسی معیارهای شهر خلاق با تاکید بر توسعه پایدار شهری(نمونه موردی پیرانشهر)» پرداخته­اند. و نتیجه­ حاصله از این مقاله نشان می­دهد با اصلاح برخی شاخص­ها و تعمیم آن در محیط شهری می­توان شهر پیرانشهر را در زمره شهرهای خلاق به شمار آورد. نتایج نشان می­ دهند شاخص آموزش فرهنگی و الکترونیکی با امتیاز نرمال ۰.۱۴۸۳۲۳ و شاخص توسعه و نگهداری فضای سبز با امتیاز نرمال ۰.۱۱۳۹۸۰ دارای رتبه و امتیاز بالاتری نسبت به دیگر شاخص­ها می­باشند.
– میرنجف موسوی(۱۳۹۳)؛ در مقاله­ای تحت عنوان «رتبه­بندی محلات شهر سردشت از نظر حرکت به سوی خلّاقیت با تأکید بر تحقق شهر خلّاق » پرداخته است و نتایج حاصله از این پژوهش نشان می­دهد که محلات آزادگان و ترمینال به سبب وجود مراکز علمی، بیشترین میزان استفاده از خدمات فرهنگی را به خود اختصاص داده اند و همچنین بالاترین میزان نوآوری و اختراعات و ابداعات در محلات آزادگان و ترمینال با ۶۴ درصد بوده است. در این میان شاخص­های تعداد مراکز علم و فناوری، تعداد اختراعات به ترتیب با میزان ۳۳% و ۳۱% بیشترین نقش را در تحقق شهر خلّاق سردشت دارند. همچنین بر اساس مدل تاپسیس، محلات استادیوم و آزادگان در شاخص­های مورد مطالعه در بالاترین سطح از نظر میزان خلّاقیت قرار دارند. محاسبات ضریب همبستگی چندگانه نیز روشن کرد که ۱۴.۸ درصد از تغییرات تحقق محلات خلّاق شهر سردشت ناشی از بهبود و افزایش به کارگیری مؤلفه­های شهر خلّاق است به گونه­ای که به ازای یک واحد تغییر در اثر انحراف معیار، معیارهای تحقق شهر خلّاق ۰.۶۵۲ واحد تغییر در تحقق محلات خلّاق شهر سردشت ایجاد می­گردد. در نتیجه برای قرارگرفتن هر یک از محلات در مسیر تحقق شهر خلّاق، استراتژی­هایی چون تشکیل انجمن نخبگان و اتاق­های فکر نخبگان مدیریت شهر، توزیع عادلانه خدمات و امکانات علمی و فناوری، اختصاص مکان­هایی به طبقه خلّاق جامعه و قرار دادن امکانات دسترسی به اینترنت برای طبقه خلّاق و سایر شهروندان و . بسیار تأثیرگذار می­باشند.
– مرکز مطالعات و برنامه ­ریزی شهر تهران(۱۳۹۲)؛ در پژوهشی تحت عنوان «شهر خلّاق (مبانی نظری و شاخص­ها)» به بررسی شهر خلّاق از دیدگاه مبانی نظری، مفاهیم و شاخص­ها می ­پردازد. در این گزارش مفاهیم و شاخص­های شهر خلّاق با نمونه عملی آن­ها در سطح جهان مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و سپس کلانشهر تهران را با این نمونه ها مورد مقایسه قرار داده و در نهایت نتیجه­گیری می­ کنند که تهران با وجود سابقه تاریخی، هنری، فرهنگی، ظرفیت­های مذهبی، جاذبه­های فرهنگی شامل موزه­های هنری و نمایش­نامه­ها، راه­اندازی کریدور علم و فناوری و صنایع خلّاق می ­تواند در جهت تحقق شهر خلّاق حرکت کند.
در کشورمان مشکل همیشه این است که همیشه به دنبال مداخلات وسیع کالبدى و عوض کردن فرم فضاهاى شهرى هستیم. آنچه در  شهرهاى سرزنده و خلاق دنیا اتفاق مى­افتد، غالباً این طور است که مستقیم به کالبد پرداخته نمى­شود، بلکه سعى مى­شود حیات شهرى را آرام آرام بیاورند و اجازه دهند این حیات در کالبد رشد کند. در عین حال اجازه نمى­دهند کالبد از کنترل­شان خارج شود. بنابراین آنچه که به وجود مى­آید، یک ماسک یا یک پوسته نیست که همیشه این سوال را ایجاد کند که چرا این را که ما ساخته­ایم، رونق ندارد. بلکه حیات پررونقى در بافت شکل گرفته که کم کم ایجاد شده و به تدریج موجب تغییرات مثبتى در کالبد هم مى­شود.در حالت کلی جهت حرکت به سمت ایجاد و تحقق شهر خلّاق به دلایل جایگاه شهر به عنوان محل شکل­ گیری بسترهای جامعه دانایی، اهمیت و محور بودن شهرها در توسعه اقتصادی (اقتصاد دانایی)، جایگاه و اهمیت شهر به عنوان یکی از الزامات اساسی تشکیل خوشه­های علم و فناوری و نقش و جایگاه شهرها در جذب، انجام تحقیقاتی در این زمینه بسیار ضروری و مهم است.
۱-۴- هدف‌ها:
تحقیق حاضر در زمرۀ تحقیقات کاربردی است و هدف آن ارزیابی میزان تحقق­پذیری مولفه­های شهر خلّاق و همچنین ارائه راهکارهای در جهت جهت تحقق شهر خلّاق در محلات شهر بناب است. با توجه به این مسائل اهداف تحقیق حاضر عبارتند از :

  1. بررسی مؤلفه­های شهر خلّاق در محلات شهر بناب.
  2. شناسایی میزان تأثیرگذاری هر یک از مؤلفه­ها در تحقق شهر خلّاق در محلات شهر بناب.
  3. رتبه­بندی محلات شهر بناب از نظر میزان خلّاقیت.
  4. ارائه راهکارهایی جهت تحقق شهر خلّاق در محلات شهر بناب.

۱-۵- فرضیه ها:
۱). به نظر می­رسد محلات شهر بناب از نظر مولفه­های شهر خلّاق پتانسیل شهر خلّاق را دارند.
۲). به نظر می­رسد میزان تأثیرگذاری هر یک از مؤلفه­های شهر خلّاق در تحقق شهر خلّاق در سطح محلات شهر بناب متفاوت است.
۱-۶- کاربردهای متصور از تحقیق:
هدف از این تحقیق ارزیابی میزان تحقق­پذیری مولفه­های شهر خلّاق و با هدف بررسی مولفه­های سرمایه انسانی خلّاق، نوآوری، سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی در محلات شهر بناب در راستای افزایش زیست­پذیری محلات شهر و حرکت به سوی ایجاد محلات خلّاق می­باشد. حرکت به سوی تحقق و ایجاد شهرهای خلّاق راهکار اساسی برای حل این گونه بحران­ها می­باشد. با ایجاد محلات شهری خلّاق در شهر بناب با تأکید بر نخبگان و متخصصین برنامه ­ریزی شهری، مدیریت شهری، شهرسازان و سایر علوم مربوطه کاربردهای مفیدی دارد که عبارتند از: گسترش امکانات و توزیع عادلانه آن­ها در محلات شهر ، ساماندهی مطلوب بافت­های تاریخی و بافت­­های فرسوده محلات سطح شهر بناب و ارائه امکانات و خدمات ارتباطی به آن­ها و ایجاد مراکز علمی در سطح محلات بافت فرسوده شهر، بهبود وضعیت اقتصادی ساکنین محلات شهر و غیره می­باشد.
۱-۷- مراجع استفاده کننده از نتیجه پایان نامه :
مطمئناً نتایج حاصل از این پژوهش و راه­حل­های پیشنهادی در آن می ­تواند راهگشای بسیاری از محققان، پژوهشگران و دست­اندرکاران حوزۀ مطالعات شهری و ارگان­های دولتی در حیطه شهرهای خلّاق باشد، بنابراین برای برخی از سازمان­ها و نهادهایی که با مسائل برنامه ­ریزی شهری در ارتباط دارند از جمله:
۱). شهرداری بناب ۲). شورای اسلامی شهر بناب ۳). فرمانداری شهر بناب ۳). پارک­های تحقیقات علم و فناوری ۴). معاونت توسعه و برنامه ریزی استان ۵). استانداری ۶). دانشجویان، دانش­پژوهان ۷). و سایر متخصصان علاقمند به مسائل شهری می ­تواند مُثمر ثمر باشد.
۱-۸- روش انجام تحقیق:
دست­یابی به هدف­های علم با شناخت علمی میسر نخواهد بود. مگر زمانی که با روش­شناسی درست صورت پذیرد. به عبارت دیگر، تحقیق از حیث روش است که اعتبار می­یابد نه موضوع تحقیق(خاکی، ۱۳۸۴: ۱۵۵). تحقیق حاضر با توجه به اهداف تحقیق و مؤلفه­های مورد بررسی، از نظر ماهیت از نوع تحقیقات کاربردی، و از لحاظ روش تحقیق از نوع روش­های توصیفی- تحلیلی است.
۱-۸-۱- روش و ابزار گردآوری اطلاعات:
هر پژوهشی به لحاظ بنیان­های اندیشه­ای و چارچوب نظری – مفهومی خود، روش و اسلوب خاصی را طلب می­ کند. معمولا آن دسته از مقولات کلی با پایه­ های وسیع نظری، روش تحقیق کلی و یکپارچه­نگری را ایجاب می­ کند. در این پژوهش نیز با توجه به وجود زمینه ­های کنکاش نظری و مقوله­های نسبتاً کلی، دو روش مختلف اسنادی و میدانی در فرآیند تحقیق، انتخاب و اتخاذ گردیده است.
۱- مطالعات کتابخانه­ای و اسنادی: در این بخش به جمع­آوری اطلاعات جمعیتی، اقتصادی، اجتماعی و تاریخی و . در مورد شهر بناب از کتاب­ها، مقالات، پایان ­نامه­ها و منابع موجود در شهرداری و دیگر ادارات مربوط استفاده گردید ابزار گردآوری اطلاعات برای بررسی معیارهای شهر خلّاق شامل ۲۰ شاخص شهر خلّاق می­باشد. (جدول ۱) که از سرشماری عمومی نفوس مسکن، سالنامه­های آماری، شهرداری ­ها، مراکز آموزش عالی، پارک­های علم و فناوری، مراکز رشد و سازمان­ها و نهادهای ذی­ربط جمع­آوری شده است.
۲- مطالعات میدانی: که در واقع مکمل مطالعات کتابخانه­ای است. در این بخش با پخش پرسش­نامه­ها در سطح محلات شهری اقدام به جمع­آوری داده­های شاخص­های شهر خلاق(سرمایه انسانی، نوآوری، سرمایه اجتماعی، کیفیت زندگی) شهر بناب گردید.
جدول۱-۱: شاخص­های شهر خلّاق

سرمایه انسانی خلاق تعداد فرهنگیان و هنرمندان، تعداد دانشجویان، تعداد شاغلان دارای تحصیلات عالی، مهاجرین وارد شده برای تحصیلات عالی، میزان تراکم جمعیت
نوآوری تعداد واحدهای تحقیق و توسعه، تعداد محققان واحدهای تحقیق و توسعه، تعداد اختراعات، تعداد پارک­ها و مراکز رشد علم و فناوری، تعداد خوشه­های صنعتی، فعالیت­های تحقیق و توسعه
سرمایه اجتماعی مشارکت اجتماعی، علاقه فراوان به جامعه، اعتماد اجتماعی، تعاون و همیاری، شرکت در شبکه روابط اجتماعی
کیفیت زندگی فرهنگ و گردشگری، اوقات فراغت، وضعیت زیست محیطی، وضعیت اقتصادی، وضعیت کالبدی

منبع(موسوی، ۱۳۹۳، ۲۱).
۱-۸-۲- روش تجزیه و تحلیل داده‌ها:
داده­های که به روش­های مختلف تهیه می­شود، پس از تلفیق و ترکیب یافته­ها با توجه به نیاز تحقیق طبقه ­بندی می­شود. سپس از طریق روش توصیف و استنباط داده­ ها به کمک نرم­افزارهایی همچون Spss، Excel و . پردازش شده و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته­اند. همچنین برای ترسیم نقشه­های رتبه­بندی و سطح­بندی محلات شهر بناب از نظر مولفه­های شهر خلّاق از نرم افزارهای AutoCad و ۱۰.۲ Arc GIS استفاده گردیده است. در نهایت پس از جمع­آوری اطلاعات با تشکیل بانک اطلاعاتی مورد نیاز در پایگاه Spss اقدام گردید در تجزیه و تحلیل داده­ ها جهت ارزیابی میزان خلّاقیت و در نهایت میزان برخورداری، از مدل تاپسیس استفاده شده است. همچنین برای ارتباط بین متغیرها، آزمون­های آمار استنباطی مانند ضریب رگرسیون چندمتغیره به کار برده خواهد شد.
۱-۸-۳-  قلمرو تحقیق (زمانی، مکانی، موضوعی):
زمان: محدوده زمانی تحقیق محلات شهر بناب در سال ۱۳۹۲ می­باشد.
مکان: قلمرو مکانی تحقیق، شهر بناب می­باشد این شهر در جنوب غربی استان آذربایجان­شرقی قرار دارد.
– موضوعی: ارزیابی میزان تحقق­پذیری مولفه­های شهر خلّاق در محلات سطح شهر بناب می­باشد.
[۱] Richard Florida.
۱ Creative Class.
[۳] . Creative Class.
[۴] . Charles Landry
[۵] . Richard Forida.
تعداد صفحه :۱۳۹
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  asa.goharii@gmail.com

پایان نامه تحلیل جایگاه مدیریت شهری در ساماندهی خدمات شهری با تأکید بر مشارکت شهروندان

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد کرمانشاه
دانشکده تحصیلات تکمیلی
 
پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری (M.A)
عنوان
تحلیل جایگاه مدیریت شهری در ساماندهی خدمات شهری با تأکید بر مشارکت شهروندان
(مطالعه موردی: شهرستان کوهدشت)
 
 
شهریور ۱۳۹۴
 
 
فهرست مطالب
چکیده ۱
فصل اول : کلیات تحقیق
مقدمه. ۳
۱-۱ بیان مسأله. ۴
۱-۲ اهمیت و ضرورت انجام تحقیق. ۵
۱-۲-۱ چالشهای مدیریت شهری در ایران. ۵
۱-۴ جنبه جدید بودن ونوآوری درتحقیق. ۷
۱-۵ اهداف تحقیق. ۸
۱-۶ سؤالات تحقیق. ۸
۱- ۷ فرضیه‏های تحقیق: ۸
۱-۸ تعریف واژه‏ها  و اصطلاحات فنی و تخصصی (به صورت مفهومی و عملیاتی) ۹
۱-۸-۱مفهوم مدیریت شهری ۹
۱-۸-۲ خدمات شهری ۱۰
۱-۸-۳ مبانی و مفهوم مشارکت ۱۰
۱-۸-۴ مفهوم شهروندی ۱۱
۱-۹ روش شناسی تحقیق. ۱۱
۱-۹-۱ ابزارگردآوری داده‌ها ۱۲
۱-۹-۲ جامعه آماری، روش نمونه گیری و حجم نمونه. ۱۲
۱-۹-۳ موقعیت جغرافیایی شهرستان کوهدشت ۱۳
۱-۱۰ محدودیتهای پژوهش ۱۷
فصل دوم: مبانی نظری تحقیق
۲-۱مقدمه. ۱۹
۲-۲ مفاهیم نظری ۲۰
۲-۲-۱ تعریف مدیریت و مدیریت شهری ۲۰
۲-۲-۲ مفهوم مدیریت شهری ۲۰
۲-۳ ارکان مدیریت شهری در ایران. ۲۱
۲-۴  وظایف مدیریت شهری “شهرداریها و شورای شهر” در ایران. ۲۲
۲-۴-۱ وظایف سیاستگذاری: ۲۲
۲-۴-۲ وظایف برنامه ریزی: ۲۲
۲-۴-۳ امور اجرایی: ۲۲
۲-۴-۴ امور اداری: ۲۲
۲-۵ بررسی نقش سازمانهای مختلف در امر مدیریت شهری در ایران. ۲۳
۲-۵-۱ بخش دولتی. ۲۳
۲-۵-۱-۱ وزارت کشور. ۲۳
۲-۵-۱-۲ وزارت مسکن و شهرسازی ۲۴
۲-۵-۱-۳ شورای عالی شهرسازی ۲۴
۲-۵-۱-۴ سازمان مدیریت و برنامه ریزی ۲۵
۲-۵-۲ بخش نیمه دولتی(شهرداری) ۲۶
۲-۵-۲-۱ شخصیت حقوقی شهرداریها ۲۶
۲-۵-۲-۱-۱وظایف و اختیارات شهرداریها ۲۷
۲-۵-۲-۱-۲ وظایف شهرداریها ۲۷
۲-۵-۳ سیستم های شهرداری در ایران و جهان. ۲۹
۲-۵-۳-۳ سیستم شورایی مطلق : ۲۹
۲-۵-۴ درآمد های شهرداری ۳۰
۲-۵-۵ نگرش مردم به وظایف مدیریت شهری در ایران. ۳۱
۲-۵-۶ مدیریت اداری شهرداری ۳۱
۲-۵-۶-۱ تعریف ۳۱
۲-۵-۶-۲ اهداف ۳۱
۲-۵-۶-۳ وظایف اصلی مدیریت اداری به شرح زیرمی باشد ۳۲
۲-۶خدمات شهری ۳۳
۲-۶-۱ خدمات شهری  در ایران را می توان به ۴ گروه عمده به شرح زیر تقسیم کرد ۳۳
۲-۷ مفهوم مشارکت و فرهنگ شهروندی در نظام شهری ۳۶
۲-۷-۱ ارتباطات مردمی در روابط عمومی. ۳۷
۲-۷-۲ نظریات موجود پیرامون مشارکت مردمی در مدیریت شهری ۳۷
۲-۸ نتایج تحقیقات داخلی. ۴۰
۲-۸-۱نتایج تحقیقات خارجی. ۴۱
۲- ۹ دیدگاه های نوین مدیریت شهری پایدار. ۴۱
۲-۹-۱ دیدگاه اجتماع گرایی. ۴۳
۲-۹-۲ دیدگاه شبکه. ۴۳
۲-۹-۳ دیدگاه نهادی ۴۴
۲-۹-۴ دیدگاه هم افزایی. ۴۴
۲-۱۰ مدیریت شهری در کشورهای مختلف ۴۵
۲-۱۰-۱ مدیریت شهری در آلمان. ۴۵
۲-۱۰-۱-۱مشارکت مردم ۴۵
۲-۱۰-۲ مدیریت شهری در ترکیه. ۴۶
۲-۱۰-۳ مدیریت شهری در کلان شهرها (چین) ۴۶
۲-۱۰-۵ مدیریت شهری در دو شهر بزرگ هند ۴۷
۲-۱۱-۱ برنامه هفت ساله اول(۱۳۳۴- ۱۳۲۷) ۴۷
۲-۱۱-۲ برنامه هفت ساله دوم(۴۱-۱۳۳۴) ۴۸
۲-۱۱-۳ برنامه سوم عمرانی(۴۶-۱۳۴۱) ۴۹
۲-۱۱-۴ برنامه چهارم عمرانی(۵۱-۱۳۴۷) ۵۰
۲-۱۱-۵ برنامه عمرانی پنجم (۵۶- ۱۳۵۲) ۵۰
۲- ۱۲ سیاستهای برنامه های توسعه کشور بعد از انقلاب ۵۱
۲-۱۲-۱ برنامهی پنج‌ساله اول(۱۳۷۲-۱۳۶۸) ۵۱
۲-۱۲-۲ سیاستهای کلی برنامه دوم توسعه. ۵۲
۲-۱۲-۳ سیاستهای کلی برنامه سوم توسعه (۱۳۸۳-۱۳۷۹) ۵۳
۲-۱۲-۴  سیاستهای کلی برنامهی چهارم (۱۳۸۸-۱۳۸۴)توسعهی جمهوری اسلامی ایران. ۵۴
۲-۱۲-۴-۱ امور اجتماعی ، سیاسی ، دفاعی و امنیتی : ۵۵
۲-۱۲-۴-۲ امور مربوط به مناسبت سیاسی و روابط خارجی. ۵۵
۲-۱۲-۴-۳ امور اقتصادی ۵۵
۲-۱۲-۵  سیاست های کلی برنامه پنجم(۱۳۹۴-۱۳۹۰)توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. ۵۶
۲-۱۲-۵-۱ امور فرهنگی. ۵۶
۲-۱۲-۵-۲ امور علمی و فناوری ۵۶
۲-۱۲-۶پیشنهادات برای تدوین سیاست های کلی برنامه ششم توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. ۵۶
۲-۱۲-۶-۱ امور فرهنگی. ۵۶
۲-۱۲-۶-۲ امور علمی و فناوری ۵۷
۲-۱۲-۶-۳ امور اجتماعی. ۵۷
۲-۱۲-۶-۴ امور اقتصادی ۵۷
۲-۱۲-۶-۵ امور سیاسی،دفاعی و امنیتی. ۵۷
نتیجه گیری ۵۸
فصل سوم: روش شناسی تحقیق
۳-۱ مقدمه. ۶۰
۳-۲ محدوده مورد مطالعه. ۶۱
۳-۲-۱ ویژگیهای طبیعی و موقعیت استان. ۶۱
۳-۲-۲ جغرافیای کوهدشت ۶۱
۳-۳ بارش ۶۳
۳-۳-۱ اقلیم ۶۴
۳- ۴ ویژگی های انسانی استان لرستان. ۶۴
۳-۴-۱ جمعیت و تقسیمات کشوری ۶۴
۳-۴-۲ وضعیت اقتصادی و کالبدی شهرستان کوهدشت ۶۸
۳-۴-۳ ویژگیهای کالبدی شهرستان کوهدشت ۷۱
۳-۴-۳-۱ تقسیمات کالبدی شهرستان کوهدشت ۷۱
۳-۴-۴ معیشت ساکنان شهرستان کوهدشت و تفاوت محلات از لحاظ معیشت ۷۲
. ۳-۴-۵ چالشهای اجتماعی – فرهنگی شهرستان کوهدشت ۷۳
۳-۵  روش شناسی تحقیق. ۷۳
۳-۶ جامعه آماری،حجم نمونه و روش نمونه گیری ۷۴
۳-۷ ابزار گردآوری اطلاعات ۷۴
۳-۸ شیوهی گردآوری اطلاعات ۷۵
.۳-۹ روش ها و ابزار تجزیه و تحلیل. ۷۵
۳-۱۰ تعیین روایی و پایایی. ۷۶
نتیجه گیری ۷۸
فصل چهارم: یافته های تحقیق
۴-۱مقدمه. ۸۰
۴-۲ یافتههای تحقیق. ۸۰
۴-۲-۱یافتههای توصیفی. ۸۰
۴-۲-۲ یافتههای تحلیلی  (آزمون فرضیه ها) ۹۲
۴-۳ یافتههای تحقیق از آزمون  فرید من. ۹۶
فصل پنجم: نتایج یافته های و پیشنهادات
۵-۱ مقدمه. ۱۰۳
۵-۲ آزمون فرضیه ها ۱۰۴
۵-۳ برای حل معضل سدمعبر راهکارهای زیر پیشنهاد داده می شود: ۱۰۷
منابع و مآخذ: ۱۰۹
 
فهرست جداول
جدول ۲-۱ نظریه ها، شیوه ها وابزارهای مربوط به مدیریت شهری ۳۹
جدول ۳-۱ جمعیت شهرستان های استان لرستان به تفکیک تعداد بخش،شهرو روستا ۶۶
جدول۳-۲ تغییرات جمعیت شهرستان کوهدشت ازسال ۱۳۷۰تا سال ۱۳۹۴. ۶۷
جدول۳-۳  وضعیت نسبی شهرستان های استان لرستان از حیث میزان توسعه کل(اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی) ۷۰
جدول۳-۴ نمره دهی به سؤالات در طیف لیکرت ۷۵
جدول ۳-۵پیش آزمون آلفای کرونباخ. ۷۷
جدول ۴-۱ توزیع فراوانی مربوط به جنسیت پاسخ دهندگان. ۸۲
جدول ۴-۲ توزیع فراوانی مربوط به وضعیت تأهل پاسخ دهندگان. ۸۴
جدول ۴-۳ توزیع فراوانی مربوط به  سن پاسخ دهندگان. ۸۶
جدول ۴- ۴  توزیع فراوانی مربوط به  تحصیلات پاسخ دهندگان. ۸۸
جدول ۴-۵  مربوط به آمارهای توصیفی شاخص های مدیریت شهری و خدمات شهری ۹۱
جدول ۴-۶آزمون آلفای کرونباخ برای شاخصهای مدیریت شهری و خدمات شهری ۹۴
جدول ۴-۷ نتیجه آزمون فریدمن در شاخص مدیریت شهری (مآخذ: محاسبات نگارنده۱۳۹۴) ۹۷
جدول ۴-۸ نتیجه آزمون فریدمن در شاخص مشارکت شهروندان. ۹۹
جدول ۴-۹ نتیجه آزمون فریدمن در شاخص خدمات شهری ۱۰۰
فهرست نقشه­ها
نقشه ۱-۲ موقعیت استان لرستان و شهرستان کوهدشت در کشور. ۱۲
(نقشه ۲-۱) محدوده تمرکز بار ترافیکی و خدماتی شهرستان. ۳۵
نقشه شماره(۳-۱) موقعیت استان لرستان در کشور ایران. ۶۲
نقشه شماره(۳-۲ ) همبارش استان لرستان. ۶۳
 
 
 
 
 
 


چکیده
شناخت مسائل و مشکلات جهانی که در آن زندگی می­کنیم و کشوری که به آن تعلق داریم و استان و شهر و روستایی که در آن سکونت گزیده­ایم و ارائه راه­حل و پیشنهاد  برای رفع این مشکلات  برای همه ما لازم و ضروری است.
برنامه ­ریزی شهری و در رأس آن مدیریت شهری که هدف آن تأمین رفاه شهرنشینان و ایجاد محیطی دلپذیر و سالم می­باشد، در شهر­های بزرگ و میلیونی و هم­چنین در شهر­های کوچک با مشکلاتی مواجه است که در این تحقیق با مشکلات مدیریتی در شهرستان کوهدشت آشنا می­شویم.
مدیریت شهری زمانی می ­تواند در جهت مطلوبیت همه جانبه پیش برود  که بتواند نیازها و راهکارهای مشخص برای تأمین نیازهای خدماتی ساکنان ارائه دهد، لکن به علت نگرش بخشی، ضعف ساختاری مدیریت شهری در شهرستان کوهدشت و فقدن مشارکت مردمی سازمان­های خدمات رسان شهری نتوانستند به صورت کارا به ارائه خدمات بپردازند این پژوهش هدف کلی این است که مشارکت شهروندان در اداره امور شهر بتواند به پیشبرد هر چه بهتر خدمات شهری(سد معبر و رفع سد معبر) کمک ­کند مسیرش را طی کرد.
روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی است.جامعه آماری شرکت کننده در این پژهش شهروندان شهرستان کوهدشت هستند بخصوص شهروندانی که با معضل سدمعبر دست و پنجه نرم می­ کنند و داده های مورد بررسی که در سه شاخص مشارکت شهروندان، مدیریت شهری و خدمات شهری مورد بررسی قرار گرفتند. برای انجام محاسبات از نرم افزار spss  استفاده شده است.حجم نمونه ۳۸۳ نفر بوده و پرسش نامه توزیع شده در میان گروه نمونه از نظر روایی و پایایی (۷۲۴/۰) آلفای کرونباخ در سطح مناسبی قرار دارند. نتیجه تجزیه و تحلیل پرسش­نامه و آزمون آن­ها با بهره گرفتن از آزمون فریدمن مورد محاسبه قرار گرفت. باتوجه به بررسی­ها و پژوهش­ انجام گرفته مبتنی بر نظرسنجی، تحقیق میدانی و رجوع به افراد کارشناس و صاحب­نظر نتیجه می­گیریم که در شهرستان  کوهدشت،  مدیریت شهری  بر اساس اصول و برنامه ­ریزی صورت گرفته در شهرهای موفق پیش نمی­رود که عامل­ها و متغییرهایی باعث این عملکرد بوده است.
واژگان کلیدی: مدیریت شهری، خدمات شهری، مشارکت شهروندان، شهرستان کوهدشت.
 
 
 
 
 
 
 
فصل اول
کلیات­ تحقیق
 
مقدمه
گسترش شهرنشینی و افزایش تعداد شهرها و به دنبال آن مشکلات خاص زندگی شهری بیش از پیش توجه به راهبردها و چاره­های سودمند برای  بهینه سازی زندگی شهروندان را ضروری  ساخته است. علاوه بر موضوعاتی هم­چون محیط زیست شهری، حمل و نقل شهری، برنامه ریزی شهری، یکی از عوامل بسیار مهمی که تأثیر فزاینده و تعیین کننده ای بر عوامل سازنده شهری دارد “مدیریت شهری” است.
از نظر دانش اداری شهرداری که مدیریت شهر را به عهده دارد یک سازمان به حساب می­آید و هر سازمان از سه عنصر تشکیل شده است؛ سرمایه، نیروی انسانی، ابزار و تجهیزات کمبود یا نقص در هر یک  از  این  موارد  می ­تواند شهرداری ­ها را در رسیدن به هدف خود که همانا خدمت به شهروندان و عمران شهر است با مشکل مواجه سازد.
به همین دلیل در این تحقیق؛ مدیریت شهری و مشکلاتی که در راه ارائه­ خدمات شهری  با آن مواجه هستیم  را مورد بررسی قرار می­دهیم. بررسی مشکلات مدیریتی از این نظر دارای اهمیت است که تقویت مدیریت شهری رفاه، آسایش و دلپسندتر شدن زندگی برای شهروندان را به همراه دارد و  موجب توسعه  پایدار  در  سطح  شهرستان می­گردد.
 
 
 
 
 
۱-۱ بیان مسأله
یکی از اصلی­ترین موانع فراروی مدیریت شهری چندپارگی مدیریت شهری در عرصه سیاست‌گذاری، تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی، هدایت و نظارت است. شهر سیستمی باز است که ساختارهای این سیستم  هر کدام دارای  کارکردهای خاص خود هستند. این عملکردها و  کارکردها در پیوستگی زمانی، مکانی و فضایی در حال تغییر، تحول و باز تولیدند.ولی بایستی توجه شود کل سیستم شهر چیزی فراتر از تمام اجزاء، ساختارها، کارکرد و عملکردهای آن است؛ یعنی اگر ساختارها و عملکردهای یک شهر از هم منفک و تجزیه شوند، پیوند دوباره آن­ها دیگر شمایل سیستم شهر را ندارد. به عبارت دیگر شهر سیستمی پویا است که ساختارهای آن، پیوسته با هم تعامل دارند؛ برای تنظیم این روابط و پایداری سیستم، هماهنگی و یکپارچگی در مدیریت آن ضروری است و نمی­توان کارکردهای مختلف شهر را به مدیریت منفک و بدون ارتباط با هم سپرد و انتظار بهبود وضعیت را داشت.
در چند سال گذشته در محافل علمی  و اجرایی کشور ما در مقابل مسائل و مشکلات پیش روی مدیریت شهری، مفهوم مدیریت یکپارچه ،هماهنگ و یا واحد شهری مطرح شده است.(کاظمیان و میر عابدینی،۲،۱۳۹۱).
همان­طوری که می­دانیم هر فعالیت  اجتماعی بدون وجود  مدیریت سازمان یافته ای که  اهداف و ابزار رسیدن به آن­ها را مشخص کند و فعالیت­ها را هماهنگ سازد، از هم می­پاشد و به بی­نظمی می­گراید. شهرها نیز به عنوان یک سامانه ((system نیازمند مدیریتی می­باشند که به تعیین اهداف و برنامه ها پرداخته و فعالیت  عناصر مختلف شهری را هماهنگ سازند. (سعیدنیا،۱۳۷۹،صفحه ۵).
متأسفانه مدیریت شهری در چارچوب منابع مالی و وضعیت نیروی انسانی شاغل در شهرداری نتوانسته است هماهنگی لازم را با سازمان ها و نهادهای ذیربط در ارائه­ خدمات شهری داشته باشد و این شهرستان با مشکلات متعددی در زمینه­ خدمات شهری از جمله سدمعبر مواجه است. حتی یکی از دغدغه­های اصلی کسبه وجود ماشین­های سیار و دستفروشان در حاشیه بازار هاست، جمع­آوری این دستفروش­ها  و ماشین­ها از وظایف شهرداری هاست که متأسفانه در طی این یک سال اخیر ارگان­های مدیریت شهری هیچ نگاهی به این مسئله نداشته­اند.
در مدیریت مدرن مشارکت مردم در کار شهرداری ­ها حرف اول را می­زند. با تحقیق و پژوهشی که در باب مشارکت شهروندی در شهرهایی که از ظرفیت تمرکز  وجوه حاصل از دریافت­های مردمی که در راستای خدمت­رسانی هر چه بهتر به شهر استفاده کرده اند می­توانیم دلایلی را که شهرداری کوهدشت نتوانسته به این مهم دست پیدا کند را از جمله عدم تبیین، تشریح و فواید عوارض شهری از سوی شهرداری از یک سو، فقر محسوس وملموس مالی مردمان این خطه و این دیار، نبود ساختار واحد و منسجم هزینه و عملکرد و فقدان برنامه محوری اشاره کرد.
۱-۲ اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
۱-۲-۱ چالش­های مدیریت شهری در ایران
مدیریت شهری در ایران با محدودیت­ها و چالش­های عمده­ای روبرو است این محدودیت­ها از سویی با رشد جمعیت شهری (مطلق و نسبی) و افزایش نرخ شهرنشینی و شهرگرایی همراه است و از دیگر سو با ساختار سنتی نهادهای محلی مواجه است که هنوز آمادگی تحولی ساختاری را در خود پیدا نکرده ­اند.(کلیچ،۱۳۹۱،صفحه ۲).
از عمده­ترین چالش­هایی که در حال حاضر؛ مدیریت شهری در شهرهای ایران با آن مواجه می­باشند می­توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- گستردگی وظایف محوله به مدیریت شهری در اداره­ی شهر و خدمت رسانی به مردم .
۲- کمبود پرسنل زبده ، متخصص و متعهد در مجموعه­ی سیستم مدیریت شهری .
۳- اطلاع رسانی ناقص و عدم آشنایی شهروندان با حقوق و وظایف خود .
۴- کاهش درآمد و منابع درآمدی مدیریت شهری .(پرهیزکار و  فیروز بخت،۱۳۹۰، ۵۶)
در حال حاضر یکی از موانع رشد اقتصادی کشور ساختار اداری ناکارآمد می­باشد که قدرت هرگونه پیشرفت و نوآوری را سلب نموده است و علاوه برآن  به دلیل فساد اداری  بسیاری از امور شهری با هزینه­ های بالاتری همراه شده است. بنابراین شهرداری ­ها نیازمند ساختاری قوی و پویا در چارچوب اداری می­باشند و علاوه بر آن پرسنلی کارآزموده که توان تطبیق با شرایط جدید را داشته باشند و این امر را می­توان در نظام مطلوب مدیریت شهری دنبال نمود که همان مدیریت شهری واحد می­باشد که در عمل به دلیل سازمان­هایی که در فرآیند مدیریت شهری دارای نقش و اثر هستند عملاً اداره ی شهر با هماهنگی لازم صورت نمی­گیرد، هر چند خود شهرداری ­ها برای این فرآیند هنوز آمادگی لازم را ندارند و نیازمند یک خانه تکانی جدید در درون خود هستند. ( کلیچ ، ۱۳۹۱،صفحه ۳ ).
محدود بودن  امکانات و منابع، نامحدود بودن نیازها و انتظارات مردم، دولتمردان و چاره اندیشان را بر آن داشت تا برای حداکثر استفاده از امکانات و سرمایه ها، یک سری از نیازها و خواسته­ها را طوری طراحی کنند که عموم مردم بتوانند بخشی از نیازهای خود را از طریق این امکانات رفع کنند.
رویکرد فعلی بسیاری از شهرداری ­ها در منطقه پیرامون ما و از جمله در کشور ما با ساختار و قدرت اجرایی شهرداری ­ها در کشورهای توسعه­یافته بسیار متفاوت است . با نگاهی گذرا در می­یابیم که در کشورمان اداره­ی شهر فاصله­ی بسیار زیادی با حکومت شهری (مدیریت جامع شهری) دارد. حتی حضور تعدادی از نمایندگان منتخب مردم در شوراهای شهر نمی­تواند شهرداری ­ها را به سمت مدیریت جامع شهری برساند چرا که مدیریت شهری قادر و یا اصولاً مجاز به مدیریت چرخه­ی حیات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و امنیتی شهر نمی­باشد.
شهرستان کوهدشت از نظر نیروی انسانی کارآزموده توانمندی­های بالایی دارد  اما  مشکلات و مسائل فراوانی وجود دارد که این مشکلات در شهرستانی چون کوهدشت چشمگیر می باشد؛ از مهم­ترین این مشکلات عدم همکاری لازم  برخی مسئولین شهری در اداره امور شهر می­باشدو همین­طور از لحاظ ناوگان خدمات شهری ضعیف می­باشیم و اگر شهرداری توان پاسخ گویی به نیازهای شهروندان را  نداشته باشد  مشکلات و معضلات دو چندان می­شود و شهروندان هم از وظایف خود که مشارکت در امور شهری می­باشد سر باز می­زنند. همان­طور که می­دانیم در نظام مدیریت مردمی هدف این است که همه حضور داشته باشند و همه­ی عناصری که در مدیریت شهری مؤثر هستند باید بتوانند به سهم خود در این امر مشارکت کنند از جمله عناصر دولتی، محلی، بخش خصوصی و. .
به این منظور باید شرایط زیر محیا گردد:

  • مشروعیت مدیریت شهری، ۲- شفافیت و پاسخگویی، ۳- محاسبه پذیری و ارائه­ گزارش عملکرد فصلی و سالیانه.(تیموری،۱۳۸۵).

غالباً بررسی مسائل مدیریتی شهرهای کوچک عمدتاً در قالب گزارش­ها و مصاحبه­های تخصصی بوده است، در این گزارش ها به مشکلاتی مانند بیکاری، نبود منابع مالی پایدار و مهاجرت اشاره شده است.(معصوم ،۱۳۸۰).
۱-۴ جنبه جدید بودن ونوآوری درتحقیق
مدیریت شهری به لحاظ اجرا یک مؤسسه وسیع و بزرگی محسوب می گردد که در آن مشکلات و موانع بسیار متنوع و گسترده بوده که شهرداری یک جزء از عناصر مهم و مدیریتی آن محسوب می شود . لذا سیستم مدیریت شهری به جهت ماهیت متنوع و چند عملکردی آن باید به نحوی طراحی و اجرا شود که تمام عناصر و وظایف امور اجرایی روزمره و بسیار جزئی تا برنامه ریزی ها و سیاست گذاری های کلان را مورد توجه قرار داده و در ارتقا جایگاه توسعه شهری موثر باشند.
امروزه پدیده ناهنجار سد معبر یکی از مشکلات لاینحل شهرداری ­ها محسوب می‌گردد. هر روزه افراد بسیاری با استفاده نامتعارف معابر عمومی مانع از احقاق حق عمومی می‌گردند که شهرداری و مأموران آن مکلف به رسیدگی و جلوگیری از انسداد معبر و رفع سد معبر می‌باشند. لیکن انجام این تکلیف قانونی همواره با مشکلات زیادی روبرو بوده است و ما هر روز شاهد درگیری میان  مأموران شهرداری و افراد متخلف می‌باشیم، چرا که به نظر می‌رسد ضمانت اجرایی کافی جهت ارتکاب این تخلف در قانون موجود نمی‌باشد.
سد­ معبر دارای اشکال گوناگونی است. از مصادیق سد معبر می توان از سد معابر توسط دست فروشان، نصب دکه های غیر مجاز، تخلیه نخاله، ریختن مصالح آجر و سیمان  در  معابر عمومی بدون مجوز شهرداری، توقف  اتومبیل  در مکان­های غیر مجاز، وسایل نقلیه جهت فروش کالا، اشغال پیاده روها و میادین توسط افرادی که از آن­جا به عنوان محل سکونت استفاده می­ کنند نام برد. این­گونه تخلفات می ­تواند موجبات سد معابر عمومی، اشغال پیاده روها و استفاده غیر مجاز از آن ها و میادین و پارک ها و باغ های عمومی را فراهم آورد.
با توجه به بررسی­های انجام گرفته، بر روی سد معبر خیابان­های اصلی این شهرستان مطالعات منسجمی صورت نگرفته است. بنابراین اگر مدیریت شهری همسو با تغییرات جمعیتی، ساخت وساز و نیازهای افراد شهر؛ خدمات رسانی خود را به صورت برنامه ­ریزی آینده نگر و پایش منطقه بروز رسانی کند این مشکل حل خواهد شد.
۱-۵ اهداف تحقیق
هدف کلی این تحقیق این است که مشارکت شهروندان در اداره امور شهر به پیشبرد هر چه بهتر خدمات شهری(سد معبر و رفع سد معبر) کمک کند.
اهداف ذیل در این تحقیق مورد بررسی قرار می گیرند:
۱- شناخت وتحلیل تنگناهای موجود در خدمات شهری کوهدشت.
۲- جلب مشارکت عموم مردم برای مدیریت شهرستان.
۳-  شناخت  مشکلات و محدودیتهای مدیریت شهری  و ارائه­ راه حل­ها و پیشنهادهایی  برای بهبود و رفع این مشکلات
۱-۶ سؤالات تحقیق
۱- آیا مدیریت شهری کوهدشت در ساماندهی خدمات شهری توان تخصصی و منابع مالی لازم را در اختیار دارد؟
۲- آیا مدیریت شهری کوهدشت توان برنامه ریزی و آینده نگری در پیشبرد اهداف خود را دارد؟
۳- آیا تعدد کارکنان شهرداری کوهدشت در بهبود خدمات رسانی به شهروندان مؤثر بوده است؟
۱- ۷ فرضیه‏های تحقیق:

  • به نظر می­رسد مدیریت شهری کوهدشت در ارائه خدمات شهری با مشکلات و تنگناهای متعددی مواجه است.
  • فرض بر این است که مجموعه ی مدیریت شهری کوهدشت توان رسیدن به سطح مطلوبی از ارائه­ خدمت و رضایتمندی شهروندان را دارا می­باشد.
  • به نظر می­رسد با توجه به افزایش کارکنان و پرسنل تخصصی شهرداری به همین نسبت میزان رضایتمندی ارباب رجوع فراهم می­گردد.

۱-۸ تعریف واژه‏ها  و اصطلاحات فنی و تخصصی (به صورت مفهومی و عملیاتی)
۱-۸-۱مفهوم مدیریت شهری
گستردگی و پیچیدگی مسائل شهری، رشد و توسعه روزافزون شهرها، مدیریت امور شهر را به وظیفه ­ای دشوار تبدیل نموده است. علاوه بر موضوعاتی هم­چون محیط زیست، ایمنی، حمل و نقل و برنامه ­ریزی شهری یکی از عوامل مهمی که تأثیر فزاینده و تعیین کننده ­ای بر عوامل سازنده­ی شهری دارد،  مدیریت شهری است. اگر  شهر  هم­چون سازمانی در نظر گرفته  شود  لازم است که در رأس آن عنصری برای برنامه ریزی آینده و اداره­ی امور کنونی قرار گیرد. این عنصر را می­توان مدیریت شهر نامید. مسائل بسیاری در شهرها وجود دارد که برای حل آن­ها و پاسخ به درخواست­های موجود در عرصه­های زندگی شهری وجود مدیریت شهری ضروری است. بدین­سان مدیریت شهری عبارت است از سازماندهی عوامل و منابع برای پاسخگویی به نیازهای ساکنان شهر است. و شامل کارکردهای برنامه ­ریزی، اجراء، نظارت، هدایت و کنترل است که برای اعمال قدرت باید برآمده از اراده­ی شهروندان و قراردادهای اجتماعی باشد.(صرافی و عبدالهی،۱۲۱،۱۳۸۷)

  • تعریف مدیریت شهری

اگر مدیریت، به درختی تشبیه شود که شاخه‌های گوناگونی، مانند مدیریت صنعتی، مدیریت مالی و چون این­ها دارد، یکی از شاخه‌های جدید این درخت، مدیریت شهری است. روشن است که مشخصات و ساختار نهادهای قانونی اداره کننده شهر از کشوری به کشور دیگر تفاوت دارد و هر جامعه‌ای با توجه به ساختار اقتصادی، اجتماعی و سیاسی خود تعریف یا تلقی خاصی از مدیریت شهری دارد. مدیریت شهری به زبان ساده تمامی مراحل پیاده سازی مدیریت در کالبد و اجتماع  شهر است. شهر به عنوان پیچیده­ترین مصنوع بشر نیازمند به مدیریتی با دارا بودن طیفی از ادراک این پیچیدگی‌ها است. برنامه ریزی دقیق و درست سبب رشد اقتصادی، تثبیت سیاسی و افزایش مشارکت شهروندان در امور شهرها می­گردد، شکست در حل مشکلات و مسائل شهری، سبب رکود اقتصادی، نارضایتی‌های اجتماعی،سیاسی، فقر، بیکاری و تخریب محیط زیست خواهد شد. (سعیدنیا،:۲۰-۳۹۱۳۸۳،)
۱-۸-۲ خدمات شهری
به جرأت می­توان «خدمات شهری» را قلب «مدیریت شهری» دانست. چون آن­چه در ارتباط مستقیم و منسجم با زندگی روزانه شهروندان است و کیفیت زندگی آنان را تعیین می­ کند، نحوه­ی ارائه­ خدمات شهری توسط شهرداری (و دیگر نهادهای مرتبط) و نحوه دریافت آن خدمات توسط یکایک شهروندان است.
۱-۸-۳ مبانی و مفهوم مشارکت
یکی از ارکان مهم تجدید حیات شهری مشارکت است. مشارکت یکی از چهار رکن اساسی معرفی شده برای توسعه پایدار شهری می باشد. اساسی­ترین خط مشی که در رسیدن به پایداری محیطی اتخاذ می­شود، مشارکت، همت و تلاش کسانی است که از محیط بهره می برند. به دیگر سخن حضور و مشارکت مردم در دراز مدت خواهد توانست محیطی پایدار را نتیجه دهد. همین­طور می­توان امیدوار بود اصلاح، حفظ و نگهداری محیط با تکیه بر نیروی مردمی همواره به صورت یک چرخه­ تداوم یابد و روز به روز با قوت بیشتری ادامه یابد.(باغبانی و گنجی،۱۳۸۴).
یکی از ابعاد مشارکت، مشارکت شهروندی می­باشد. مشارکت شهروندی را می­توان به معنای شرکت و حضور جدی، فعال،آگاهانه، سازمان یافته و مؤثر افراد، گروه­ها و سازمان­های شهری در فعالیت­های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی زندگی شهری برای نیل به اهداف جمعی شهری دانست.(اکبرپور،۱۳۸۷).
از این رو مشارکت وسیله ای می­باشد برای تبدیل یک شهرنشین بی تفاوت به یک شهروند، یعنی تبدیل شهرنشین به انسانی که با محیط خود رابطه­ ذهنی- عاطفی داشته و مسئولیت بهسازی محیط خود را در یک همیاری مستمر با دیگران بدیهی بپندارد.(پاکزاد،۱۳۸۲).
۱-۸-۴ مفهوم شهروندی
برداشت­ها و نگرش­هایی که ناظر بر مفهوم جامعه مدنی و شهروندی است بر روند، فرآیند سرشت و سرنوشت، شکل گیری و شکل دهی به شهروندی در یک جامعه تأثیر به سزایی دارند. بنابراین فهم پدیده ها بر نحوه­ی عینیت یافتگی آن­ها مؤثر است. لذا شناخت برداشت­های نظری از مفاهیم ؛ کمک زیادی به شناخت پدیده ­ها می­ کند. این اصل در مورد مفهوم شهروندی نیز صادق است. در زمینه­ مفهوم شهروندی برداشت مدیران شهری و مقامات محلی شهرداران، اعضای شوراهای اسلامی و نمایندگان مجلس از این مفهوم حائز اهمیت می­باشد. (نجاتی حسینی،۱۳۸۰،۱۸).
برای ­ عملیاتی کردن  مفهوم مدیریت شهری ­باید عناصر تأثیرگذار در مدیریت شهری که شامل شهروندان، شهرداری، شورای شهر و بخش خصوصی می­باشد که در توسعه و عمران شهر نقش بسزایی دارند را بررسی کرد.(صرافی و عبدالهی،۱۳۸۷،۱۳۰).
شهروندان  با مشارکت و داشتن اطلاعات در مورد فضای شهری و داشتن شعور  اجتماعی  بیشترین خدمت را  به  خود  می­ کنند. مثلاً  اطلاعیه­های شهرداری در مورد احداث اماکن عمومی را مطالعه کنند و از داشتن اماکن عمومی مانند پارک­ها بهره ببرند و آن را جزئی از زندگی خود بدانند.
شورای اسلامی شهری با در اختیار گرفتن افراد متخصص و باسواد در این امر و جلسات  متوالی برای ارائه­ خدمات بهتر به مردم و هم­چنین نظارت بر سازمان­ها و ارگان­هایی که در حفظ سلامت شهری تأثیر گذار هستند جایگاه ویژه­ای دارد.
۱-۹ روش شناسی تحقیق
روش تحقیق در پژوهش حاضر بر مبنای ماهیت و روش از نوع  توصیفی- تحلیلی می­باشد، در این نوع روش تحقیق محقق علاوه بر تصویر سازی آنچه که هست به تشریح و تبیین دلایل چگونه بودن و چرایی وضعیت مسأله و ابعاد آن می ­پردازد. محقق برای تبیین و توجیه دلایل، نیاز به تکیه­گاه استدلالی محکمی دارد. این تکیه­گاه از طریق جستجو در ادبیات و مباحث نظری تحقیق فراهم می­شود.(حافظ­نیا،۱۳۸۹،۷۱)
۱-۹-۱ ابزارگردآوری داده‌ها
در این پژوهش از کلیه­ی منابع، شامل گزارش­های مؤسسات و مراکزتحقیقاتی و دانشگاهی، سازمان­ها، نهادهای دولتی و غیردولتی، به روش­های میدانی گردآوری شده است. منابع مورد استفاده در این تحقیق بخشی از آن بصورت کتابخانه­ای که از کتب داخلی و خارجی، پایان نامه ­ها، نشریات، مقالات و مجلات مربوط به موضوع تحقیق استفاده شده است و نیز اطلاعات آمار و ارقام جمع آوری شده از سازمان­های مختلف نظیر شهرداری، فرمانداری و. صورت گرفت و بخشی دیگر به صورت مطالعات عینی و میدانی بوده است.
تعداد صفحه :۱۰۴
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  asa.goharii@gmail.com

پایان نامه بررسی پایداری شهری با روش ردپای بوم‌شناختی

 پایان نامه رشته جغرافیا :

بررسی پایداری شهری با روش ردپای بوم‌شناختی


(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)


تعداد صفحه :
دانشگاه خوارزمی
                                               دانشکده علوم جغرافیایی
                                            جغرافیا و برنامه ­ریزی شهری
 
پایان ­نامه برای دریافت دانش­نامه کارشناسی ارشد(M.A)
 
عنوان:
بررسی پایداری شهری با روش ردپای بوم‌شناختی
(نمونه­ی موردی: شهرستان اصفهان)
 
شهریورماه  1394
 
چکیده
در حال حاضر بشر با چالش بی­سابقه­ای درزمینه زیست‌محیطی مواجه شده است. توافق گسترده­ای در این موضوع وجود دارد که اکوسیستم کره زمین دیگر تحمل سطوح کنونی فعالیت­های اقتصادی و مصرفی و روند رو به رشد آن را ندارد و دیگر قادر به پایداری نیست زیرا فشارها و بار وارده بر طبیعت دوچندان شده.فشارهای اقتصادی بیش‌ازپیش بر منابع طبیعی افزایش‌یافته و همچنین الگوهای مصرف ناپایدار، فشار فزاینده‌ای را بر زمین، آب انرژی و سایر منابع زیستی وارد آورده است.با مطرح‌شدن مفهوم پایداری این مبحث در میان دولت­ها و برنامه­ریزان سراسر جهان گسترش یافت و تلاش­های زیادی برای مشخص کردن مفهوم پایداری صورت گرفت. با گسترش مفهوم توسعه پایدار در سطح بین‌المللی دانشمندان مدل­های کمی و کیفی متعددی برای اندازه ­گیری توسعه پایدار در جوامع و شهری ارائه نموده ­اند، یکی از مدل­های کمی مهم در این زمین روش ردپای بوم‌شناختی هست و به‌عنوان ابزاری کارآمد برای ارزیابی و ردیابی سرمایه‌گذاری‌ها و تضمین ثروت‌های واقعی به‌حساب می‌آید. این روش با تبدیل نیاز به منابع و آلودگی به زمین موردنیاز برای جبران آن، معیاری مناسب برای ارزیابی آثار زندگی مدرن را فراهم می­ کند. بر اساس روش ردپای بوم‌شناختی، توسعه‌ی یک منطقه زمانی “ناپایدار ” قلمداد می‌شود که میزان ردپای بوم‌شناختی، از ظرفیت زیستی منطقه بالاتر باشد. این روش  تاکنون برای سنجش پایداری شهرهای بزرگ دنیا مانند لندن، سانتیاگو، لیورپول مورداستفاده قرارگرفته است. در این پژوهش  با بهره گرفتن از روش ردپای بوم‌شناختی  به بررسی پایداری شهرستان اصفهان  پرداخته‌ایم. بر اساس محاسبات، ردپای بوم‌شناختی مصرف در شهرستان اصفهان ۲.۴ هکتار به ازای هر نفر محاسبه شد همچنین، ظرفیت زیستی ۰.۴۲۷ هکتار به ازای هر نفر محاسبه شد. با مقایسه ظرفیت زیستی و ردپای بوم­شناختی می‌توانیم مشاهده کنیم که شهرستان اصفهان از کسری موازنه بوم‌شناختی رنج می‌برد. همچنین تحلیل نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که شهرستان اصفهان از دیدگاه بوم‌شناختی ناپایدار است.
 


 
فهرست مطالب
عنوان                                                                                                                                                  صفحه
                                        فصل اول: مقدمه و کلیات پژوهش
۱-۱-    مقدمه: ۲
۱-۲-    بیان مساله: ۴
۱-۳-    اهمیت و ضرورت تحقیق : ۷
۱-۴-    اهداف تحقیق : ۷
۱-۵-    پیشینه و ادبیات : ۷
۱-۶-    فرضیه های تحقیق: ۱۴
۱-۷-    چارچوب نظری : ۱۴
۱-۷-۱-  نظریه شهر فشرده : ۱۴
۱-۷-۲-  نظریه تدبیر پایداری اویکدروم : ۱۴
۱-۷-۳-  نظریه روستا – شهر : ۱۵
۱-۷-۴-  نوشهر گرایی : ۱۵
۱-۷-۵-  دیدگاه توسعه پایدار : ۱۵
۱-۷-۶ دیداه توسعه پایدار شهری ____________________________________________________۱۶
۱-۸-    روش‌شناسی : ۱۷
۱-۸-۱-  مرحله اول : ۱۷
۲-۸-۱-  مرحله دوم : ۱۷
۳-۸-۱-  مرحله سوم مدل: ۱۸
۴-۸-۱-  مشکلات و موانع تحقیق_ ۱۸
۱-۸-۵- واژگان کلیدی ___________________________________________________________۱۸
                    &nbsp
;               
فصل دوم: مفاهیم و دیدگاه­های مرتبط با پژوهش

۲-۱-    تعریف مفاهیم: ۲۰
۲-۱-۱-  مفهوم توسعه پایدار : ۲۰
۲-۱-۲-  شهر پایدار: ۲۲
۲-۱-۳-  پایداری شهری: ۲۴
۲-۱-۴-  تفاوت توسعه پایدار شهری و پایداری شهری: ۲۵
۲-۲-    دیدگاه های مرتبط با ردپای بوم شناختی_ ۲۷
۱-۲-۲شهر سالم : ۲۷
۲-۲-۲   شهر اکولوژیک: ۲۷
۳-۳-۲-  شهر سبز: ۲۸
۴-۲-۲-  ردپای بوم‌شناختی: ۲۹
۲-۲-۵-  دیدگاه اقتصاد فضا : ۳۱
۲-۲-۶-  دیدگاه سیستمی : ۳۲
۲-۲-۷-  دیدگاه توسعه پایدار: ۳۴
۲-۲-۸-  دیدگاه های مختلف درباره توسعه پایدار: ۳۵
۲-۲-۸-۱-     دیدگاه اقتصاد نئو کلاسیک: ۳۵
۲-۲-۸-۲-     دیدگاه دانشمندان بوم‌شناس: ۳۵
۲-۲-۸-۳-     دیدگاه عدالت بین نسلی: ۳۵
۲-۲-۸-۴-     دیدگاه توازن مواد : ۳۵
۲-۲-۸-۵-     ویژگیهای توسعه پایدار: ۳۶
                                        فصل سوم: معرفی محدوده مورد مطالعه
۳-۱-    برخی از ویژگی های طبیعی محدوده­ موردمطالعه: ۴۳
۳-۱-۱-  موقعیت، حدود و وسعت: ۴۳
۳-۱-۲-  توپوگرافی: ۴۴
۳-۱-۳-  زمین‌شناسی: ۴۶
۳-۱-۴-  تکتونیک: ۴۷
۳-۱-۵-  خاکهای شهرستان اصفهان: ۴۷
۳-۱-۶-  وضعیت آب و هوایی: ۴۷
۳-۱-۷-  منابع آب: ۵۱
۳-۱-۷-۱-     آبهای سطحی: ۵۱
۳-۱-۷-۲-     آبهای زیرزمینی: ۵۱
۳-۱-۸-  پوشش گیاهی: ۵۲
۳-۲-    برخی از ویژگیهای اجتماعی- اقتصادی شهرستان اصفهان: ۵۳
۳-۳-    برخی از ویژگیهای کالبدی شهرستان اصفهان  54
3-3-1   حمل‌ونقل: ۵۴
۳-۳-۲-  کاربری اراضی شهرستان اصفهان: ۵۴
                                        فصل چهارم: تجزیه‌وتحلیل یافته­ها
۴-۱-    مقدمه: ۵۹
۴-۲-    روش های ارزیابی پیامدهای زیست‌محیطی و بوم‌شناختی توسعه: ۶۰
۴-۳-    روش ارزیابی تداخل آثار بوم‌شناختی: ۶۱
۴-۴-    روش ردپای بوم‌شناختی: ۶۲
۴-۴-۱-  روش محاسبه ردپای بوم‌شناختی: ۶۵
۴-۴-۲-  اقلام مصرف: ۶۶
۴-۵-    مزیتها و معایب روش ردپای بوم‌شناختی: ۷۲
۴-۵-۱-  مزایای ردپای بوم‌شناختی_ ۷۲
۴-۲-۵-  معایب روش ردپای بوم‌شناختی: ۷۳
۴-۶-    محاسبه ردپای شهرستان اصفهان: ۷۳
۴-۶-۱-  زمین انرژی: ۷۳
۴-۶-۲-  زمین کشاورزی_ ۷۸
۴-۶-۳-  مراتع: ۸۴
۴-۶-۴-  زمین جنگل: ۸۵
۴-۶-۵-  زمین دریا: ۸۵
۴-۶-۶-  زمین‌ساخته شده: ۸۵
۴-۷-    محاسبه  ظرفیت زیستی شهرستان اصفهان: ۹۱
۴-۸-    محاسبه کسری موازنه: ۹۲
۴-۹-    مقایسه ردپای بوم‌شناختی شهرستان اصفهان با ردپای ایران و جهان_ ۹۵
                                     فصل پنجم: بحث و نتیجه­گیری
۵-۱-    مقدمه ۱۰۰
۵-۲-    پاسخ به فرضیه ­های تحقیق_ ۱۰۱
۵-۲-۱-  فرضیه اول : ۱۰۱
۵-۲-۲-  فرضیه دوم: ۱۰۲
۵-۳-    نتیجه­گیری: ۱۰۳
۵-۴-    پیشنهادها و راهکارها : ۱۰۵
۵-۵-    منابع: ۱۰۸


عنوان                                                                                          فهرست جدول ها                                 صفحه
جدل شماره۱: مساحت اختصاص داده شده به هر کدام از بخش های مصرفی شهرستان اصفهان_____________۵۵
جدول شماره۲: حوزه های کاربری____________________________
______________________۶۸
جدل شماره۳: نوع زمین، نوع کاربری و سیستم آن برای برآورد ردپای بوم شناختی_____________________۶۹
جدل شماره۴: میزان برق مصرفی در بخش های مختلف شهرستان اصفهان ۱۳۹۰ ______________________۷۴
جدول شماره۵: مصرف انواع فراورده های نفتی شهرستان اصفهان ۱۳۹۰ ___________________________۷۴
جدل شماره۶: مقدار انرژی مصرفی غذا، حمل و نقل _______________________________________۷۵
جدل شماره۷: هزینه و درآمد خانوار شهرستان اصفهان ۱۳۹۰__________________________________۷۶
جدول شماره۸: مقدار انرژی مصرفی حوزه مربوط به کالا و خدمات______________________________۷۷
جدل شماره۹: مقدار تولید هر یک از محصولات گیاهی______________________________________۷۹
جدل شماره۱۰: مقدار تولید و سرانه مصرف گوشت و شیر به تفکیک دام شهرستان اصفهان ۱۳۹۰ ____________۸۰
جدول شماره۱۱ : میزان عملکرد هر یک از محصولات در هکتار_________________________________۸۱
جدل شماره۱۲مقادیر شیر و گوشت مصرف شده گوسفند و بز در شهرستان اصفهان ۱۳۹۰ _________________۸۴
جدل شماره۱۳: : مساحت اختصاص داده شده به هر کدام از بخش های مصرفی شهرستان اصفهان____________۸۶
جدول شماره۱۴: ردپای بوم شناخنی شهرستان اصفهان ______________________________________۸۷
جدل شماره۱۵: مساحت کاربری های مختلف شهرستان اصفهان ۱۳۹۰ ____________________________۹۲
جدل شماره۱۶: فاکتور معادل_____________________________________________________۹۳
جدول شماره:۱۷فاکتور عملکرد____________________________________________________۹۳
جدل شماره۱۸: کسری موازنه بوم شناختی شهرستان اصفهان__________________________________۹۵
جدول شماره ۱۹: مقایسه ردپای بوم شناختی شهرستان اصفهان با ایران و جهان
 
عنوان                                                                                          فهرست نمودار ها                               صفحه
نمودار شماره ۱: مقدار ردپای بوم شناختی در بخش زمین انرژی__________________________۷۸
نمودار شماره ۲: ردپای غذا های گیاهی مورد بررسی_________________________________۷۹
نمودار شماره ۳:ردپای غذای حیوانی بخش کشاورزی_________________________________۸۰
نمودار شماره ۴:سهم ردپای بوم شناختی در بخش های مختلف مصرفی______________________۹۵
 
 
 
 
    عنوان                                          فهرست نقشه ها                         صفحه
نقشه شماره۱:موقعیت نسبی استان و شهرستان اصفهان____________________________________۴۴
نقشه شماره:۲ توپوگرافی استان و شهرستان اصفهان______________________________________۴۶
نقشه شماره۳: وضعیت اقلیمی استان و شهرستان اصفهان___________________________________۴۸
نقشه شماره۴: کاربری اراضی شهرستان اصفهان________________________________________۵۷
نقشه شماره۵:ردپای بخش غذای مصرفی در شهرستان اصفهان_______________________________۸۸
نقشه شماره۶: ردپای بخش حمل و نقل در شهرستان اصفهان________________________________۸۹
نقشه شماره۷ ردپای بخش کالا و خدمات در شهرستان اصفهان_______________________________۹۰
نقشه شماره۸ ردپای بخش مسکن در شهرستان اصفهان____________________________________۹۱
نقشه شماره۹ردپای کل ساکنین شهرستان اصفهان_______________________________________۹۷
 
         عنوان         فهرست شکل­ها                     صفحه
شکل شماره۱: گلبادهای ماهیانه ایستگاه سینوپتیک شهرستان اصفهان___________________________۵۰
شکل شماره۲: گلبادهای سالیانه ایستگاه سینوپتیک شهرستان اصفهان___________________________۵۰
شکل شماره ۳: جریان تولید و صادرات و واردات درون یک سیستم___________________________۷۱
 
 
 
 
 


 
 
 

۱- فصل ادمه و کلیات پژوهش

 
فصل  اول:
مقدمه و کلیات پژوهش
 
 
 
 
 

۱-۱-   مقدمه:

امروزه انسان با چالش‌های بی‌سابقه‌ای در عرصه‌های زیست‌محیطی روبه‌روست و در این زمینه ایده‌ی یکسان و همه‌جانبه‌ای میان  صاحب‌نظران زیست‌محیطی وجود دارد که  اکوسیستم زمین، در سطوح موجود فعالیت‌های اقتصادی و عرصه‌های مادی،دیگر قادر به پایداری نیستند؛ زیرا فشارهای اقتصادی بر منابع طبیعی بیش‌ازپیش رو به افزایش است. رشد شتابان شهرنشینی و توسعه‌ی شهرها در جهان امروز و به‌ویژه در کشورهای روبه‌پیشرفت و پیامدهای آن برای جوامع و ساکنانش، موجب توجه جدی صاحب‌نظران و برنامه ریزان به مفهوم توسعه‌ی پایدار شهری شده است. طی صدسال اخیر، شهرها درصد زیادی از جمعیت جهان را به‌سوی خود جذب کرده‌اند.  بااینکه شهرها تنها حدود ۳%  از سطح زمین را اشغال کرده‌اند، اما بیش از نیمی از جمعیت جهان و بیشترین مصرف منابع را به خود اختصاص داده‌اند. هیچ شهری نمی‌تواند بدون اتّکا به منابع و ظرفیت پذیرش ضایعات منطقه‌ی پشتیبانش پایدار باشد. البتّه در مقابل این پشتیبانی، شهر نیز به ارائه‌ی کالا و خدمات و تولید نوآوری و دانش و فن به منطقه‌اش، در روال توسعه‌ای اندام‌وار می‌پردازد تا رابطه‌ای متقابل میان شهر و منطقه برقرار شود. چنین توسعه‌ای ناپایدار نخواهد بود و پایداری شهر در تقابل با پایداری منطقه و در مقیاس گسترده‌تر، در تقابل با پایداری زمین نخواهد بود. برای داشتن توسعه‌ی پایدار، گام اول، اطلاع از وضعیت پایداری منطقه است تا در صورت ناپایدار بودن، برنامه‌ریزی لازم برای توسعه‌ی پایدار آن انجام‌گرفته و اجرا شود. برای انداز ه گیری سطح پایداری، روش‌های کمی و کیفی مختلفی وجود دارد . یکی از این روش‌ها، روش ردپای بوم‌شناختی است. روش ردپای بوم‌شناختی ، یک شاخص پایداری است که میزان مصرف انسان و اثر این مصرف را بر محیط‌زیست ارزیابی می‌کند. روش ردپای بوم‌شناختی را واکرناگل و ریز  ، اوایل دهه‌ی ۱۹۹۰ در دانشگاه کلمبیا معرفی کردند. روش ردپای بوم‌شناختی یک ابزار محاسبه‌ی محیطی است که ما را قادر می‌کند تا بر اساس مناطق زمین و آبی که انسان‌ها صرف تولید می‌کنند، میزان مصرف منابع و جذب پسماندهای آنان را برآورد کنیم. تجربه توسعه اقتصادی در کشورهای مختلف نشان داده است که همگام با روند رشد جمعیت و توسعه شهرنشینی کیفیت و کمیت منابع زیست‌محیطی تنزل یافته است. چنان‌که آلودگی هوا، باران‌های اسیدی، تخریب جنگل‌ها، فرسایش خاک آلودگی آب‌های سطحی و زیرزمینی از تبعات افزایش جمعیت و توسعه اقتصادی در کشورهای پیشرفته است. از طرفی دیگر ناکارآمدی اقتصاد در کشورهای درحال‌توسعه، رشد جمعیت، تشدید فقر و بهره‌برداری ناپایدار از منابع را برای این کشورها، تخریب روزافزون محیط‌زیست را به همراه داشته است. بنابراین، دستیابی به رهیافت‌هایی که ما را از آثار مخرب ناشی از توسعه و چگونگی کاهش آن آگاه سازد، گام مؤثری درحرکت به‌سوی پایداری جوامع خواهد بود. پژوهش حاضر با توجه به اهمیت موضوع ، پایداری توسعه با روش ردپای بوم‌شناختی، در یکی از شهرستان‌های بزرگ کشور، یعنی شهرستان اصفهان موردبررسی قرار می‌گیرد و درصدد آن است که دریابد، فضا و ظرفیت بوم‌شناختی شهرستان اصفهان توان حمایت و برآوردن و نیازهای ساکنین این شهرستان را دارد؟ . شیوه جمع‌آوری اطلاعات در این پژوهش به‌صورت اسنادی و کتابخانه‌ای می‌باشد و برای تحلیل داده‌ها نیز از نرم‌افزار GIS استفاده‌شده است. بر اساس محاسبات صورت گرفته، ردپای بوم‌شناختی مصرف در شهرستان اصفهان ۲.۴ هکتار به ازای هر نفر محاسبه شد همچنین، ظرفیت زیستی ۰.۴۲۷ هکتار به ازای هر نفر محاسبه شد. با مقایسه ظرفیت زیستی و ردپای بوم شناختی می‌توانیم مشاهده کنیم که شهرستان اصفهان از کسری موازنه بوم‌شناختی رنج می‌برد. همچنین تحلیل نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که شهرستان اصفهان از دیدگاه بوم‌شناختی ناپایدار است و این شهرستان برای تامین نیاز ساکنین خویش فشار فزاینده ای را بر مناطق پشتیبانی خود وارد می نماید.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

۱-۲-   بیان مساله:

شهرها عامل اصلی ایجادکننده ناپایداری در جهان به شمار می­روند و درواقع پایداری شهری و پایداری جهانی هر دو مفهومی واحد هستند، بر این اساس با توجه به پیچیدگی ذاتی شهرها و ابعاد مختلف تأثیرگذاری آن‌ها، شناخت عوامل اصلی برای دست‌یابی به پایداری شهری ضروری به نظر می­رسد. با توجه به اینکه پیامد­های زیانبار توسعه، تابعی از متغیر­های جمعیت، سرانه و الگوی مصرف است، شهرنشینان عامل تعیین‌کننده‌ای در این پیامدهای جهانی­اند. امروزه جمعیت شهرنشین جهان از مرز ۵۰ درصد عبور کرده است و سرانه مصرف در شهر به‌مراتب بیش از روستا است. الگوی مصرف شهرنشینان نیز در مقایسه با الگوی مصرف روستاییان با طبیعت سازگار نیست. در حال حاضر حدود ۲۰­درصد جمعیت جهان که در کشورهای توسعه‌یافته زندگی می­ کنند، حدود ­۸۰­ ­درصد منابع جهان را مصرف می­ کنند. در این کشور­ها ۸۰ درصد جمعیت شهرنشین هستند که این مسئله به معنای مصرف حد­اقل ۶۴ درصد منابع جهان در این شهرهاست. اما در مقابل از حدود ۸۰ درصد جمعیت جهان که در کشورهای توسعه‌نیافته زندگی می­ کنند تقریباً ۴۰درصد شهرنشین­اند که سطح آن‌ها تنها به ۱۲­­­درصد منابع جهان می­رسد. با رشد و گسترش بیش‌ازاندازه شهرها و افزایش جمعیت آن‌ها بعد از انقلاب صنعتی، مشکلات اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی نظیر: مشکلات ، آلودگی، فرسایش خاک،  تخریب جنگل­ها، ترافیک،  مسکن نامناسب، فقر، شکاف طبقاتی و. در شهر­ها به وجود آمد. در دهه ۱۹۹۰در واکنش به این مسائل نظریه توسعه پایدار شکل گرفت که بر مواردی نظیر عدالت اجتماعی، بهره­برداری بهینه از مواهب طبیعی برای حال و آینده، جلوگیری از تخریب محیط‌زیست شهری و. تأکید می­کرد. توسعه پایدار شهری نیز به‌عنوان شاخه­ای مهم در این مفهوم پدیده­ای با ابعاد گسترده و پیچیده است که در رشد­ و­ تکوین شهرها، عوامل اقتصادی، اجتماعی، زیست­محیطی و اکولوژیکی را موردتوجه قرار می­دهد. موضوع نظریه توسعه پایدار شهری، نگهداری منابع برای حال و آینده از طریق استفاده بهینه از زمین و واردکردن کمترین ضایعات به منابع تجدید ناپذیر می­باشد.
 شهر پایدار یا بوم شهر به دلیل استفاده اقتصادی از منابع، اجتناب از تولید بیش‌ازحد ضایعات و بازیافت آن‌ها تا حد امکان و پذیرش سیاست­های مفید در درازمدت قادر به ادامه حیات است. شهر پایدار در مقابل شهرهای نوگرا است. از ویژگی­های شهر نوگرا حجم زیاد ورودی (انرژی، مصالح و آب) در مقابل حجم زیاد خروجی (ضایعات، آلودگی و پساب) است، اما شهر پایدار دارای ورودی و خروجی با مشخصه فرآیند بازیافت است، به نظر اشمیت دراکسین[۱]، در متن جهانی‌شدن، بعید است شهر پایدار موضوعی مستقل باشد. او ضمن تمایز شهر پایدار از شهر­نشینی پایدار، اصطلاح اخیر را سبک زندگی همراه با برخورداری در بسیاری از شهرهای توسعه‌یافته می­داند، که درنتیجه کار و زندگی افرادی دیگر در کشورهای درحال‌توسعه است، او شهرنشینی پایدار را یک فرایند می­داند(ساسانپور ،۹۷:۱۳۹۰). بر اساس شاخص های پایداری آن چه که یک شهر خوب باید داشته باشد عبارت است از : محل زندگی و کار مناسب، درآمد معقول ،حمل و نقل و ارتباطات و دسترسی به خدمات و تسهیلات و. است یک شهر پایدار شهری است که خوب طراحی شده باشد و از نظر کالبدی قابل تجسم، از نظر زیبایی شناسی مطبوع باشد این شهر عاری از تصادفات بزهکاری و سرو صدا می­باشد(همان:۱۶۱).
تا قبل از قرن بیستم به‌ندرت بحثی از شهر با زمینه پایداری می­شد و شهر تنها به‌صورت عاملی دارای سهم در محیط‌زیست مطرح بود. ردپای بوم‌شناختی یکی از نظریاتی بود که پایداری در شهر و منطقه پشتیبانی‌اش را مطرح کرد و ازاین‌پس در ادبیات توسعه پایدار، بحثی از پایداری شهر نیز به میان آمد.
ردپای بوم‌شناختی یکی از مهم‌ترین ابزار اندازه ­گیری پایداری مکان­های خاص یا سبک­های زندگی است که ویلیام ریز[۲] استاد دانشگاه بریتیش کلمبیا[۳] و شاگردان و دانش‌آموختگان این دانشگاه اجرا کردند. این مدل با تبدیل نیاز به منابع و آلودگی به زمین موردنیاز برای جبران آن‌ها معیاری مناسب برای ارزیابی آثار زندگی مدرن فراهم می­ کند. این آثار می­توانند برای افراد شهر، مناطق و کشورها موردمحاسبه قرار گیرد (ارجمند نیا، ۱۳۷۹ : ۳۲ ). ردپای بوم‌شناختی رویکردی است که سنجه­ی مداخله در طبیعت را نشان می­دهد. این روش، به ارزیابی تأثیر انسان بر­ محیط می ­پردازد و نشان می­دهد میزان بار و فشار وارده بر طبیعت چقدر است. این روش منطقه پشتیبانی پایداری هر سکونتگاه انسانی را با آن سکونتگاه برآورد می­ کند. این برآورد نشان می­دهد که چه مقدار از سطح زمین و دریاها دارای قدرت تولید طبیعی برای پاسخ به نیاز­های حیاتی و سبک زندگی ساکنان آن‌ها، نیاز است (­Wheeler and Beatieey,2004:211­).
امروزه شاخص ردپای بوم‌شناختی در بسیاری از کشورهای جهان در سطوح ملی و محلی استفاده می­شود. شاخص هایی نظیر مصرف انرژی در بخش های مختلف، کالا و خدمات و مدیریت ضایعات، جابه جایی و حمل ونقل، مدیریت آلودگی، غذا و مسکن. محاسبه میزان مصرف در هر کدام از این بخش ها و  محاسبه معادل زمین مورد نیاز برای تامین نیاز ساکنین در هر بخش متغیر هایی است که در در روش ردپای بوم شناختی مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد  
این شاخص ها به‌طور روشنی نشان می­دهد که در کدام ناحیه و کجا بر منابع طبیعی فشار وارد می­شود.
 ردپای بوم‌شناختی از دو منظر می ­تواند شاخص پایداری محسوب شود، نخستین اینکه ردپای بوم‌شناختی هزینه­ های بوم‌شناختی تأمین کلیه­ی کالاها و خدمات جمعیتی مصرف انسان را محاسبه می­ کند و نشان می­دهد که مردم نه‌تنها به‌صورت مستقیم برای تولیدات کشاورزی، احداث جاده­ها، ساختمان­سازی و غیره به زمین نیاز دارند بلکه به‌طور غیرمستقیم نیز کالا و خدمات موردنیاز انسان نیز از زمین تهیه می­شود. از این منظر ردپای بوم‌شناختی می ­تواند جهت بیان هزینه­ های پنهان بوم‌شناختی جمعیت­ها و فعالیت­ها به‌کاربرده شود. دوم اینکه تعبیر ردپای بوم‌شناختی به‌عنوان شاخص پایداری، منجر به معرفی ایده “ظرفیت تحمل” و یا “ظرفیت برد” شده است. ظرفیت برد در بوم‌شناختی عبارت است از”حداکثر جمعیتی که زمین می ­تواند نیازهای آن‌ها را به‌طور نامحدود تأمین کند” این موضوع که زمانی که جهت توزیع جمعیت بر اساس منابع بوم‌شناختی استفاده شود، نسبتاً صحیح و دقیق است(MC Donald et al 2004 :50).از دیگر مفاهیمی که در روش ردپای بوم شناختی بر آن تاکید می شود فضای بوم شناختی می باشدکه این فضا شامل زمین‌های حاصلخیز و دریا­های مولد و مزارع و مزارع پرورش ماهی می­شود. فضای بوم‌شناختی زمین و یا آبی است که نیازهای مصرفی جامعه را تأمین کرده، یا آنکه آلاینده­های آن‌ها را جذب می­ کند. (Ecological Footprint Atlas: 2010, 23)  شهرهای ایران مانند سایر شهرهای جهان با مشکل افزایش جمعیت رو­به­رو هستند که این امر فشار فزاینده­ای را بر منابع مانند آب، زمین و انرژی موجود وارد نموده است و باعث تخریب شدید محیط‌زیست شهرها شده. این شرایط کاهش تولید محلی، افزایش شکاف طبقاتی و کاهش توانایی اداره زندگی در شهرها، افزایش حجم ضایعات شهری، افزایش انرژی مصرفی و ساختار اجتماعی نامتعادل را سبب شده و زمینه ناپایداری شهری را فراهم کرده است. در این میان شهرستان اصفهان نیز با جمعیتی حدود ۲۱۷۴۱۷۲ در سرشماری سال ۱۳۹۰ به‌عنوان یکی از شهرستان­های مهم که در مرکز ایران قرارگرفته است با این مسائل روبه­رو است، و به نظر می­رسد توان بوم­شناختی آن قادر به پاسخگویی به نیازهای کنونی شهروندان اصفهان را ندارد. بنابر­این هدف این پژوهش ارزیابی پایداری شهری در شهرستان اصفهان با بهره گرفتن از روش ردپای بوم‌شناختی است. لذا این پژوهش بر آن است تا به سؤال‌های زیر پاسخ دهد:

  1. در حال حاضر فضای بوم­شناختی شهرستان اصفهان در چه سطحی از پایداری قرار دارد؟
  2. توان بوم‌شناختی شهرستان اصفهان در برآوردن نیازهای ساکنین آن چگونه است؟

 
 
 

۱-۳-   اهمیت و ضرورت تحقیق :

همان‌طور که گفته شد یکی از مهم‌ترین آثار توسعه کنونی، رشد شتابان شهرنشینی و شیوه زندگی انسان امروز است. افزایش افسارگسیخته جمعیت به همراه نسبت روزافزون شهرنشینی و شیوه مصرف‌گرایی پیامدهای زیانباری بر محیط‌زیست شهری اعمال کرده‌اند. امروزه شهرها درروند توسعه روزافزون خود دارای یک جریان دوسویه هستند که ازیک‌طرف مواد و انرژی به آن‌ها وارد و از طرفی زباله و ضایعات از آن خارج می‌شود و این شهرها به‌عنوان الگوی برتر زندگی، فقط ظرفیت حامل مناطق پشتیبانی‌شان را مصادره می‌کنند.آنچه مسلم است از دو دهه پیش برخی صاحب‌نظران به پیامد این ناهنجاری‌ اشاره‌کرده و راه‌هایی را برای آن مطرح نموده‌اند که همگی به جهت چاره‌جویی برای رهایی از محیط‌های ناپایدار بوده‌اند. با توجه به این‌که جهان هرروز شهری‌تر می‌شود، شناخت راه‌های بهبود محیط‌زیست شهری برای جذاب و سالم‌تر نمودن شهرها برای زندگی در آینده و کاهش آثار نامطلوب آن بر محیط اهمیت پیدا می‌کند. علاوه بر این‌ها تشدید بحران‌های زیست‌محیطی نظیر آلودگی آب، خاک و هوا در سال‌های اخیر و تخریب و تغییر کاربری اراضی پیرامون شهرها و ضرورت تغییر نگرش مدیران شهری در خصوص مسائل شهری و. ازجمله مواردی اند که ضرورت انجام این پژوهش را فراهم می‌آورند

۱-۴-   اهداف تحقیق :

هدف اصلی این تحقیق بررسی پایداری شهرستان اصفهان با روش ردپای بوم‌شناختی می­باشد که این هدف در چارچوب اهداف اختصاصی زیر پیگیری می­شود:

  • بررسی وضعیت کنونی فضای بوم‌شناختی شهرستان اصفهان
  • بررسی توان بوم‌شناختی شهرستان اصفهان در برآوردن نیاز­های ساکنین آن
  • ارائه راهکارهایی جهت کاهش ردپای بوم‌شناختی و ارتقاء سطح پایداری شهرستان اصفهان

 
[1] Smith Drakakis
[2] William Rees
[3] University of British Columbia
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  asa.goharii@gmail.com

پایان نامه تکنیکهای سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در کنترل سیلابهای شهری

 پایان نامه رشته جغرافیا

کاربرد تکنیکهای سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در کنترل سیلابهای شهری (مطالعه موردی: شمال شهر تبریز)
(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

مقطع تحصیلی: کارشناسی ارشدرشته: سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی
دانشگاه: تبریز  دانشکده: پردیس دانشگاه تبریز
کلید واژه­ها:  کنترل سیلاب، رواناب، پهنه‌بندی، سیستم سنجش از دور، سیستم اطلاعات جغرافیایی، الگویAHP، مدل ترکیب خطی وزین.
چکیده:
با توسعه روز افزون مناطق شهری و تغییر هیدرولوژی محیط‌ها، مناطق غیرقابل نفوذ توسعه یافته است که این حالت موجب افزایش حجم و ارتفاع رواناب ناشی از بارش در حوضه­های شهری می­گردد. جریان جاری شده در حوضه‌های شهری به دلیل عبور از مناطق مختلف در سطح شهر دارای کیفیت نامناسب بوده و همراه خود مقدار زیادی آلودگی حمل می­نماید. در صورت عدم تخلیه(زهکشی) مناسب رواناب ناشی از بارش‌های شهری امکان بروز سیلاب در سطح شهر افزایش می­یابد. به دلیل اثرات مخرب ناشی از سیلاب در حوضه­های شهری، چگونگی انتقال، مدیریت و تخلیه رواناب‌های ایجاد شده در سطح شهر مورد توجه محققین و سازمانهای مربوطه از جمله شهرداری‌ها قرار گرفته است. در این تحقیق برای کاهش اثرات ناشی ازکیفیت و کمیت رواناب در حوضه مورد مطالعه، به تهیه لایه‌های مختلفی از جمله توپوگرافی، کاربری اراضی، شیب، طبقات شیب، ضریب CN، ضریب رواناب، تراکم مسکونی وتراکم جمعیت با بهره گرفتن از سیستم سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی اقدام گردید. سپس با ارزیابی مدل ترکیب خطی وزین (WLC) ، اقدام به وزن دهی هر لایه بر اساس میزان اهمیت آن در بروز سیلاب گردید. پس از وزن دهی نهایی لایه‌ها به صورت دو­به­دو (AHP) توسط نرم‌افزار Export Choice ضریب نهایی برای هر یک از لایه‌ها تعیین شد. در نهایت با اعمال این ضرایب از طریق نرم‌افزار Arc GIS نقشه پهنه‌بندی خطر سیلاب برای محدوده مورد نظر تهیه گردید. بدین ترتیب، محدوده‌های بحرانی در برابر سیلاب و آب گرفتگی مشخص و خسارات ناشی از سیلاب در قالب نقشه ارزیابی ارائه می­گرددنقشه ریزپهنه­بندی خطر سیل نشان می دهد که حدود۲ درصد ازمحدوده نقشه در پهنه­بندی خطر خیلی زیاد، ۴۰ درصد در پهنه بندی خطر زیاد، ۱۸ درصددر پهنه­بندی  خطر متوسط و ۴۰درصد در پهنه­بندی کم خطر از لحاظ سیل­گیری قرار دارد. همچنین با تهیه نقشه ارزیابی خطر، بیشترین خسارات مربوط به مناطق مسکونی،  کمترین خطر در مناطق طبیعی و مناطق با کاربری اداری و فرهنگی عاری از خطر می باشد.

 
 
 
 
 
 
 
فصل اول:
 
                                          کلیات تحقیق
 
 
 
 
 

  • مقدمه

صنعتی شدن جوامع، تأثیرات نامطلوبی در هیدرولوژی حوضه آبریز مربوطه می‌گذارد و موجب تشدید سیلاب‌ها، افزایش آلودگی در قسمت پایاب،کاهش جریان‌های پایه و کاهش تغذیه‌ی آب‌های زیر زمینی می‌گردد (طاهری بهبهانی و همکار،۱۳۷۵). به بیان دیگر، تحولات هیدرولوژیک ناشی از شهر سازی و نحوه کاربری، تغییر در حجم کل رواناب‌ها، میزان تغذیه ناشی از بارش، حداکثر آبدهی (پیک)سیلاب‌ها و کیفیت آب دارند.
اکثر شهرهای ایران در خروجی حوضه‌ها بنا شده اند و شهر تبریز نیز از این امر مستثنی نیست، افزایش سطوح نفوذ ناپذیر که ناشی از شهر سازی و احداث ساختمان بر خاک‌های نفوذ پذیر است، طبعأ از سطوح نفوذ پذیر حوضه که قادر به جذب بخشی از بارندگی است کاسته و در نتیجه بر حجم کل رواناب شهر افزوده است(بزرگ زاده،۱۳۷۲).بررسی آمار و اطلاعات خسارت ناشی از وقوع سیلاب در ایران و جهان بیانگر گستردگی صدمات ناشی از سیلاب به منابع طبیعی،انسانی و اقتصادی مناطق مختلف می‌باشد (وهابی،۱۳۸۵).
روند افزایش سیل در ۵ دهه ی گذشته نشان می‌دهد که تعداد وقوع سیل در دهه ۸۰ نسبت به دهه ۴۰ تقریبا ۱۰ برابر شده است و به عبارت دیگر ۹۰۰ در صد افزایش داشته است (عبدی،۱۳۸۵). مهار طغیان و سیلاب مستلزم آشنایی مطلوب به نحوه عملکرد سیستم هیدرولوژیکی منطقه است (رامشت،۱۳۸۵). پهنه بندی خطر سیل،در واقع ابزاری اساسی برای مدیریت کاهش خطرهای سیل است و وسیله ایقانونی در دست دولت و مسئولان برای کنترل و مدیریت کاربری اراضی و برنامه‌های توسعه‌همزمان با کاهش خطرهای سیل و حفاظت محیط زیست است(تلوری،۱۳۷۶). نهایتاًدر این پژوهش به منظور تعیین محدوده‌های بحرانی و پیش بینی دامنه خسارات ناشی از سیلاب در شرایط مختلف از نظر توجیه اقتصادی و اجتماعی، برنامه‌های کنترل و مهار سیلاب، نقشه پهنه بندی خطر سیلاب تهیه گردید.

  • بیان مسئله

موضوع سیلابهای شهری اگر چه همواره یکی از اقدامات مطالعاتی مرتبط با طرح‌های شهرسازی به شمار می‌رود اما غالبا با این موضوع به صورت سطحی و کم اهمیت برخورد شده است.
شناخت هر چه بیشتر پدیده‌ها و پارامتر‌های موثر درسیلاب‌های شهری و پیشرفتهای روز افزون که در زمینه ی محاسباتی منجربه تهیه ی نرم افزار‌های متنوعی گردیده است.
استفاده از فناوری سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی به جهت ارائه اطلاعات، پوشش تکراری، سنجش از محدوده‌های طیفی متفاوت، ارزان بودن، تنوع اشکال داده‌ها، سنجش کمی و رقومی، تجربه و تحلیل، ارزیابی و مکانیابی پدیده‌های سطح زمین از اهمیت بالایی برخوردار بوده است(علوی پناه،۱۳۸۹).
با توجه به اینکه اجرای عملیات شهر سازی موجب کاهش نفوذپذیری سطوح نسبت به اراضی بایرو زمین‌های کشاورزی می‌شود و از طرفی در سطوح شهری رواناب‌های سطحی به سهولت و سرعت بیشتری انتقال می‌یابد.که باعث کوتاه شدن زمان تجمع و افزایش شدت سیلابهای حوضه شهری می­گردند. با توجه به مواد ارائه شده به طور کلی منشا مسیل گیری مناطق شهری معمولاً در دو دسته ی عمده منشا درون شهری و برون شهری طبقه بندی می‌شود: منشا درون شهری از عدم سیستم نامناسب جمع آوری، ظرفیت ناکافی و طرح نامناسب سیلاب روها ارتباط دارند و منشا برون شهری به همجواری شهرها با رودخانه­ها، دریاچه‌ها و دریاها نیز بستگی دارد( طاهریبهبهانی،۱۳۷۵).
استفاده از فناوری‌های مناسب نظیر سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی جهت شناسایی مناطق مستعد خطرسیلاب شهری و ارائه راهکارهای متناسب برای کاهش خطر ضروری می­باشد.
در این تحقیق با توجه به اینکه هدف تخمین میزان سیلاب وارده به محدوده مورد نظر و تأثیر آن بر کاربری‌های موجود می باشد در این راستا اقدام به تهیه لایه‌های مورد نیاز و تعیین وزن هر لایه براساس میزان اهمیت آن و سپس وزن دهی نهایی لایه‌ها به صورت دو به دو مقایسه و حاصل این مقایسات به نرم افزار Arc GIS منتقل و ضریب نهایی برای هر لایه تعیین شده و نهایتاً نقشه پهنه‌بندی خطر سیلاب برای محدوده مورد نظر تهیه گردید.
۱-۳-سوالات تحقیق

  1. معیارها و ضوابط پهنه‌بندیو کنترل سیلابهای شهری چیست؟
  2. تأثیر سیلاب شهری به کاربریهای مختلف شهری چگونه است؟

۱-۴-فرضیات تحقیق

  1. تکنولوژی[۱]GIS می ­تواند معیارها و ضوابط مکانی در پهنه‌بندی سیلاب را تحلیل و مدلسازی نماید.
  2. بیشترین تأثیر سیلاب در منطقه مورد مطالعه در کاربریهای مسکونی دیده می­شود.

۱-۵-اهداف تحقیق

  1. پهنه بندی سیلاب در مناطق شمال شهر تبریز.
  2. تحلیل خطر سیلاب برای کاربری­ها و جمعیت در شهر تبریز.
  3. تأمین معیارها و وزن دهی به معیارها در مباحث سیلاب شهری.

[۱] Geographic Information System
تعداد صفحه :۶۵
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  asa.goharii@gmail.com

پایان نامه کاربرد تصاویر ماهواره‌ای و تکنیک‌های پردازش تصاویر در استخراج و پایش کاربری‌های اراضی جنگل‌های ایلام

 پایان نامه رشته جغرافیا

کاربرد تصاویر ماهواره‌ای و تکنیک‌های پردازش تصاویر در استخراج و پایش کاربری‌های اراضی جنگل‌های ایلام

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
دانشکده جغرافیا
پردیس خودگردان دانشگاه تبریز
گروه سنجش‌ازدور و سیستم اطلاعات جغرافیایی
پایان‌نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته سنجش‌ازدور و سیستم اطلاعات جغرافیایی گرایش آب‌وخاک
عنوان
کاربرد تصاویر ماهواره‌ای و تکنیک‌های پردازش تصاویر در استخراج و پایش کاربری‌های اراضی جنگل‌های ایلام
تابستان ۱۳۹۴
 

کلمات کلیدی:کشف تغییرات، تجزیه مؤلفه اصلی ، شاخص پوشش گیاهی، طبقه‌بندی نظارت‌نشده Iso Data، طبقه‌بندی حداکثر احتمال ، پردازش تصاویر
چکیده: استفاده از فناوری سنجش‌ازدور و به‌کارگیری داده­های ماهواره­ای در تهیه نقشه‌ی پوشش اراضی، موجب کاهش هزینه‌ها، صرفه‌جویی در وقت، افزایش دقت و سرعت می‌شود. پردازش رقومی تصاویر ماهواره‌ای و طبقه‌بندی آن‌ها، یعنی نمونه‌برداری از سطح محدودی از تصویر تعمیم آن به‌کل تصویر در مدت کوتاه، کمک شایانی به‌صرفه جویی در زمان هزینه‌های پروژه خواهد کرد. در این تحقیق با بهره گرفتن از تصاویر ماهواره‌ای لندست سالهای ۱۹۸۸، ۲۰۰۱، ۲۰۰۷، ۲۰۱۴ و استفاده از تکنیک‌های مختلف پردازش تصویر نظیر طبقه‌بندی  و شناسایی تغییرات و همچنین شاخص‌های پوشش گیاهی و آنالیز مؤلفه اصلی و نیز طبقه‌بندی نظارت‌نشده Iso Data و طبقه‌بندی نظارت‌شده حداکثر احتمال  برای شناسایی تغییرات سطح کاربری‌های جنگل‌های ایلام استفاده‌شده است. برای هر یک از تصاویر طبقه‌بندی نظارت‌شده به روش حداکثر احتمال انجام شد و کاربری ارضی در ۵ کلاس آب، جنگل، مرتع، مناطق فاقد پوشش گیاهی و اراضی کشاورزی مورد مقایسه قرار گرفتند و نهایتا تصویر مربوط به سال ۲۰۱۴،نسبت به سایر تصاویر با دقت کلی ۸۲/۹۳% و ضریب کاپای ۹/۰ دارای بیشترین دقت طبقه بندی  بود.

فهرست مطالب
فصل اول: کلیات تحقیق
۱-۱- مقدمه .۱۰
۱-۲- بیان مسئله . .۱۰
۱-۳- سؤالات تحقیق. . .۱۲
۱-۴- فرضیات تحقیق . ۱۳
فصل دوم:مبانی نظری و پیشینه تحقیق
۲-۱- مقدمه ۱۵
۲-۲-تعریف کاربری اراضی. . .. .۱۵
۲-۳- علل تغییرات کاربری اراضی.   ...۱۵
۲-۳-۱- عوامل انسانی...۱۵
۲-۳-۱-۱- تغییر کاربری از جنگل به اراضی کشاورزی و مسکونی.۱۶
۲-۳-۲-۱- گردشگری...۱۶
۲-۳-۳-۱- استفاده از چوب جنگل در تولید فرآورده‌های چوبی... .۱۶
۲-۳-۲- عوامل طبیعی.۱۶
۲-۳-۲-۱-  فرسایش خاک و لغزش۱۶
۲-۳-۲-۲- چرای بی‌رویه دام‌ها.۱۷
۲-۳-۲-۲- آتش‌سوزی..۱۸
۲-۴-اثرات تغییرات کاربری اراضی ..۱۸
۲-۴-۱- کاهش حاصلخیزی زمین۱۸
۲-۴-۲- کیفیت خاک۱۸
۲-۴-۳- نوسانات جوی و اقلیمی۱۹
۲-۴-۴- نقصان در تنوع زیستی و کشاورزی۱۹
۲-۵- پایش تغییرات کاربری اراضی۲۰
۲-۶- مشخصات ماهواره‌های لند ست و سنجنده های آن.۲۱
۲-۷- پیشینه موضوع در تحقیقات خارجی۲۲
۲-۸ پیشینه موضوع در تحقیقات داخلی.۲۵
فصل سوم: محدوده مورد مطالعه
۳-۱- محدوده مورد مطالعه۳۰
۳-۲-ویژگی جنگلهای استان ایلام.۳۲
فصل چهارم: مواد و روش‌ها
۴-۱- مقدمه.۳۴
۴-۲- جمع‌آوری و آماده‌سازی نقشه‌ها۳۴
۴-۳- تصویر ماهواره‌ای ETM+ برای سال ۱۹۸۸۳۴
۴-۴- تصویر ماهواره‌ای ETM+ برای سال ۲۰۰۱۳۵
۴-۵- تصویر ماهواره‌ای ETM+ برای سال ۲۰۰۷۳۶
۴-۶- تصویر ماهواره‌ای Land sat 8 برای سال ۲۰۱۴۳۶
۴-۷ خصوصیات تصاویر ماهواره‌ای مورداستفاده.۳۷
۴-۸- پردازش تصاویر ماهواره‌ای۳۸
۴-۸-۱- تصحیحات هندسی۳۸
۴-۸-۲- زمین مرجع نمودن.۳۹
۴-۸-۳- تصحیحات رادیو متریک۴۰
۴-۹- شاخص‌های محاسبه‌شده در تصاویر .۴۰
۴-۹-۱- تعریف شاخص پوشش گیاهی۴۱
۴-۹-۱-۱- شاخص گیاهی تفاضلی نرمال شده(NDVI).41
۴-۹-۲- کسر شاخص گیاهی ساده(RVI)42
۴-۹-۳- شاخص گیاهی تفاضلی(DVI).42
۴-۹-۴- شاخص گیاهی تفاضلی سبز(GDVI)42
۴-۱۰- تجزیه مؤلفه اصلی(PCA)43
۴-۱۱- طبقه‌بندی تصاویر۴۴
۴-۱۱-۱- تعریف کلاسهای موجود در منطقه۴۶
۴-۱۱-۲- انتخاب داده.۴۷
۴-۱۱-۳- محاسبه تفکیک‌پذیری کلاسهای موجود.۴۷
۴-۱۱-۴- انتخاب بهترین ترکیب باندی برای طبقه‌بندی.۴۷
۴-۱۱-۵- طبقه‌بندی حداکثر احتمال.۴۸
۴-۱۲- مرحله پس پردازش (استخراج نقشه کاربری و پوشش اراضی)۵۰
۴-۱۲-۱- ادغام کلاسها۵۰
۴-۱۲-۲- ارزیابی دقت طبقه‌بندی۵۱
۴-۱۲-۲-۱- دقت کاربر.۵۱
۴-۱۲-۲-۱-۱- خطای کمیشن.۵۱
۴-۱۲-۲-۲- دقت تولید.۵۲
۴-۱۲-۲-۳- صحت کلی.۵۲
۴-۱۲-۲-۴- ضریب کاپا۵۳
۴-۱۲-۲-۵- استخراج نقشه کاربری و پوشش اراضی.۵۴
فصل پنجم:یافته‌ها و نتایج تحقیق
۵-۱- مقدمه.۵۶
۵-۲- استخراج کاربری پوشش اراضی و کشف تغییرات .۵۶
۵-۲-۱- شاخص‌های گیاهی تفاضلی نرمال شده(NDVI)56
۵-۲-۱-۱- مقادیر و ضرایب سه شاخص محاسبه شدهRVI،GDVI،DVI.59
۵-۳-۱- تجزیه مولفه اصلی (PCA)61
۵-۴-۱- طبقه بندی نظارت نشده Iso Data.63
۵-۵-۱- طبقه بندی نظارت شده به روش حداکثر احتمال.۶۳
۵-۵-۲- ارزیابی دقت طبقه بندی.۶۶
۵-۵-۳- تفکیک پذیری نمونه های آموزشی برداشت شده برای تصویر ماهواره ای لندست ۸۶۹
۵-۳- تحلیل تغییرات۷۰
۵-۳-۱- تغییرات صورت گرفته برای دوره ۱۳ ساله ۱۹۸۸ تا ۲۰۰۱۷۰
۵-۳-۲- تغییرات صورت گرفته برای دوره ۷ ساله ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۴.۷۱
فصل ششم: نتیجه گیری و تحلیل فرضیه ها
۶-۱- مقدمه۷۳
۶-۲- نتایج حاصل از استخراج و کشف تغییرات کاربری اراضی۷۳
۶-۳- نتایج حاصل از تحلیل شاخص پوشش گیاهی.۷۴
۶-۴- تحلیل فرضیه ها.۷۴
۶-۴-۱- فرضیه اول۷۴
۶-۴-۲- فرضیه دوم .۷۴
۶-۵- پیشنهادات.۷۵
۶-۶- محدودیتهای تحقیق.۷۶
منابع و مآخذ
منابع فارسی ۷۷
منابع انگلیسی ۷۸
۱-۱ – مقدمه:
داده‌های ماهواره‌ای به دلیل داشتن ویژگی‌هایی مانند سطح پوشش وسیع، قابلیت تکرار، به هنگام شدن مداوم، هزینه کمتر و امکان دسترسی به مناطق صعب‌العبور نقش مؤثری را در مطالعات مربوط به مناطق جنگلی کشورهای پیشرفته و درحال‌توسعه جهان بازی می‌کند (درویش‌صفت و زارع،۱۹۸۸؛ تیریل[۱]، ۱۹۹۴؛ بونان[۲]، ۱۹۹۷). پوشش جنگلی نقش مهمی در چرخه‌های هیدرولوژیکی، سیستم‌های دمایی و هم‌چنین چرخه‌های بیوشیمیایی موجود در جهان بازی می‌کند (ناصری و همکاران،۱۹۸۸؛ دفریش و تاوشند[۳]۱۹۹۹؛ فرانکلین[۴]،۲۰۰۱). در چهار دهه گذشته تغییرات کاربری اراضی در ایران با سرعت فزاینده در بعضی جهات نامطلوب به وقوع پیوسته است و این باعث تشدید روند تخریب اراضی شده است در چند سال اخیر و در سالهای جاری جنگل‌های ایلام براثر مشکلات مختلف دارای خشکیدگی شده است. تحقیق حاضر نیز در تلاش است تا با بهره گرفتن از تکنیک‌های سنجش‌ازدور و تصاویر ماهواره‌ای و همچنین با بهره گرفتن از تصاویر ماهواره‌ای لندست به بررسی وضعیت کاربری اراضی این جنگل‌ها بپردازد و عوامل مؤثر بر این جنگل‌ها را بررسی کند.
۱-۲ بیان مسئله:
آگاهی از انواع پوشش سطح زمین و فعالیت­های انسانی در قسمت­های مختلف آن و به‌بیان‌دیگر نحوه استفاده از زمین، به‌عنوان اطلاعات‌پایه برای برنامه ­ریزی­های مختلف از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. نقشه­هایی که نمایشگر چنین فعالیت­هایی در سطوح مختلف زمین باشد، نقشه کاربری اراضی نامیده می‌شود (سید سعید رضا احمدی زاده علاف، ۱۳۸۲). آشکارسازی تغییرات فرآیندی است که امکان مشاهده و تشخیص تفاوت­ها و اختلاف سری زمانی پدیده­ها، عارضه­ها و الگوهای سطح زمین را فراهم می­کند (یانگ[۵]،۲۰۰۳؛چن و لو [۶]،۲۰۰۲،لو[۷]،۲۰۰۴؛ایلماز[۸]،۲۰۱۰). ازنظر تاریخی مهم‌ترین تغییر کاربری اراضی که انسان انجام داده، از میان بردن جنگل‌ها و تبدیل آن‌ها به اراضی کشاورزی و سکونتگاه­ها بوده است (لائوس و هرزوگ[۹]،۲۰۰۲). ازآنجاکه تغییرات در کاربری ­اراضی در سطوح وسیع و گسترده صورت می­گیرد، لذا تکنولوژی سنجش‌ازدور[۱۰] یک ابزار ضروری و باارزش در ارزیابی تغییرات است (لو،۲۰۰۴). امروزه تغییرات بدون برنامه کاربری اراضی به یک مشکل حاد تبدیل‌شده است و اکثر تغییرات کاربری اراضی بدون برنامه ­ریزی مدون و توجه کافی به اثرات زیست‌محیطی آن‌ها صورت می­گیرد. در چهار دهه گذشته تغییرات کاربری ­اراضی در ایران با سرعت فزاینده در بعضی جهات نامطلوب به وقوع پیوسته است و این باعث تشدید روند تخریب اراضی گردیده ­است (آرخی و نیازی،۲۰۰۹).
استفاده از اطلاعات ماهواره­ای شیوه مناسبی برای ارزیابی پوشش گیاهی و تغییرات کاربری اراضی و مقایسه آن در زمان‌های مختلف است. با توجه به قابلیت بالای تصاویر ماهواره‌ای نظیر بهنگام بودن، چند طیفی بودن، تکراری بودن، پوشش وسیع و افزایش روزافزون توان فن طیفی و مکانی می‌توان جهت مطالعه و بررسی تخریب زمین (نوع و جهت تغییرات پوشش گیاهی/کاربری اراضی) از آن‌ها استفاده کرد (وحید چیت‌ساز، ۱۳۷۸).
هدف اصلی از پردازش تصاویر ماهواره­ای، تهیه نقشه­های موضوعی و کارآمد می­باشد، انتخاب روش مناسب طبقه ­بندی نقش مهمی در این امر ایفاء می­ کند. محققان در راستای توسعه روش­ها و تکنیک­های پیشرفته طبقه ­بندی، جهت بهبود دقت طبقه ­بندی، تلاش­های وسیع و گسترده­ای را انجام داده­اند که از آن جمله فیضی زاده و همکاران (۱۳۸۶)، با بهره گرفتن از تصاویر ماهواره‌ای ETM+ لند ست ۷ نقشه‌های کاربری اراضی شهرستان ملکان را استخراج نمودند آن‌ها برای طبقه‌بندی تصاویر ماهواره‌ای از الگوریتم طبقه‌بندی حداکثر احتمال استفاده نمودند.
از دیگر روش­های طبقه ­بندی می­توان به روش­ها شبکه عصبی مصنوعی[۱۱] اشاره کرد (آرخی و همکاران، ۱۳۹۰). این روش به علت اینکه در آن هیچ پیش فرضی در مورد توزیع داده­ ها نشده است به ­عنوان یک ابزار باارزش جهت طبقه ­بندی کاربری­ها به شمار می­آید. به همین علت توسعه مدل­های طبقه ­بندی به کمک شبکه ­های عصبی در سال­های اخیر موردتوجه محققان قرارگرفته است (ایرماک[۱۲] ،۲۰۰۶؛سابرامایانا[۱۳]،۱۹۹۷). از دیگر روش­های طبقه ­بندی می­توان روش طبقه ­بندی حداکثر احتمال[۱۴]، حداقل فاصله[۱۵]، اندازه زاویه طیفی[۱۶] و . اشاره کرد.
در ایران نیز به علت تعامل و تقابل نیازهای همیشگی جوامع انسانی و محیطی با زمین به همراه برنامه ریزی های ناکارآمد شاهد تغییر ات وسیعی در پوشش زمین به ویژه از بین رفتن پوشش گیاهی بوده ایم. این تغییرات پوشش های زمین به ویژه در محیط های شکننده از نظر زیست محیطی و کانون های جمعی شدت دو چندانی دارد. مشکلات موجود در این زمینه ، نیاز به انجام مطالعات و برنامه ریزی های خردمندانه و هماهنگ با حفظ تعامل محیطی و توسعه پایدار را در هر روز نسبت به روز قبل بیشتر می کند.
جنگلهای زاگرس در غرب کشور ، اکوسیستم های طبیعی با ارزشی هستند که در آنها تنوع بالایی از گونه های گیاهی و جانوری وجود دارد. متاسفانه این اکوسیستم ها به دلایل مختلفی از جمله تبدیل اراضی ، بهره برداری بی رویه ،چرای دام ،آتش سوزی ،برداشت چوب و غیره در معرض خطر تخریب قرار گرفته و روز به روز از تعداد و کیفیت گونه های گیاهی و جانوری آن کاسته می شود . به طوریکه بر اساس منابع موجود امروزه جنگلهای زاگرس و پوشش گیاهی آنها که بسیاری از گونه های آن نایاب هستند در معرض خطر نابودی قرار گرفته است.
اگر روند تغییرات پوشش زمین سریع و بی برنامه باشد باعث به هم خوردن تعادل زیست محیطی و تبعات جبران ناپذیری بر منابع طبیعی به بار می آورد. در نتیجه اکوسیستم های محیطی با مشکلات عدیده ای مواجه خواهد شد و منابع طبیعی با خطر جدی روبرو می شوند. برای حل این مشکلات برنامه ریزی آگاهانه ضرورت می یابد.
به طور کلی مطالعه حاضر برای نیل به اهداف زیر می باشد:
۱- بررسی روند تغییرات پوشش کاربری اراضی در جنگلهای ایلام.
۲-  استخراج شاخص های گیاهی برای دوره های مختلف و مقایسه آنها و همچنین مقایسه  تغییرات سطح انها.
۳- استخراج کاربری اراضی با بهره گرفتن از روش های طبقه بندی پیکسل پایه.
۱-۳ -سؤالات تحقیق
گام اول در پژوهش علمی، پرسش یا پرسش‌های اولیه است که فرضیه‌سازی، روش‌شناسی و چارچوب اصلی پژوهش بر مبنای آن استوار است و با توجه به موضوع پژوهش، پرسش‌های مطالعه حاضر به شرح زیر هست:
۱- روند تغییرات کاربری اراضی در جنگل‌های ایلام به چه صورت بوده است و بیشترین تغییرات در کدام‌یک از کاربری‌ها رخ‌داده است؟
۲- آیا استفاده از اطلاعات مربوط به روش‌های طبقه‌بندی امکان دستیابی به‌دقت بالاتر را در ارزیابی روند تغییرات کاربری اراضی فراهم می‌آورد؟
۱-۴- فرضیات تحقیق
فرضیه عبارت است از حدس یا گمان اندیشمندانه درباره ماهیت، چگونگی و روابط بین پدیده‌ها، اشیاء و متغیرها که محقق را در تشخیص نزدیک‌ترین و محتمل‌ترین راه برای کشف مجهول کمک می‌کند (حافظ نیا ۱۳۸۹). فرضیه‌سازی برای پژوهش حاضر با توجه به پرسش‌های آغازین و بررسی‌های اولیه و مرور بر ادبیات موضوع صورت گرفته است. این فرضیه‌ها عبارت‌اند از:
۱- روند تغییرات کاربری اراضی در جنگل‌های ایلام محسوس بوده و بیشترین تغییرات در کاربری اراضی جنگل می باشد.
۲- طبقه‌بندی حداکثر احتمال با بهره گرفتن از تصاویر ماهواره­ای لندست، برای بررسی روند تغییرات کاربری ارضی مناسب است.
[۱] Terrill
[۲] Bonan
[۳] Defries and Townshend
[۴] Franklin
[۵] Yang
[۶] Chen & Lo
[۷] Lu
[۸] Yilmaz
[۹] Laush & Herzog
[۱۰] Remote Sensing
[۱۱] Artificial Neural Network
[۱۲] Irmak
[۱۳] Subramaiana
۱۴Maximum Likelihood
۱۵Minimum Distance
۱۶ Spectral Angle Mapper
تعداد صفحه :۹۶
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  asa.goharii@gmail.com

پایان نامه بررسی تاثیرات کلان‌شهری در حوزه‌های پیرامونی بخصوص در روستای فیلستان

 پایان نامه رشته جغرافیا :بررسی تاثیرات کلان‌شهری در حوزه‌های پیرامونی بخصوص در روستای فیلستان

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
عنوان: بررسی تاثیرات کلان‌شهری در حوزه‌های پیرامونی بخصوص در روستای فیلستان
فهرست
۱-۱- مقدمه. ۷
۱-۲- طرح مسئله و ضرورت تحقیق ۷
۱-۳- پیشینه تحقیق ۸
۱-۳-۱- مقالات:. ۹
۱-۳-۳- سایر پایان‌نامه‌ها ۱۲
۱-۴- اهداف تحقیق ۱۳
۱-۵- سؤالات تحقیق ۱۳
سؤال اصلی ۱۳
۱-۶- فرضیه‌های تحقیق ۱۳
۱-۷- ضرورت تحقیق ۱۴
۱-۸- محدودیت‌ها و مشکلات تحقیق ۱۴
۲-۱- مقدمه. ۱۶
۲-۲-۱- مکان ۱۶
۲-۲-۲- کالبد. ۱۷
۲-۲-۴- فضا:. ۱۷
۲-۲-۵- پخش فضایی ۱۸
۲-۲-۷- کلان‌شهر و رشد شهری ۱۸
۲-۲-۸- شهرگرایی:. ۱۹
۲-۲-۹- حریم شهر: ۱۹
۲-۲-۱۰- حومه شهر ۱۹
۲-۲-۱۱- روستا ۲۰
۲-۲-۱۲- چشم‌انداز روستایی ۲۰
۲-۲-۱۳- حاشیه روستایی – شهری ۲۱
۲-۲-۱۴- روستاهای خوابگاهی ۲۲
۲-۲-۱۵- تغییرات فیزیکی ۲۲
۲-۲-۱۶- ساختار روستایی:. ۲۲
۲-۲-۱۷- ساختار کالبدی سکونتگاه:. ۲۳
۲-۲-۱۸- شکل سکونتگاه:. ۲۳
۲-۲-۱۹- فرم (سکونتگاه):. ۲۳
۲-۲-۲۰- الگوی (سکونتگاه):. ۲۳
۲-۲-۲۱- کارکرد (سکونتگاه):. ۲۴
۲-۲-۲۳- نظام سکونتگاهی:. ۲۴
۲-۲-۳۱- تغییر کاربری اراضی ۲۵
۲-۲-۳۳- پیوند:. ۲۶
۲-۲-۳۳- ۱- پیوندهای روستایی – شهری (rural – urban linkages):  ۲۶
۲-۲-۳۴- ابعاد محیطی شهر و پیوستگی روستایی – شهری ۲۷
۲-۲-۳۵- شبکه. ۲۹
۲-۳- تعاریف موضوعی رساله. ۲۹
۲-۳-۱- ادغام یا الحاق ۲۹
۲-۳-۲- خزش. ۳۱
۲-۳-۲-۱- تعریف خزش شهری: ۳۱
۲-۳-۲-۲- خزش روستایی:  ۳۲
۲-۳-۲-۳- اشکال خزش شهری: ۳۳
۲-۳-۲-۴- اثرات منفی الگوی خزش شهری: ۳۳
۲-۴- نظریه‌های پایه تحقیق ۳۳
۲-۴-۱- نظریه مکان مرکزی    ۳۴
۲-۴-۲- رویکرد قطب رشد  ۳۴
۲-۴-۳- توسعه اگروپلیتن:  ۳۶
۲-۴-۴- نظریه سرمایه‌داری بهره‌وری    ۳۷
۲-۴-۵- رویکرد شبکه منطقه‌ای    ۳۸
۲-۴-۶- پیوندهای روستایی – شهری:  ۴۰
۲-۴-۷-  پویش ساختاری – کارکردی    ۴۱
۲-۴-۸-  پیوستگی ساختاری-کارکردی    ۴۱
۲-۴-۹- قانونمندی‌های پویش ساختاری – کارکردی    ۴۲
۲-۵- جمع‌بندی، رویکرد حاکم بر تحقیق؛. ۴۴
۳-۱- مقدمه. ۴۶
۳-۲- روش تحقیق ۴۶
۳-۳- قلمرو مکانی و زمانی تحقیق ۴۶
۳-۴- جامعه آماری، حجم نمونه و روش نمونه‌گیری ۴۶
۳-۴-۱- جامعه آماری    ۴۶
۳-۴-۲- حجم نمونه  ۴۶
۳-۴-۳- نمونه‌گیری    ۴۶
۳-۵- روش جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات. ۴۷
۳-۶- ابزار تحقیق ۴۷
۳-۷- روش تجزیه‌وتحلیل ۴۷
۳-۸- روایی و پایایی پرسشنامه. ۴۷
۳-۹- معرفی جامعه موردمطالعه. ۴۸
۳-۹-۱- ویژگی‌های عمومی سکونتگاه روستایی موردمطالعه  ۴۸
۳-۹-۲- ویژگی‌های محیطی و اکولوژیک      ۴۸
۳-۹-۲-۱- موقعیت    ۴۸
۳-۹-۳- ارتفاعات    ۵۱
۳-۹-۴- شیب    ۵۱
۳-۹-۵- آب‌وهوا ۵۲
۳-۹-۶- منابع آب    ۵۲
۳-۹-۷- پوشش گیاهی    ۵۳
۳-۱۰- ویژگی‌های اجتماعی – فرهنگی ۵۳
۳-۱۰-۱- ویژگی‌های جمعیتی    ۵۳
۳-۱۰-۲- زبان   ۵۴
۳-۱۰-۳- مذهب    ۵۴
۳-۱۰-۴-  ویژگی‌های اقتصادی:  ۵۴
۳-۱۱-  تعریف عملیاتی مفاهیم اساسی تحقیق ۵۵
۳-۱۲- فرآیند انجام تحقیق:. ۵۷
۴-۱- مقدمه. ۶۰
۴-۲- کلانشهر تهران و تاثیرات آن بر حوزه پیرامونی ۶۰
۴-۳- خزش شهری در روستای فیلستان به عنوان یک مرکز پیرامونی ۶۲
۴-۳-۱- عوامل کالبدی    ۶۲
۴-۳-۳- عوامل جمعیتی    ۷۹
۵-۱- مقدمه. ۱۰۰
۵-۲- جمع‌بندی ۱۰۰
۵-۳- آزمون فرضیات. ۱۰۱
۵-۴- نتیجه گیری ۱۰۳
منابع. ۱۰۵
فصل اول:
کلیات تحقیق
۱-۱- مقدمه
رشد کلان‌شهرها از ابتدای رشد همواره توأم با تصرف، تغییر و دگرگونی پیرامون است. تصرف فضای پیرامونی و اختصاص آن به فضای مصرف شهری به‌صورت مداوم و بی‌پایان ادامه دارد تا اینکه کلان‌شهرها با موانع غیرقابل مرتفع روبرو شوند. تهران به‌عنوان پایتخت ایران ظرف نیم‌قرن اخیر به‌شدت با رشد و گسترش درزمین‌های مجاور خود رشد کرده است: این شهر در فاصله سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵ سالانه به‌طور میانگین حدود ۱۴ کیلومترمربع را به تصرف خود درآورده است (عربی،۱۳۸۷: ۵۵). نباید از این واقعیت گذشت که سوای این تاثیر مستقیم رشد شهر تهران که موجب دست‌اندازی مستقیم به زمین‌های محدوده پیرامونی می‌شود، تاثیر غیرمستقیم این پیامد بر پسکرانه کلان‌شهری که به جاپای اکولوژیک موسوم است محدوده بسیار وسیعی را در بر می‌گیرد. تمامی شهرهای پیرامون تهران و روستاهای اطراف آن به‌تبع تغییرات شهری و افزایش هزینه‌های سکونت در شهر و ایجاد تقاضا برای محصولات مختلف دچار وابستگی به کلان‌شهر می‌شوند. خزش شهری که به دست‌اندازی کلان‌شهر به فضاهای دوردست برای رفع نیازهای خود اطلاق می‌شود پدیده‌ای است که به‌شدت در منطقه کلان‌شهری تهران و اغلب روستاهای پیرامونی اتفاق افتاده است.
۱-۲- طرح مسئله و ضرورت تحقیق
ویژگی‌های خاص زندگی گروه‌های انسانی و خصوصیات معین محیطی، مجموعه‌ای پویا و مبتنی بر کنش متقابل را به وجود می‌آورند که درگذر زمان تغییر می‌پذیرد. به سخن دیگر، به سبب اثرگذاری روابط متقابل محیط طبیعی و فرهنگی – انسانی، نظامی، مکانی – فضایی فراهم می‌آید که پیوسته در حال تحول و دگرگونی است. این تغییر و تحول، در ابعاد مختلف، در بستر مکان و درگذر زمان شکل می‌گیرد: به همین دلیل این‌گونه دگرگونی‌ها خصلتی مکانی – فضایی و زمانی داشته، قاعدتا تابع روندهای متنی و زمانی هستند. افزون بر این، هر فضای مکانی – فضایی به‌عنوان یک واقعیت مکانی، نه‌تنها تحت تاثیر نیروها و عوامل درونی، بلکه ضمناً متاثر از نیروها و عوامل بیرونی است (سعیدی،۱۳۷۷: ۳ – ۴).
سکونتگاه‌های روستایی، همانند هر پدیده دیگر، خواه‌ناخواه در معرض این عوامل درونی و بیرونی قرار می‌گیرند. این تحولات در بسیاری موارد منهایی برون‌زا داشته، به‌واسطه رخدادهای بیرونی در سطوح محلی، منطقه‌ای، ملی و جهانی پدیدار شده و می‌شوند. بدین‌سان و در پی این فرآیند، سکونتگاه‌های روستایی در معرض دگرگونی‌هایی قرار دارند که اغلب در بیرون از عرصه‌های روستایی شکل می‌گیرند و جلوه‌های گوناگون آن‌ها در عرصه‌های روستایی به صور مختلف و در زمینه‌های متنوع تجلی می‌یابند، آنچه کمتر موردعنایت بوده است این‌که این‌گونه تجلیات در تحول کالبدی سکونتگاه‌های روستایی که معمولا به‌عنوان تحولات فیزیکی – ظاهری موردتوجه قرار می‌گیرند، به‌نوبه خود می‌توانند موجب دگرگونی‌های درونی و حتی ابعاد اجتماعی – اقتصادی محیط‌های روستایی گردند. در مقابل، دگرگونی‌های ایجادشده در ابعاد اجتماعی و اقتصادی خصوصیات کالبدی سکونتگاه‌های روستایی را متاثر می‌سازند (سعیدی، عباس، ۱۳۸۸: ۴۰).
درواقع، رشد سریع، به‌ویژه در شهرهای مرکزی و بزرگ، در اغلب موارد، به‌واسطه دو پدیده توأمان تحقق‌یافته است. خزش، یعنی رشد بی‌رویه افقی به‌سوی اراضی پیرامون و الحاق، یعنی ادغام محیط‌های روستایی و شهرهای کوچک پیرامونی به بدنه شهری. این فرایند، به‌ویژه در کلان‌شهرها، نه‌تنها زمینه درهم‌ریختگی مرز عینی میان کلان‌شهر و حومه را فراهم کرده، بلکه موجب ابهام در تشخیص شهر اصلی از حومه و حاشیه پیرامونی آن شده است. در حقیقت که پدیده خزش شهری با دست‌اندازی کانون‌های شهری به اراضی پیرامونی و اغلب زمین‌های کشاورزی و روستایی پیرامونی در پیوند تنگاتنگ قرار دارند. ازجمله مسائلی که این پدیده در روستاهای پیرامونی کلان‌شهرها به وجود می‌آورد می‌توان به مسائل زیر اشاره کرد: نابودی اراضی حاصلخیز و منابع تجدید ناشدنی، تهدید و کاهش انسجام اجتماعی، جدایی گزینی فضایی، نابرابری و شکاف فزاینده طبقاتی، قانون‌گریزی و بزهکاری شهری، بیکاری پنهان و آشکار، حذف فضاهای باز، افزایش مصرف سوخت و انرژی، وابستگی روزافزون به خودرو، دسترسی نابرابر به امکانات و تسهیلات آموزشی و بهداشتی – درمانی، آلودگی روزافزون هوا و منابع آب‌وخاک و تخریب محیطی(سعیدی و حسینی حاصل، ۱۳۹۰: ۱۳۰).
نقش‌پذیری شهر پاکدشت متاثر از اثرپذیری تهران در قالب جریانات فضایی به‌ویژه جریان سرمایه و مردم سبب شده تا فعالیت‌های جدیدی پیرامون شهر پاکدشت (به‌عنوان یکی از عرصه‌های شهری کلان‌شهر تهران) نظیر ایجاد گلخانه‌های پرورش گل و گیاه و کارگاه تولید مبل و ارزانی نسبی زمین، باعث جذب مهاجران و سوداگران زمین (به دلیل ارزانی زمین نسبت به شهر) قرارگرفته سبب شده تا پدیده خزش شهری در این عرصه شکل بگیرد که پیامدهایی را برای سکونتگاه‌های روستایی محدوده موردمطالعه در ابعاد مختلف (زیست‌محیطی، اجتماعی، اقتصادی و به‌ویژه کالبدی به‌عنوان‌مثال: تغییر کاربری اراضی، تغییر شبکه معابر، تغییر مصالح ساختمانی و شکل خانه‌های روستایی و .) را به دنبال داشته است.
۱-۳- پیشینه تحقیق
بررسی ادبیات و سوابق مساله تحقیق یکی از مراحل مهم شروع هر کار تحقیقاتی است، زیرا اطلاعات حاصل از این بررسی مددکار و مکمل تحقیق است (سیانی،۱۳۸۳: ۸). هدف از بررسی ادبیات تحقیق، آشنایی با مقوله‌های اصلی طراحی طرح تحقیق همچون: آشنایی با مرزهای شناخته‌شده و چارچوب فکری پیشینیان، فرضیه‌های مطرح‌شده در تحقیق پیشینیان و اینکه از چه روش‌های استفاده‌شده، مشکلات چه بوده و مساله تحقیق از کی و چطور مطرح بوده است و از تجربیات آنان استفاده کرده تا کم و کاستی‌های موجود، برطرف شود (سلیمانی، ۱۳۹۲، جزوه درسی).
در بخش ادبیات تحقیق، محقق یافته‌های دیگران و به عبارتی سابقه و پیشینه مساله یا نتایج تحقیقات دیگران و نیز قضایای کلی و نظریه‌های مرتبط با مساله تحقیق را گردآوری می‌کند و درصورتی‌که پاسخ مساله خود را پیدا نکرد مرحله پژوهش را آغاز می‌کند. علاوه بر این از تجارب پژوهشی دیگران در تدوین چهارچوب نظری کار خود و طراحی روش‌شناسی آن استفاده می‌کند و تکیه‌گاهی نیز برای استدلال در مرحله‌ی ارزیابی فرضیه‌ها فراهم می کند (حافظ نیا، ۱۳۸۹: ۱۰۶).
پیشینه
مطالعه لوپز و همکاران در رابطه با توسعه شهری و نقش آن در کاهش اراضی شهری و آلفن در سال ۲۰۰۳ در مورد تغییر کاربری اراضی و شهرنشینی در آدنا ترکیه نشان داد که شهرنشینی یکی از مهم‌ترین دلایل انسانی گسترده در کاهش اراضی زراعی، تخریب زیستگاه‌ها و پوشش گیاهی است. تغییر مناطق روستایی به شهر به‌واسطه توسعه در حال حاضر با نرخ بی‌سابقه‌ای در تاریخ انسانی اتفاق می‌افتد که اثرات مخربی بر اکوسیستم و محیط‌زیست دارند. محمد ظاهری در بررسی روند گسترش کالبدی شهر تبریز در ایجاد تغییرات کاربری اراضی روستایی، به مهاجرت‌پذیری و به‌تبع آن به افزایش سریع جمعیت و تحولات صورت گرفته در نوع فعالیت اشاره نمود که تغییرات عمده‌ای در اراضی روستایی داشته است و علت بایر شدن باغات و اراضی را بالا رفتن قیمت اراضی درنتیجه ساخت‌وسازهای شهری دانسته که در آن افزایش سرعت تغییر کاربری همگام با افزایش سریع جمعیت است. این تغییرات با تبعاتی چون تخریب و انهدام سطوح سبز یا زمین‌های کشاورزی همراه بوده است (ظاهری، ۱۳۸۷: ۱۸۴ – ۱۸۱). پورمحمدی در ارزیابی گسترش فضایی – کالبدی شهر زنجان با تاکید بر تغییر کاربری زمین از ۱۳۵۵ – ۱۳۸۴ مهاجرت روستاییان را از عمده‌ترین دلایل در گسترش فضایی و کالبدی شهر زنجان بیان نموده‌اند به‌طوری‌که ۴۹ درصد از ساکنین کنونی شهر زنجان از مهاجرین درون استانی می‌باشند (پورمحمدی و همکاران، ۱۳۷۸: ۱۹ – ۱۳). احدی نژاد در ارزیابی و پیش‌بینی گسترش فیزیکی شهر اردبیل با بهره گرفتن از تصاویر ماهواره‌ای، افزایش جمعیت شهر اردبیل و نیاز مسکن را علل عمده تغییرات اراضی پیرامون شهر بیان نموده‌اند و نیز میزان تغییرات صورت گرفته در منطقه ۳۴ درصد است که بیشترین تغییرات مربوط به تغییر کاربری اراضی کشاورزی به کاربری‌های ساخته‌شده است (احدی نژاد و همکاران، ۱۳۹۰: ۲۱ – ۱۸).
در رابطه با تغییرات و تحولات کالبدی – فضایی و فیزیکی سکونت‌گاه‌های انسانی اعم از شهر یا روستا مطالعات زیادی صورت گرفته است؛ اما آنچه در این میان آن‌چنان که شایسته است، بدان توجه نشده است، تأثیراتی است که در اثر روابط و پیوندهای روستا – شهری متوجه سکونت‌گاه‌های روستایی پیرامون می‌گردد و تحولات کالبدی – فضایی آن‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از مهم‌ترین مطالعاتی که درزمینهٔ روابط و پیوندهای روستا – شهری و تحولات کالبدی – فضایی و فیزیکی سکونت‌گاه‌های انسانی بخصوص روستاها ارائه‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
۱-۳-۱- مقالات:

  • سعیدی، عباس و ریحانه سلطانی مقدس (۱۳۸۳)، در مقاله‌ای با عنوان نقش پیوندهای کلان‌شهری در تحول کالبدی – فضایی روستاهای پیرامونی، نمونه: روستای حصار در حوزه کلان‌شهر مشهد تاکید می‌کنند که جریان‌های فضایی متنوعی بین مادر شهر و سکونتگاه‌های روستایی پیرامون وجود دارد که این جریان‌ها بسیاری از تحولات روستاها را بسترسازی می‌کنند. روستاهای واقع در حوزه مادر شهر و روستاهای پیرامونی، چشم‌انداز روستایی را همراه با چشم‌انداز شهری به نحوی توأمان دگرگون می‌سازند. این مقاله هرچند بر پیوندهای روستایی – شهری که حاصل تعاملات دوسویه سکونتگاه‌های روستایی و کانون‌های شهری در عرصه منطقه‌ای است، تاکید دارد، اما برخلاف انتظار، به‌نوعی تازه از روابط سنتی در چارچوب «سرمایه‌داری بهره وری» می‌رسد که گویای روابط سلطه ای بین شهر و روستاست. افزون بر این، به راین نکته تاکید شده که این تصور نادرست است که پیوندهای روستایی – شهری در همه شرایط الزاما با منافع متقابل برای شهرها و روستاها همراه خواهد بود، زیرا در شرایط متفاوت ممکن است حتی پیوندها به نابرابری فضایی و آسیب‌پذیری بیشتر گروه‌های کم بهره‌مند (روستایی) در مقابل گروه‌های شهری منجر شود. این مطالعه به بررسی جریان‌های افراد و سرمایه بین روستای حصار و مادر شهر مشهد پرداخته و پیامدها و دگرگونی‌های کالبدی و اجتماعی – اقتصادی آن را بررسی کرده است. در جمع‌بندی و نتیجه‌گیری ارائه شده نهایتا سرمایه به‌عنوان مهم‌ترین عامل این‌گونه جریان‌ها، نقش و جایگاه برجسته‌ای را در تحولات فضایی ایفا نموده است، چراکه تحولات کالبدی بی‌شماری حاصل از سرمایه‌گذاری شهرنشینان در روستا ایجادشده است. ضمناً افزایش قابلیت‌های جذب گردشگر در روستا نیز نتیجه این جریان دانسته شده است (سعیدی و سلطانی مقدس، ۱۳۸۳).
  • سعیدی، عباس و ناصر شفیعی ثابت (۱۳۹۲) در مقاله‌ای با عنوان پدیده‌ی خورندگی چشم‌انداز و تحول کاربری اراضی کشاورزی روستاهای پیرامونی کلان‌شهر تهران، کلان‌شهرها و نواحی پیرامونی آن‌ها را با تمام اجزا و عناصر درونی، به‌صورت یک نظام فضایی یکپارچه و منسجم معرفی می‌نمایند. به‌نحوی‌که روابط و مناسبات در درون این نظام تمام اشکال و نمودارهای به‌هم‌پیوسته و وابستگی‌های کارکردی و عوامل پدیدآورنده آن‌ها را در بر می گیرد. شهر شبکه‌ای از ویژگی‌های به‌هم‌پیوسته را تشکیل می‌دهد که حیات زنده و پویای آن در فضا به دامنه‌ی ارتباطات و پیوندهای آن با نواحی پیرامونی بستگی دارد. ازاین‌رو، این فرایند به تغییر شکل فضای زیستی و بوم‌شناختی خود و پیرامون منجر شده و سازمان فضایی ویژه‌ای را به لحاظ ساختاری – کارکردی متبلور می‌سازد. گسترش ناموزون شهرهای بزرگ و کلان‌شهرها نه‌تنها به تعیین انواع کاربری در محیط‌های پیرامونی منتهی می‌شود، بلکه به محو کاربری‌های مؤثر در پایداری محیطی می‌انجامد (سعیدی، عباس و شفیعی ثابت ۱۳۹۲).

– سعیدی، عباس (۱۳۸۴) پژوهشی را با عنوان «روابط شهر و روستا و پیوندهای روستایی – شهری یک بررسی ادراکی» با تبیین مفاهیم روابط شهر و روستا و پیوندهای روستایی – شهری ضمن جداسازی این دو مفهوم، مفهوم جدید پیوندهای روستایی – شهری را وارد ادبیات توسعه روستایی ایران نمود. وی اعتقاد دارد روابط شهر و روستا با پیوندهای روستایی – شهری، هرچند تشابه ظاهری دارند، اما دو مفهوم متفاوت و نماینده دو زمینه مطالعاتی مختلف هستند؛ بنابراین کاربرد این دو مفهوم ضرورتا در چارچوب‌های خاص خود یعنی مبانی ادراکی معین و روشنی که بر اساس آن پدیدار آمده‌اند، قابل‌فهم خواهد بود (سعیدی، ۱۳۸۴).
– مایک، داگلاس (۱۹۹۸) در پژوهشی با عنوان «استراتژی شبکه منطقه‌ای برای پیوندهای دوسویه روستایی – شهری» مباحث پیشین مرتبط با روابط شهر و روستا را در قالب نگرش «قطب رشد» مطرح می‌سازد و با نگاهی انتقادی به نگرش‌های قطب رشد به‌ویژه در مقایسه با رویکرد شبکه منطقه‌ای، در فرآیند توسعه منطقه‌ای روستایی بر تغییر ساختاری و توسعه روستایی با نقش‌ها و عملکردهای شهری از طریق مجموعه جریانات روستایی – شهری تاکید دارد. وی در این فرآیند ضمن تبیین عملکردها و نقش‌های شهری و روستایی پنج نوع جریان مردم، تولید، کالاها، سرمایه و اطلاعات را شناسایی می کند که اعتقاد دارد باعث پیوند مکمل و دوسویه روستایی – شهری می‌گردند.
– قادرمزی، حامد و افشاری، مریم در مقاله‌ای با عنوان تحولات کالبدی روستاهای پیراشهری در فرایند تعاملات روستا شهری (نمونه موردی: روستاهای حسن‌آباد و نایسر سنندج)، بر تاثیر شهر سنندج بر تغییر کاربری‌های روستایی تاکید می‌کنند (قادرمرزی،۱۳۸۸)
۱-۳-۲- پایان‌نامه‌ها:

  • ناصر شفیعی ثابت، در رساله دکتری خود با عنوان «تحولات کالبدی – فضایی روستاهای پیرامون کلان‌شهر تهران با تاکید بر تغییرات کاربری اراضی کشاورزی (۱۳۸۲ – ۱۳۵۲) مورد روستاهای ناحیه رباط‌کریم در سال ۱۳۸۵»، مساله دگرگونی ناهنجار و نامتعادل ساختار کشاورزی و بروز مسائل زیست‌محیطی، تحولات شدید و ناموزون در جمعیت، فعالیت‌های اقتصادی و ارتباطات و حمل‌ونقل روستاهای ناحیه رباط‌کریم درنتیجه تغییر کاربری اراضی ارزشمند کشاورزی را موردبررسی قرار می‌دهد. برخی نتایج این مطالعه به‌قرار زیر است:

الف- مهاجرپذیری شدید روستاها و نیاز به تامین آب آشامیدنی درنتیجه کاهش شدید آب کشاورزی که مهاجرفرستی کشاورزان این روستاها را به تهران، رباط‌کریم، شهریار و . به دنبال داشته است.
ب- اراضی کشاورزی رهاشده فراوان و ارزانی نسبی، دسترسی نسبی به امکانات و خدمات عمومی و مجاورت با کلان‌شهر تهران، در کنار فقدان ضوابط مشخص، ساخت‌وسازهای بی‌رویه را تشدید نمود.
ج- تبدیل اراضی کشاورزی به واحدهای مسکونی و کارگاه‌های صنعتی و دامی داخل و خارج بافت روستاها.
د- قیمت زمین و مسکن در روستاهای ناحیه رباط‌کریم طی سال‌های ۱۳۵۲ تا ۱۳۸۵ حدود ۴ هزار برابر رشد یافته است و وام اقتصادی توزیعی دولت در روستاهای این ناحیه (وام مسکن و کارگاه صنعتی) به ترتیب برابر ۸/۵۸ و ۵/۷۶ درصد بوده است که به گسترش این‌گونه ساخت‌وسازها منجر شده است (شفیعی ثابت، ۱۳۸۶).

  • حسینی حاصل، صدیقه در رساله دکتری خود با عنوان «بررسی تطبیقی روند تحولات کالبدی-فضایی سکونتگاه‌های روستایی پیرامون کلان‌شهر تهران. (پس از انقلاب اسلامی)، با تاکید بر مجموعه‌های روستایی کهریزک رودبار قصران» با تاکید بر مجموعه‌های روستایی کهریزک و رودبار قصران، در سال ۱۳۸۹ به بررسی تطبیقی دودسته از روستاها، در بخش جنوب و شمالی کلان‌شهر تهران می‌پردازد و تغییر کاربری‌های زراعی و باغی به ساخت‌وسازهای شهری را همراه با پیامدهای متفاوت کالبدی – فضایی به بحث می‌گذارد: در بخش جنوبی تغییر کاربری‌ها با دگرگونی نامتناسب بافت‌های روستایی توسط جمعیت عمدتا کم برخوردار و بعضا مهاجر همراه است، درحالی‌که در بخش شمالی محدوده موردمطالعه، تغییر کاربری‌ها به‌صورت خانه‌های ویلایی و همچنین خانه‌های دوم اقشار نسبتا مرفه جامعه تجلی‌یافته است. بحث درباره تعارض کالبدی – فضایی در هر دو بخش و به‌طور تطبیقی بین این دو بخش از مواردی است که محقق به‌صورت مشروح به آن می‌پردازد. (حسینی حاصل، ۱۳۸۹).
  • جعفر امجدی در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود در سال ۱۳۸۳ با عنوان نقش واحدهای کارگاهی در تحول ساختاری – کارکردی سکونتگاه‌های روستایی مورد: دهستان وهن آباد (رباط‌کریم)، به بررسی روند دگرگونی اراضی روستایی به کاربری‌های شهری می‌پردازد و با داده‌های دقیق نشان می‌دهد چگونه اراضی وسیعی از باغات و مزارع پیرامونی کلان‌شهر تهران به ساخت‌وسازهای مسکونی و کارگاه‌های مختلف تجاری، در و پنجره سازی، تعمیر اتومبیل و مانند آن تبدیل‌شده است (امجدی، ۱۳۸۳).
  • نعمتی، حسین در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود در دانشگاه تربیت‌معلم به بررسی تحولات شهر و شهرنشینی بهبهان با تاکید بر توسعه کالبدی-فضایی در دوره زمانی ۱۳۷۵-۱۳۴۵ پرداخته است و به این نتیجه رسیده است که شهر بهبهان تا قرن ۱۴ ه – ق تحولات گسترده و بی‌سابقه‌ای را پشت سر گذاشته است تا اینکه در قرن اخیر هماهنگ با دیگر شهرهای ایرانی، پذیرای پیامدهای حاصل از روند مدرنیزاسیون و دیگر تحولات اقتصادی-اجتماعی شده است. همچنین شهر اکنون با توجه به تحولات خیلی سریع که در جامعه به وقوع پیوست و همچنین رشد نامتناسب شهرنشینی، با مسائل و مشکلات خاصی به‌ویژه در عرصه کالبدی-فضایی مواجه است (نعمتی، ۱۳۸۳).
  • سعیدی راد، مجید (۹۲-۹۱) در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود در دانشگاه شهید بهشتی با عنوان «تحولات کالبدی روستاهای پیرامون شهرها نمونه موردی بخش اشترینان شهرستان بروجرد» به بررسی تحولات کالبدی فضایی سکونتگاه‌های روستایی بخش اشترینان پرداخته و این تحولات را از بعد از انقلاب اسلامی در پنج دسته‌ی اقتصادی، اجتماعی، محیطی، کالبدی، فضایی، سیاسی – نهادی مورد کنکاش قرارداده است و به این نتیجه رسیده است که شهرگرایی و مخصوصا گسترش افقی شهر اشترینان تحولات فوق را سبب گردیده است (سعیدی راد، ۱۳۹۲).

۱-۳-۳- سایر پایان‌نامه‌ها

  • منیژه احمدی، (۱۳۹۳)، در رساله دکترای خود تحولات کالبدی – فضایی سکونتگاه‌های روستایی پیرامون شهر اردبیل را بررسی کرده است (احمدی، ۱۳۹۳).
  • شهره تاج، در پایان نامه کارشناسی ارشد خود شهری شدن چشم‌انداز روستایی اطراف شهر تهران – روستاهای نمونه دهستان قلعه‌نو خالصه، بخش کهریزک. شهرستان ری، استاد راهنما: فاطمه بهفروز، دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه جغرافیا، ۱۳۶۷ (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)،
  • مرادی نصر، حسن (۱۳۹۰) در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان «تحلیل فضایی تحولات کاربری اراضی سکونتگاهای روستایی پیرامون شهرهای ایران، مورد: شهر الشتر (لرستان) و تغییرات کاربری اراضی روستاهای پیرامون شهر» براثر پیشروی شهر الشتر و پیوند با این روستاها بررسی کرده است (مرادی نصر، ۱۳۹۰).

به‌طورکلی از پیشینه پژوهش‌ها و مطالعات صورت گرفته در موضوع موردنظر چنین می‌توان نتیجه گرفت که روستاهای واقع در پیرامون شهرها به علت برخورداری از روابط، مناسبات، تعاملات و یا پیوندهای روستا- شهری، دارای فرصت‌ها و تنگناهای گوناگونی در مسیر توسعه پایدار سکونتگاه‌های روستایی می‌باشند. از یک‌سو این‌گونه روستاها به علت نزدیکی به شهر می‌توانند از خدمات و کالاهای شهری، فرصت‌های شغلی، زیرساخت‌های شهری در راستای توسعه خود بهره بگیرند، اما از سوی دیگر همین روستاها معمولاً گرفتار چالش‌های متعدد از قبیل تغییرات کالبدی (تغییرات در فرم و شکل سکونتگاه روستایی و شهری شدن ظاهر آن)، آلودگی‌های زیست- محیطی، بهره‌برداری بی‌رویه و غیراصولی از منابع، تغییر ساختار اقتصادی که مسیر دستیابی به توسعه پایدار سکونت‌گاه‌های روستایی را با مشکلاتی متعدد روبرو ساخته است. این‌چنین دریافت می‌شود که روستاهای پیرامون شهرها، هرچند در مسیر توسعه خود به‌شدت متأثر از رشد و گسترش شهرها و تعاملات و روابط خود با آن‌ها هستند، اما این تأثیر بیشتر به شکل افزایش جمعیتی و گسترش کالبدی سکونت‌گاه‌های روستایی پیرامون شهرها تجلی می‌یابد.
۱-۴- اهداف تحقیق
پژوهش حاضر به دنبال تحقق بخشیدن به اهداف زیر است:
هدف اصلی: بررسی تاثیرات کلان‌شهری در حوزه‌های پیرامونی بخصوص در روستای فیلستان است.
اهداف فرعی:
شناخت تغییرات کالبدی – فضایی سکونتگاه روستایی فیلستان
سنجش اثرگذاری خزش شهری بر تغییرات کالبدی – فضایی سکونتگاه روستایی فیلستان ارائه راه کارهای راهبردی در جهت ساماندهی تغییرات کالبدی – فضایی
۱-۵- سؤالات تحقیق
سؤال اصلی
خزش شهری چه تغییرات کالبدی – فضایی در سکونتگاه روستایی فیلستان ایجاد کرده است؟
سؤالات فرعی

  • میزان و نوع تاثیرات چگونه بوده است؟
  • تاثیر نهایی بر کدام بخش‌های روستا بیشتر است؟
  • روستا چگونه خود را با این فرآیند همساز کرده است؟
  • تاثیرات منفی این فرآیند بر روستا چگونه بوده است؟

۱-۶- فرضیه‌های تحقیق
خزش شهری موجب تغییرات کالبدی – فضایی سکونتگاه روستایی فیلستان شده است.
فرضیه‌های فرعی
خزش شهری موجب شده روستا از بافت روستایی به بافتی نه شهری و نه روستایی تبدیل‌شده است.
خزش شهری موجب شده تا روستا کارکردی نه شهری و نه روستایی پیدا کند.
۱-۷- ضرورت تحقیق
هم‌اکنون، چنین به نظر می‌رسد که با بازنگری و توجه جدی به تعاملات و پیوندهای موجود بین روستا با شهر، بسیاری از چالش‌های موجود رفع می‌شود و می توان زمینه‌ای فراهم ساخت که این دو نوع سکونتگاه انسانی بتوانند مکمل و یاری گر هم در امر توسعه و توسعه پایدار باشند. بر این اساس، کلید حل همه این مسائل در این امر نهفته است که روستاها را باید در ارتباط با شهرها و شهرها را باید در ارتباط با روستاها موردتوجه قرارداد و برای آن‌ها برنامه‌ریزی نمود. به‌عبارت‌دیگر، در برنامه‌ریزی‌های مربوط به روستاها و توسعه روستایی باید نگرش منطقه‌ای و فضایی حاکم باشد تا مسائل و مشکلات فراروی توسعه پایدار سکونتگاه‌های روستایی بهتر درک شوند و برای حل آن‌ها چاره‌اندیشی صورت بگیرد. در این راستا هدف تحقیق حاضر نیز بررسی تاثیر کلان‌شهر بر روستا است و درک نحوه ارتباط آن‌ها و تاثیر آن‌ها بر یکدیگر است.
۱-۸- محدودیت‌ها و مشکلات تحقیق
محدودیت‌های تحقیق شامل شرایط خارج از کنترل محقق است که ممکن است در نتایج و یا کاربرد آن‌ها مشکلاتی را ایجاد نماید. درزمینه محدودیت‌های این تحقیق می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • محدودیت در دستیابی به اطلاعات به هنگام و منابع
  • وسیع بودن منطقه موردمطالعه که انجام مطالعات میدانی و جمع‌آوری اطلاعات را با مشکل مواجه می‌ساخت
  • عدم همکاری سازمان‌ها و نهادهای مرتبط در ارائه آمار و اطلاعات و نقشه موردنیاز
  • مشکلات پاسخگویی به پرسشنامه‌های تحقیق (به‌خصوص پرسشنامه روستاییان که اکثراً سواد لازم را برای پاسخگویی به سوالات نداشتن)
  • عدم همکاری برخی از مسئولین با محقق
  • کمبود زمان، امکانات
  • مشکلات مربوط به هزینه‌های تحقیق
  • و

قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  asa.goharii@gmail.com